Có tận mắt chứng kiến và cùng trải nghiệm cuộc sống tha hương với cộng đồng người Việt ở nước ngoài mới thấy hết sức sống mạnh mẽ của những giá trị văn hóa truyền thống. Dù sống xa Tổ quốc nhưng những người con đất Việt ở khắp nơi trên thế giới vẫn luôn nuôi dưỡng và gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc Việt. Với họ, mạch ngầm hồn quê chưa bao giờ cạn!
“Khoảng trời xanh” của người Việt
Việt Nam có hơn 4 triệu kiều bào sinh sống tại hơn 100 quốc gia trên thế giới. Dù sống giữa những không gian văn hóa khác nhau nhưng người Việt luôn tạo ra một không gian riêng. Cố nhà văn Nguyễn Đình Thi khi sang Pháp thăm bà con Việt kiều đã gọi đó là “khoảng trời xanh” của người Việt. Trong “khoảng trời xanh” ấy có mắm tôm, rau muống, cà pháo, canh mồng tơi, có cả tiết canh, thịt chó.
Đặc biệt, dù ở bất kỳ nước nào, trong “khoảng trời xanh” của người Việt cũng không thể thiếu những hoạt động văn hóa, tín ngưỡng như thờ cúng ông bà tổ tiên, duy trì các lễ Tết truyền thống, sinh hoạt dòng họ… Theo ông Hà Văn Cảnh - Chủ tịch Hội người Việt tỉnh Xiêng Khoảng (Lào), các hoạt động này không chỉ làm thỏa mãn nỗi nhớ quê hương của những người con xa xứ mà thông qua đó, bà con Việt kiều còn dạy cho con em mình biết đạo lý uống nước nhớ nguồn, có hiếu với ông bà, cha mẹ, từ đó thêm tự hào với nền văn hóa đậm đà bản sắc của dân tộc.
Nỗi lo lớn nhất của cộng đồng người Việt ở nước ngoài là giữ gìn tiếng Việt. Bởi với họ, có giữ được tiếng Việt thì mới giữ được cái gốc là người Việt. Ông Nguyễn Văn Dần - Phó chủ tịch Hội người Việt tại TP. Leipzig, Đức kể: “Để bảo tồn bản sắc văn hóa gốc, nhiều cộng đồng người Việt ở Đức cũng như Nga, Pháp, Ba Lan… đã quyết tâm dạy tiếng Việt và tăng cường các cuộc tiếp xúc nhằm tạo ra phương thức “tắm ngôn ngữ”, giúp người Việt không quên tiếng mẹ đẻ. Một số cộng đồng còn sưu tầm và thu lại những làn điệu dân ca, những trích đoạn tuồng, chèo, cải lương phát trên sóng Đài Tiếng nói Việt Nam để dạy lại cho con em hát và biểu diễn mỗi dịp hội hè, lễ Tết”.
Có thể nói, các cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đều hiểu rằng sức mạnh tiềm tàng, tiếp thêm nghị lực cho họ nơi đất khách chính là nguồn mạch văn hóa Việt Nam chảy trong người họ. Và để hội nhập vững mạnh trên đất nước sở tại, cần giao lưu với nền văn hóa sở tại bằng chính những nét văn hóa đặc sắc của dân tộc mình. Vì vậy, họ luôn có ý thức củng cố, giữ gìn những giá trị văn hóa, tín ngưỡng, tinh thần trong điều kiện có thể.
Một góc chợ hoa Tết ở thương xá Phước Lộc Thọ, Little Saigon, Los Angeles, Mỹ. |
Để mạch ngầm chảy mãi
Theo ông Nguyễn Thanh Sơn - Thứ trưởng Bộ Ngoại giao, Chủ nhiệm Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, có một thực tế là nguy cơ “mất gốc”, mai một bản sắc văn hóa trong cộng đồng Việt kiều, đặc biệt ở thế hệ Việt kiều trẻ đang hiện hữu. Do sức ép của hội nhập văn hóa, từ những khó khăn của cuộc sống hàng ngày, nhiều gia đình người Việt không còn thời gian quan tâm đến việc giữ gìn văn hóa truyền thống hay duy trì tiếng Việt cho các thế hệ tiếp theo.
Hiện nay, không ít thanh thiếu niên Việt kiều thế hệ thứ 3, thứ 4 sinh ra và lớn lên ở nước sở tại không nói được tiếng Việt. Những bạn trẻ này cũng biết rất ít về lịch sử, văn hóa dân tộc. Thực trạng đó khiến cho việc bảo tồn bản sắc văn hóa Việt, giữ gìn tiếng Việt trong cộng đồng này trở thành một vấn đề cấp thiết, một thách thức lớn.
Những năm gần đây, theo chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước, một số trung tâm văn hóa Việt Nam tại nước ngoài đã được thành lập. Bộ VH-TT&DL cũng đã tổ chức nhiều ngày văn hóa Việt Nam tại các quốc gia, một mặt nhằm giới thiệu, quảng bá hình ảnh đất nước, con người Việt Nam; mặt khác nhằm nâng cao mức hưởng thụ về văn hóa nghệ thuật dân tộc cho bà con Việt Nam đang làm việc và sinh sống ở nước ngoài. Thông qua các hoạt động này, thế hệ Việt kiều trẻ đã có thêm cơ hội tìm hiểu sâu về văn hóa cội nguồn, để tự hào về nền văn hóa ấy, từ đó có ý thức gìn giữ nó.
Trong 6 năm qua, đề án “Hỗ trợ dạy và học tiếng Việt cho người Việt Nam ở nước ngoài” được Nhà nước ta triển khai cũng đã góp phần giúp kiều bào ở nhiều nước như Lào, Campuchia, Thái Lan, Ba Lan, Cộng hòa Séc, Ucraina… củng cố, giữ gìn ngôn ngữ tiếng Việt một cách hiệu quả. Tuy nhiên, theo nhà văn hóa Hữu Ngọc, biết tiếng Việt cũng chưa chắc có thể hiểu hết văn hóa Việt Nam.
Vì vậy, cần phải giúp các thế hệ Việt kiều trẻ nhận thức đầy đủ về văn hóa dân tộc thông qua các hoạt động thực tế như dạy các em biểu diễn nghệ thuật dân tộc, tham gia các buổi sinh hoạt của cộng đồng người Việt, xem phim ảnh, sách báo bằng tiếng Việt; tổ chức cho các em về thăm quê hương để biết thêm về danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử, lễ hội, cuộc sống của người dân quê hương...
Để thúc đẩy các hoạt động này, mỗi nơi có đông Việt kiều sinh sống nên xây dựng một nhà văn hóa Việt. “Nếu các nhà văn hóa hoạt động tốt thì đây chính là những cái nôi để bảo tồn, phát huy các giá trị văn hóa Việt cũng như giáo dục các thế hệ kiều bào nối tiếp” – nhà văn hóa Hữu Ngọc khẳng định!
Ai cũng biết, bản sắc văn hóa của mỗi dân tộc là điều khó có thể phai nhạt trong mỗi con người, tuy nhiên, “nước chảy đá mòn”, nếu không được bảo tồn và gìn giữ đúng cách, đến một lúc nào đó, bản sắc văn hóa cội nguồn cũng có thể phai nhạt. Vì thế, rất cần sự chung tay của mỗi người con đất Việt dù đang ở bất cứ đâu!
Phạm Tăng
