Báo Sức khỏe và Đời sống trân trọng giới thiệu bài viết với những quan điểm, góc nhìn của Đại tá, PGS.TS Nguyễn Trung Kiên, đại biểu Quốc hội hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, về trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên không gian mạng trong bối cảnh công nghệ phát triển mạnh mẽ.
Không gian mạng, không gian số là nơi mở rộng cơ hội học tập, giao tiếp, sáng tạo của trẻ em, đồng thời đặt các em trước nguy cơ bị bắt nạt, lừa đảo, dụ dỗ, xâm hại và khai thác dữ liệu. Những số liệu được công bố cho thấy đây là vấn đề cần được giải quyết bằng các biện pháp bảo vệ cụ thể, có thể kiểm tra và xác định trách nhiệm. Việc sửa đổi, bổ sung Luật Trẻ em cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế bảo vệ trên môi trường mạng, nhất là trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp nền tảng số.
Theo số liệu của Cục Cảnh sát hình sự, Bộ Công an tại hội thảo quốc tế do Học viện Cảnh sát nhân dân phối hợp với UNICEF tổ chức ngày 25/3/2026, từ năm 2020 đến tháng 6/2025, toàn quốc ghi nhận 1.887 vụ việc xâm hại trẻ em trên môi trường mạng. Riêng năm 2024, lực lượng Công an phát hiện, điều tra và xử lý 381 vụ, tăng 13% so với năm 2023, với các hành vi như xâm hại tình dục, mua bán trẻ em, tống tiền, phát tán hình ảnh nhạy cảm. Từ tháng 7/2021 đến tháng 6/2025, Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em tiếp nhận 2.439 cuộc gọi tư vấn và can thiệp liên quan đến xâm hại trẻ em trực tuyến. Điều này cho thấy sức ép thực tế đối với hệ thống bảo vệ trẻ em ở Việt Nam.
ĐBQH Nguyễn Trung Kiên - TP. Đồng Nai. Ảnh: Media Quốc hội
Ở góc độ nghiên cứu, báo cáo Disrupting Harm tại Việt Nam, công bố năm 2022 bởi ECPAT, INTERPOL và UNICEF, dựa trên khảo sát hộ gia đình với 994 người từ 12-17 tuổi sử dụng Internet cùng người chăm sóc, ghi nhận khoảng 1% người được khảo sát đã trải qua những hình thức bóc lột, xâm hại tình dục trực tuyến thuộc phạm vi nghiên cứu trong 12 tháng trước khảo sát. Báo cáo ước tính tỷ lệ này tương ứng khoảng 94.000 người ở nhóm tuổi 12-17 trên cả nước. Nghiên cứu cũng cho thấy chỉ 36% người sử dụng Internet trong nhóm khảo sát cho biết đã nhận được thông tin về cách giữ an toàn trên mạng. Gần một nửa những người cho biết đã trải qua bóc lột, xâm hại tình dục trực tuyến không kể sự việc với bất kỳ ai.
Dự thảo Luật Trẻ em lần này tiếp tục khẳng định tại Điều 5 nguyên tắc bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em trong các quyết định liên quan đến trẻ em. Điều 21 ghi nhận quyền bất khả xâm phạm về đời sống riêng tư, bí mật cá nhân, bí mật gia đình; bảo vệ trẻ em trước sự can thiệp trái pháp luật đối với thông tin riêng tư. Trực tiếp điều chỉnh vấn đề này, Điều 54 quy định trách nhiệm bảo vệ trẻ em trên môi trường mạng. Khoản 1 xác định trách nhiệm tuyên truyền, giáo dục, hướng dẫn kỹ năng; khoản 2 yêu cầu các chủ thể quản lý, cung cấp sản phẩm, dịch vụ thông tin, truyền thông và tổ chức hoạt động trên mạng thực hiện biện pháp bảo đảm an toàn, bí mật đời sống riêng tư cho trẻ em.
Như vậy, dự thảo đã có căn cứ xác lập trách nhiệm của doanh nghiệp cung cấp nền tảng số. Yêu cầu đặt ra là cụ thể hóa những nghĩa vụ cốt lõi, bảo đảm có thể giám sát việc thực hiện và xử lý khi vi phạm. Luật An ninh mạng năm 2025 cũng đã quy định trách nhiệm của gia đình và doanh nghiệp trong bảo vệ trẻ em, bao gồm phòng ngừa, xử lý nội dung xâm hại và thiết lập công cụ phản ánh. Sửa đổi Luật Trẻ em cần kết nối các quy định này thành cơ chế bảo vệ phù hợp với đặc điểm, nhu cầu của trẻ.
