LTS: Những ngày qua, nhiều địa phương ở miền Trung liên tục ghi nhận các đợt nắng nóng kéo dài với nền nhiệt cao, tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe cộng đồng. Không chỉ gia tăng các trường hợp sốc nhiệt do nóng, thời tiết khắc nghiệt còn làm tăng nguy cơ đột quỵ, mất nước, rối loạn điện giải và nhiều bệnh lý khác.
Loạt bài "Bảo vệ sức khỏe mùa nắng nóng", nhằm ghi nhận tình hình bệnh nhân nhập viện do tác động của thời tiết cực, phân tích những tín hiệu cảnh báo mà cơ thể phát ra khi chịu ảnh hưởng của nắng nóng, đồng thời cung cấp các khuyến cáo từ chuyên gia và ngành y tế nhằm giúp người dân chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và gia đình.
Bài 2: Cần chế độ dinh dưỡng nào để cơ thể không kiệt sức?
Nước, điện giải, dinh dưỡng đa dạng giúp cơ thể không kiệt sức
TS.BS Hoàng Thị Bạch Yến, Trưởng khoa Dinh dưỡng, Bệnh viện Trường Đại học Y – Dược, Đại học Huế cho biết, khi đối mặt với nhiệt độ cao kéo dài, cơ thể không chỉ mất nước mà còn mất các chất điện giải quan trọng như natri, kali và clo qua mồ hôi.
Nếu chỉ uống nước đơn thuần mà không bù điện giải đúng cách, cơ thể có thể rơi vào trạng thái mệt mỏi, chuột rút, thậm chí hạ natri máu. Việc bù nước cần đi kèm với bù điện giải và thực hiện đúng cách, cụ thể, uống đều đặn trong ngày, không đợi đến khi khát mới uống, uống từng ngụm nhỏ nhiều lần thay vì uống quá nhiều cùng lúc.
TS.BS Hoàng Thị Bạch Yến tư vấn bảo vệ sức khỏe mùa nắng nóng cho người dân.
Bên cạnh đó, nên tăng cường các thực phẩm giàu nước như rau xanh, trái cây, canh và súp để hỗ trợ bổ sung dịch cho cơ thể.
Trong trường hợp lao động nặng, tập luyện thể lực hoặc đổ mồ hôi nhiều kéo dài, cần bổ sung thêm dung dịch điện giải phù hợp như oresol pha đúng hướng dẫn hoặc các loại nước bù điện giải khác để cân bằng lại khoáng chất đã mất.
Đối với từng nhóm đối tượng, cách bổ sung nước và điện giải cũng cần điều chỉnh phù hợp. Với người lao động ngoài trời và vận động viên, đây là nhóm có nguy cơ mất nước cao nhất, có thể mất tới 1–2 lít mồ hôi mỗi giờ. Việc bù nước cần thực hiện trước, trong và sau khi hoạt động. Không nên uống dồn một lượng lớn mà cần duy trì đều đặn khoảng 150-200 ml sau mỗi 15-20 phút làm việc.
Ngoài nước lọc, cần bổ sung thêm nước có điện giải như oresol, nước chanh muối, nước dừa hoặc nước thể thao. Nhiệt độ nước lý tưởng được khuyến nghị ở mức khoảng 10-15°C để hỗ trợ làm mát cơ thể, tránh uống quá lạnh vì có thể gây co mạch hoặc khó chịu đường tiêu hóa.
Với trẻ em, do hệ điều hòa thân nhiệt chưa hoàn thiện và dễ quên uống nước khi mải chơi, cần chủ động cho trẻ uống nước thường xuyên, khoảng 20-30 phút/lần, không đợi khát mới uống. Ưu tiên nước lọc và nước ép trái cây tươi ít đường như cam, dưa hấu để bổ sung vitamin.
Khi trẻ vận động nhiều, có thể sử dụng oresol hương vị phù hợp để dễ uống hơn. Tuyệt đối không cho trẻ dùng nước ngọt có ga, nước tăng lực hoặc trà sữa để giải khát vì có thể làm tăng mất nước và không có lợi cho sức khỏe.
Đảm bảo dinh dưỡng cho cơ thể để bảo vệ sức khỏe trong mùa nắng nóng. Ảnh: AI.
Với người cao tuổi, cảm giác khát thường suy giảm nên dễ bị thiếu nước mà không nhận biết. Cần chia nhỏ lượng nước uống trong ngày, khoảng 100-150 ml mỗi lần, cách nhau 1-2 giờ, tổng lượng khoảng 1,5-2 lít mỗi ngày nếu không có chỉ định hạn chế.
Nên dùng nước ấm hoặc nước ở nhiệt độ phòng, có thể bổ sung thêm nước canh, nước dinh dưỡng. Đặc biệt, với người đang điều trị bệnh mạn tính, việc bổ sung điện giải cần tham khảo ý kiến bác sĩ để tránh ảnh hưởng đến bệnh nền.
