1. Tác động của thời đại số tới đôi mắt và não bộ
Chúng ta đang sống trong thời đại mà thông tin xuất hiện liên tục từng phút. Từ khi thức dậy cho đến trước lúc đi ngủ, nhiều người duy trì trạng thái "kết nối" với điện thoại, máy tính, mạng xã hội và các nền tảng tin tức. Não bộ phải liên tục xử lý lượng lớn dữ liệu, còn đôi mắt gần như không có thời gian nghỉ ngơi thực sự.
Theo Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh Hoa Kỳ (CDC), căng thẳng kéo dài có thể ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tập trung, giấc ngủ, cảm xúc và sức khỏe tổng thể. CDC cũng khuyến cáo việc tiếp xúc liên tục với tin tức tiêu cực và mạng xã hội có thể làm gia tăng trạng thái lo âu, căng thẳng tinh thần.
Trong khi đó, các chuyên gia nhãn khoa ghi nhận ngày càng nhiều trường hợp "digital eye strain" - hội chứng mỏi mắt kỹ thuật số - liên quan đến việc sử dụng thiết bị điện tử kéo dài.
1.1 Tin tức 24/7 tác động thế nào đến não bộ?
Não bộ con người vốn không được thiết kế để xử lý lượng thông tin khổng lồ liên tục suốt ngày đêm. Khi liên tục tiếp nhận tin tức, đặc biệt là các nội dung gây lo lắng, tranh cãi hoặc giật gân, hệ thần kinh sẽ khó chuyển sang trạng thái nghỉ ngơi dẫn tới stress. Stress mạn tính có thể dẫn đến: khó ngủ hoặc ngủ không sâu giấc; giảm khả năng tập trung; lo âu, cáu gắt; đau đầu, mệt mỏi; tăng nguy cơ các vấn đề sức khỏe kéo dài...
Đáng chú ý, việc liên tục lướt xem các tin tức tiêu cực - khiến não luôn ở trạng thái cảnh giác cao độ. Điều này làm tăng hormone căng thẳng như cortisol, từ đó ảnh hưởng đến trí nhớ, khả năng tập trung và chất lượng giấc ngủ. Một số nghiên cứu gần đây còn cho thấy thiếu ngủ kéo dài có thể tác động tiêu cực đến chức năng nhận thức và sức khỏe tâm thần.
Làm việc liên tục, tiếp xúc màn hình lâu dài dễ gây mỏi mắt, giảm thị lực.
1.2 Mỏi mắt kỹ thuật số đang trở thành vấn đề phổ biến
Hội chứng mỏi mắt kỹ thuật số hiện được xem là một trong những vấn đề sức khỏe phổ biến của thời đại số. Việc nhìn màn hình kéo dài khiến mắt phải điều tiết liên tục ở khoảng cách gần, từ đó gây căng thẳng cho hệ thống thị giác. Các triệu chứng thường gặp gồm: khô mắt, nóng rát mắt, nhìn mờ, đau đầu, mỏi cổ vai gáy, khó tập trung sau nhiều giờ nhìn màn hình... Một trong những nguyên nhân quan trọng là khi nhìn màn hình, con người chớp mắt ít hơn bình thường. Điều này khiến bề mặt mắt dễ bị khô và kích ứng.
1.3 Ánh sáng xanh gây hại mắt như thế nào?
Ánh sáng xanh từ màn hình điện tử thường được nhắc đến như "thủ phạm" gây hại mắt. Hiện chưa đủ bằng chứng để kết luận ánh sáng xanh từ thiết bị điện tử gây tổn thương mắt lâu dài. Vấn đề chính không nằm ở ánh sáng xanh mà là thời gian sử dụng màn hình quá lâu, khoảng cách nhìn quá gần và thói quen ít chớp mắt.
Tuy nhiên, ánh sáng xanh vẫn có thể ảnh hưởng đến nhịp sinh học và giấc ngủ nếu tiếp xúc vào ban đêm. Ánh sáng từ điện thoại, máy tính bảng hoặc tivi có thể khiến não hiểu nhầm rằng cơ thể vẫn đang ở trạng thái ban ngày, từ đó làm chậm quá trình tiết melatonin - hormone hỗ trợ giấc ngủ. Đây là lý do nhiều người dù rất mệt nhưng vẫn khó ngủ sau khi dùng điện thoại trước giờ đi ngủ.
2. Các dấu hiệu cho thấy mắt và não đang "quá tải"
Không ít người cho rằng mệt mỏi khi dùng điện thoại là điều bình thường. Tuy nhiên, nếu xuất hiện thường xuyên các biểu hiện sau, cơ thể có thể đang bị quá tải:
Dấu hiệu ở mắt: Khô hoặc cay mắt, nhìn mờ thoáng qua, đau đầu sau khi dùng thiết bị, nhạy cảm với ánh sáng, mỏi mắt kéo dài...
Dấu hiệu ở não bộ: Khó tập trung, hay quên, dễ cáu gắt, ngủ không sâu giấc, luôn cảm thấy "kiệt năng lượng"...
Nếu triệu chứng kéo dài, nên đi khám chuyên khoa mắt hoặc chuyên gia sức khỏe tâm thần để được đánh giá phù hợp.