Nền tảng số có khả năng quyết định cách nội dung được đề xuất, cách người dùng kết nối và dữ liệu được thu thập. Vì vậy, trách nhiệm bảo vệ trẻ em cần bắt đầu ngay trong quá trình thiết kế, vận hành nền tảng mạng xã hội và các ứng dụng hoạt động trên nền tảng đó. Một tài khoản trẻ em công khai, cho phép người lạ tự do liên hệ hoặc hiển thị vị trí có thể tạo nguy cơ bị tiếp cận, dụ dỗ. Những tính năng phát liên tục, thông báo dồn dập, đề xuất nội dung nối tiếp cũng cần được đánh giá về ảnh hưởng đối với việc sử dụng của trẻ. Do đó, cần nghiên cứu bổ sung vào Điều 54 nguyên tắc đánh giá rủi ro khi cung cấp hoặc thay đổi dịch vụ có trẻ em sử dụng; thiết lập chế độ an toàn, quyền riêng tư phù hợp với độ tuổi. Nghĩa vụ phải tương xứng với tính chất dịch vụ, mức độ tiếp cận trẻ em và khả năng gây tổn hại. Nền tảng cũng cần cung cấp công cụ quản lý dễ sử dụng, giúp cha mẹ điều chỉnh khả năng liên hệ của người lạ, nhận cảnh báo và đồng hành với con.
Bên cạnh đó, các nền tảng mạng xã hội cần xác thực độ tuổi người sử dụng, gắn việc xác thực tài khoản với các biện pháp bảo vệ phù hợp theo độ tuổi nhằm kiểm soát chặt chẽ độ tuổi và mức độ tương tác trên mạng xã hội. Nghị định 147/2024/NĐ-CP đã quy định đối với người sử dụng mạng xã hội dưới 16 tuổi, cha mẹ hoặc người giám hộ đăng ký tài khoản bằng thông tin của mình và chịu trách nhiệm giám sát, quản lý nội dung trẻ truy cập, đăng tải, chia sẻ. Tuy nhiên, xác thực thông tin người đăng ký chưa chắc xác định được độ tuổi người thực tế sử dụng. Khi trẻ dùng tài khoản mang thông tin của người lớn, cần có cơ chế nhận diện tài khoản dành cho trẻ em để áp dụng biện pháp bảo vệ tương ứng. Việc giới hạn độ tuổi tạo lập, sử dụng tài khoản cần được đánh giá theo loại dịch vụ và mức độ rủi ro, đồng thời bảo đảm quyền học tập, tiếp cận thông tin, giao tiếp an toàn. Biện pháp xác định tuổi phải tránh thu thập quá mức dữ liệu cá nhân, làm phát sinh thêm nguy cơ cho trẻ.
Khi trẻ bị đe dọa, tống tiền hoặc bị phát tán hình ảnh riêng tư, việc xử lý cần được tiến hành nhanh chóng, kịp thời đưa trẻ ra khỏi tình huống nguy hiểm và hạn chế những tổn thương tâm lý. Nền tảng mạng xã hội cần có công cụ báo cáo dễ tìm, dễ hiểu; phân loại mức độ nguy hiểm và ưu tiên tình huống có nguy cơ trực tiếp đối với trẻ em. Gỡ bỏ nội dung vi phạm song song với hạn chế phát tán trở lại trong phạm vi khả năng kỹ thuật, bảo toàn chứng cứ và phối hợp với cơ quan có thẩm quyền.
Dữ liệu về hình ảnh, trường học, địa chỉ, vị trí và lịch sử hoạt động của trẻ em phải được bảo vệ chặt chẽ. Khoản 11 Điều 6 đã nghiêm cấm công bố, tiết lộ thông tin riêng tư khi thiếu sự đồng ý theo quy định. Cần tiếp tục làm rõ rằng sự đồng ý của cha mẹ không loại trừ trách nhiệm bảo đảm lợi ích tốt nhất của trẻ em. Việc đăng tải hình ảnh trẻ bị phạt, bị xâm hại hoặc đang điều trị có thể gây tổn thương lâu dài, kể cả khi nhằm kêu gọi giúp đỡ, hỗ trợ trong trường hợp khó khăn.
Khoản 5 Điều 6 đã nghiêm cấm lợi dụng, lôi kéo, dụ dỗ, ép buộc trẻ em thực hiện hành vi vi phạm pháp luật. Trên môi trường mạng, thực hiện quy định này cần sự phối hợp chủ động của nền tảng mạng xã hội trong phát hiện dấu hiệu lôi kéo, ngăn chặn tiếp cận nguy hiểm và cung cấp thông tin đúng pháp luật cho cơ quan chức năng. Cùng với nghĩa vụ doanh nghiệp, cần nâng cao năng lực tiếp nhận, xử lý của các cơ quan, tổ chức trong hệ thống bảo vệ trẻ em; giúp gia đình, nhà trường nhận diện nguy cơ; bảo đảm trẻ được hỗ trợ tâm lý, pháp lý và phục hồi sau xâm hại.
Sửa đổi Luật Trẻ em cần bảo đảm gắn trách nhiệm của cá nhân, tổ chức với biện pháp thực hiện và cơ chế giám sát. Khi trách nhiệm theo kịp công nghệ, không gian mạng mới thực sự mở rộng cơ hội học tập, sáng tạo và phát triển an toàn cho trẻ em.