Một dấu hiệu đơn giản để nhận biết cơ thể đủ hay thiếu nước là quan sát màu nước tiểu: nếu màu vàng nhạt hoặc trong là đủ nước, nếu vàng sậm hoặc hổ phách là dấu hiệu cần bổ sung thêm nước và điện giải.
Theo TS.BS Hoàng Thị Bạch Yến, để thích nghi tốt với thời tiết nắng nóng, cần kết hợp đồng bộ giữa chế độ dinh dưỡng hợp lý, bổ sung nước và điện giải khoa học cùng với điều chỉnh thói quen sinh hoạt. Nên ưu tiên thực phẩm tươi, dễ tiêu hóa, giàu nước như rau xanh, trái cây, canh, súp; hạn chế đồ chiên rán, nhiều đường hoặc quá cay nóng.
Đồng thời, cần duy trì thói quen uống nước đều đặn, tránh bia rượu và đồ uống có caffeine, hạn chế ra ngoài trong khung giờ nắng nóng cao điểm, sử dụng điều hòa hợp lý và đảm bảo nghỉ ngơi đầy đủ.
Đặc biệt, cần chú ý các nhóm nguy cơ cao như trẻ em, người cao tuổi, phụ nữ mang thai và người mắc bệnh mạn tính. Khi xuất hiện các dấu hiệu bất thường như mệt lả, chóng mặt, đau đầu, chuột rút, sốt cao hoặc rối loạn ý thức, cần nhanh chóng làm mát cơ thể và đưa đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Để thích nghi tốt với thời tiết nắng nóng, cần kết hợp đồng bộ giữa chế độ dinh dưỡng hợp lý, bổ sung nước và điện giải khoa học cùng với điều chỉnh thói quen sinh hoạt.
Những nguy cơ khiến cơ thể suy kiệt
Bên cạnh chế độ dinh dưỡng chưa hợp lý, nhiều thói quen sinh hoạt sai cách cũng khiến cơ thể dễ rơi vào trạng thái quá tải trong thời tiết nắng nóng. Một trong những sai lầm phổ biến là thay đổi nhiệt độ đột ngột.
Việc vừa từ ngoài trời nắng nóng vào phòng điều hòa quá lạnh hoặc tắm ngay bằng nước lạnh có thể khiến cơ thể bị "sốc nhiệt". Khi đó, hệ mạch máu dưới da phải điều chỉnh đột ngột, dễ gây choáng váng, tụt hoặc tăng huyết áp tạm thời, thậm chí rối loạn nhịp tim ở người có bệnh nền. Cơ thể cần thời gian thích nghi, do đó nên nghỉ ngơi ở nơi thoáng mát trước khi làm mát sâu.
Việc sử dụng điều hòa không hợp lý như: Để nhiệt độ quá thấp hoặc để luồng gió lạnh thổi trực tiếp trong thời gian dài có thể gây khô niêm mạc, đau mỏi cơ, cứng cổ, đồng thời làm tăng nguy cơ các bệnh đường hô hấp. Nhiệt độ phòng nên duy trì khoảng 26–28°C và tránh để gió thổi trực tiếp vào cơ thể.
Ngoài ra, nhiều người vẫn chủ quan làm việc hoặc tập luyện ngoài trời trong khung giờ nắng nóng cao điểm từ khoảng 10 giờ đến 16 giờ. Đây là thời điểm bức xạ nhiệt và tia cực tím mạnh nhất trong ngày, khiến cơ thể mất nước và điện giải nhanh hơn, làm tăng nguy cơ chuột rút, kiệt sức, thậm chí đột quỵ do nóng nếu không xử lý kịp thời.
Trong ăn uống, các sai lầm cũng rất phổ biến. Việc chỉ uống nước khi khát khiến cơ thể đã rơi vào trạng thái thiếu nước. Thói quen sử dụng nước ngọt, trà sữa, nước tăng lực hoặc bia lạnh để giải nhiệt cũng không mang lại hiệu quả bù nước, thậm chí có thể làm tăng mất nước do đường, caffeine hoặc cồn. Bên cạnh đó, việc ăn quá nhiều đồ lạnh như nước đá, kem chỉ mang lại cảm giác mát tạm thời, có thể gây rối loạn tiêu hóa ở một số người.
Một số sai lầm khác như bảo quản thực phẩm không đúng cách, bỏ bữa hoặc ăn uống thất thường, sử dụng quá nhiều thực phẩm dầu mỡ, cay nóng hoặc lạm dụng thực phẩm chức năng cũng khiến cơ thể dễ bị mất cân bằng dinh dưỡng và suy giảm sức đề kháng trong mùa hè.
Còn tiếp...