3. Biện pháp bảo vệ mắt và não bộ
Ngủ đủ giấc: Não bộ cần giấc ngủ để phục hồi, xử lý thông tin và điều hòa cảm xúc. Tuy nhiên, việc tiếp xúc màn hình và tin tức liên tục đang khiến nhiều người ngủ ít hơn. Thiếu ngủ kéo dài có liên quan đến tăng nguy cơ lo âu và trầm cảm, tăng huyết áp, bệnh tim mạch, giảm hiệu suất làm việc và học tập, suy giảm trí nhớ và khả năng phản xạ... Do đó, khuyến cáo nên hạn chế tiếp xúc màn hình ít nhất 30-60 phút trước giờ ngủ để giúp não bộ chuyển dần sang trạng thái nghỉ ngơi.
Cung cấp đủ dinh dưỡng tốt cho mắt và não bộ.
Cung cấp dinh dưỡng tốt cho mắt và não bộ: Trong thời đại tin tức 24/7, mắt và não bộ phải hoạt động liên tục dưới áp lực lớn từ màn hình điện tử và cường độ xử lý thông tin cao. Vì vậy, chế độ dinh dưỡng hợp lý đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ thị lực, tăng khả năng tập trung và duy trì hiệu suất làm việc. Các dưỡng chất như lutein, zeaxanthin, omega-3, vitamin nhóm B, vitamin C và kẽm giúp giảm tác hại của ánh sáng xanh, hỗ trợ hoạt động của tế bào thần kinh, đồng thời tăng cường sức đề kháng và làm chậm quá trình suy giảm chức năng não bộ, thị giác.
Ngắt kết nối" thông tin: Một trong những vấn đề lớn của thời đại số là não gần như không còn khoảng nghỉ thực sự. Nhiều người vừa làm việc vừa kiểm tra email, tin nhắn, thông báo mạng xã hội và cập nhật tin tức. Việc liên tục chuyển đổi chú ý giữa các luồng thông tin khiến não tiêu hao năng lượng nhiều hơn, làm giảm khả năng tập trung sâu. Do đó, mọi người nên chủ động "ngắt kết nối" khỏi tin tức và mạng xã hội theo từng khoảng thời gian trong ngày để giảm stress.
Hình thành thói quen giúp bảo vệ mắt trong thời đại số:
- Áp dụng quy tắc 20-20-20: Cứ sau 20 phút nhìn màn hình, hãy nhìn xa khoảng 20 feet (khoảng 6 mét) trong ít nhất 20 giây. Quy tắc này giúp cơ mắt được thư giãn và giảm tình trạng điều tiết kéo dài.
- Chớp mắt thường xuyên hơn: Nhiều người khi tập trung nhìn màn hình sẽ giảm tần suất chớp mắt, khiến mắt dễ khô và kích ứng. Do đó, có thể chủ động nhắm mắt vài giây mỗi giờ, sử dụng nước mắt nhân tạo nếu cần, tránh để quạt hoặc điều hòa thổi trực tiếp vào mắt...
- Điều chỉnh khoảng cách và ánh sáng màn hình: Màn hình nên đặt cách mắt khoảng một cánh tay và thấp hơn tầm mắt nhẹ. Ngoài ra, tránh dùng màn hình trong bóng tối hoàn toàn, giảm độ chói màn hình, điều chỉnh độ sáng phù hợp môi trường và hạn chế phản chiếu ánh sáng lên màn hình...
Điều chỉnh ánh sáng, khoảng cách màn hình hợp lý giúp giảm mỏi mắt và bảo vệ thị lực.
- Không sử dụng điện thoại liên tục trước khi ngủ: Việc xem tin tức, video hoặc mạng xã hội sát giờ ngủ khiến não khó thư giãn. Do đó, nên ngừng dùng thiết bị điện tử trước ngủ 30-60 phút; tránh đọc tin tiêu cực vào ban đêm; chuyển sang các hoạt động nhẹ như đọc sách giấy, nghe nhạc thư giãn hoặc thiền...
Đối với trẻ em, não bộ và thị giác của trẻ vẫn đang phát triển, vì vậy việc tiếp xúc màn hình quá mức có thể ảnh hưởng rõ rệt hơn. Do đó, phụ huynh nên giới hạn thời gian giải trí bằng màn hình, khuyến khích trẻ hoạt động ngoài trời, không để trẻ dùng thiết bị điện tử quá sát giờ ngủ, theo dõi các dấu hiệu giảm tập trung, khó ngủ hoặc mỏi mắt kéo dài... Việc xây dựng thói quen sử dụng công nghệ lành mạnh từ sớm sẽ giúp bảo vệ sức khỏe não bộ và thị lực lâu dài.
Trong thời đại tin tức 24/7, chăm sóc sức khỏe không còn chỉ là ăn uống hay tập thể dục. Sức khỏe số - đang trở thành một phần quan trọng của y học dự phòng hiện đại, não bộ và đôi mắt cũng cần được nghỉ ngơi đúng cách. Điều quan trọng không phải là loại bỏ hoàn toàn công nghệ, mà là sử dụng công nghệ có giới hạn: Chủ động cho mắt nghỉ ngơi, quản lý thời gian màn hình, chọn lọc nguồn tin, duy trì giấc ngủ chất lượng, bổ sung dinh dưỡng tốt cho mắt và não bộ, dành thời gian cho hoạt động ngoài đời thực... Khi não bộ có khoảng lặng và đôi mắt được nghỉ ngơi hợp lý, cơ thể sẽ phục hồi tốt hơn cả về thể chất lẫn tinh thần.
Mời độc giả xem thêm:
