Tình hình vi phạm và tội phạm pháp luật về BVMT ngày càng tăng và diễn biến rất phức tạp. Hiện nay, với số liệu thống kê chưa đầy đủ, thanh tra ngành môi trường đã phát hiện hơn 4.000 cơ sở sản xuất và trên 1.400 làng nghề (trong số hơn 2.100 làng nghề) gây ô nhiễm môi trường; có tới 70% số KCN chưa đảm bảo các điều kiện về BVMT. Phần nhiều các vụ vi phạm môi trường chưa bị xử lý và mức xử phạt hành chính về vi phạm môi trường ở nước ta quá nhẹ - như lấy lông hồng... quất vào khối sắt rỉ!
Việc vi phạm pháp luật về BVMT gây ra nhiều tác hại hết sức to lớn: Nguồn tài nguyên thiên nhiên bị cạn kiệt; lũ lụt triền miên; mùa màng thất bát; môi trường sinh thái bị ô nhiễm nghiêm trọng; bệnh tật hoành hành dẫn đến suy giảm chất lượng giống nòi; gia tăng sự khốn khó và nỗi bức xúc trong đời sống hàng ngày của nhân dân; ảnh hưởng rất xấu đến chất lượng của sự tăng trưởng kinh tế và phát triển bền vững của đất nước (cứ mỗi đơn vị tăng trưởng kinh tế mà không đầu tư, xử lý về môi trường thì giá trị tăng trưởng kinh tế bị giảm đi 3 lần!). Vi phạm pháp luật về BVMT ảnh hưởng rất xấu đến sự tồn tại con người và của cả hành tinh!
Có 5 nguyên nhân của tình trạng vi phạm pháp luật về BVMT và gây ô nhiễm môi trường trầm trọng ở nước ta: 1- Khoa học về BVMT hình thành rất chậm và kém phát triển so với thế giới văn minh, làm cho từ giới quan chức đến nhân dân kém hiểu biết về tác hại của việc ô nhiễm môi trường...; 2- Việc cấp phép các dự án đầu tư, cấp phép thành lập các doanh nghiệp (DN), các cơ sở sản xuất - kinh doanh và quản lý hoạt động của các làng nghề quá dễ dãi, chỉ nhìn thấy cái lợi trước mắt về kinh tế mà chưa biết và chưa quan tâm đến vấn đề BVMT; 3- Pháp luật BVMT ra đời chậm, nội dung luật còn thiếu và còn quá nhiều sơ hở, yếu kém, thiếu quy định trách nhiệm cụ thể, các chế tài xử phạt không nghiêm khắc các đối tượng vi phạm; 4- Lực lượng cán bộ, viên chức ngành BVMT và cảnh sát môi trường (CSMT) còn thiếu và yếu, chưa thực thi nghiêm chỉnh nhiệm vụ được giao; 5- Dân trí con người xứ ta còn thấp: lối sống bừa bãi, mất vệ sinh, tính vị kỷ (chỉ biết lợi ích của riêng mình, gia đình mình), coi thường pháp luật nói chung và luật BVMT nói riêng, tư duy khoa học và văn hóa môi trường yếu kém và rất trì trệ.
BVMT là công việc hệ trọng của quốc gia, góp phần với thế giới bảo vệ sự sống của cả hành tinh. Bên cạnh lực lượng thanh tra môi trường và CSMT còn cần sự phối hợp của cả hệ thống chính trị. Trước hết, pháp luật BVMT phải hoàn thiện, chế tài xử lý vi phạm môi trường phải rõ ràng và nghiêm minh; phải mạnh tay xử phạt, thậm chí xử lý hình sự và đình chỉ hoạt động của các DN, làng nghề, cơ sở sai phạm nghiêm trọng. Cần đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến kiến thức khoa học phổ thông và pháp luật về BVMT trong toàn dân để tạo nên nếp sống văn minh và ý thức BVMT...
BVMT là bảo vệ sự sống và tương lai của mỗi người, góp phần quan trọng bảo đảm cho sự phát triển giống nòi, sự phát triển bền vững của đất nước và bảo vệ thế giới tươi đẹp, đồng thời chứng tỏ cái “tầm” văn hóa, trình độ phát triển dân đức và dân trí của đất nước ta.
Đào Ngọc Đệ