(SKDS) - Nghệ thuật dân tộc của chúng ta như tuồng, chèo, cải lương và các loại hình dân ca đã có tuổi đời hàng mấy trăm năm, thậm chí cả ngàn năm… Mặc dù ai cũng nói nghệ thuật truyền thống là cái hồn của dân tộc nhưng ai giữ cái hồn cốt ấy? Theo tôi không phải chỉ có nghệ nhân, nghệ sĩ mà phải toàn Đảng, toàn dân cùng vào cuộc.
Tôi được mời tới dự Hội thảo “Âm nhạc dân tộc với cuộc sống con người hôm nay” tôi thấy vấn đề đặt ra rất đúng lúc, đúng thời điểm đất nước đang mở cửa, hội nhập cùng lúc cả luồng gió mát và có cả luồng gió độc thổi vào đất nước ta tạo thành cuộc vừa có đối đầu: một bên ra sức bảo vệ nền văn hóa truyền thống, lành mạnh của dân tộc và một bên là sự len lỏi, pha trộn, thậm chí có lúc văn hóa xấu độc ngoại lai lấn lướt và đã gây nên hậu quả không phải nhỏ.
Hiện tượng này ở nước phương Đông nào cũng có nhưng có lẽ ở Việt Nam ta càng bộc lộ rõ nét hơn, tức là sự xâm nhập của văn nghệ nước ngoài ngày càng mạnh, càng sâu hơn trên toàn lãnh thổ nước ta. Điều đó rất dễ thấy trên các sân khấu biểu diễn, trên màn hình nhỏ và trong sinh hoạt văn hóa của nhân dân, đặc biệt là tuổi trẻ.
Nguyên Tổng Bí thư Lê Khả Phiêu. |
Các loại hình nghệ thuật dân tộc đặc sắc như: tuồng, chèo, cải lương, dân ca không còn diễn thường xuyên và không có được người xem đông đúc như trước đây. Mặc dù ai cũng nói nghệ thuật truyền thống là cái hồn của dân tộc nhưng ai giữ cái hồn cốt ấy? Theo tôi không phải chỉ có nghệ nhân, nghệ sĩ mà phải toàn Đảng, toàn dân cùng vào cuộc.
Nghệ thuật dân tộc của chúng ta như tuồng, chèo, cải lương và các loại hình dân ca đã có tuổi đời hàng mấy trăm năm, thậm chí cả ngàn năm… Đó là sản phẩm văn hóa của nhân dân ta sáng tạo ra và đã trở thành món ăn tinh thần không thể thiếu được của đại đa số nhân dân lao động. Đó cũng chính là nhân tố tạo nên cái chất góp phần xây dựng nền văn hóa dân tộc bền vững, cùng với các nhân tố kinh tế - chính trị - văn hóa - xã hội.
Ví dụ như ca Huế, hò Huế, ở Thanh Hóa quê tôi có hát tuồng từ thời Đào Duy Từ cho đến hôm nay vẫn là môn nghệ thuật yêu thích nhất của người dân xứ Thanh. Ngoài ra, Thanh Hóa còn có hát chèo có múa hát Xuân Phả, có hò Sông Mã và nhiều điệu dân ca đặc sắc khác mà từ nhỏ tôi đã biết, đã xem và rất thích, thậm chí trong những năm tháng ở chiến trường chống Pháp, chống Mỹ tôi và các chiến sĩ cùng chiến hào đã coi hát tuồng, chèo, cải lương và dân ca thông qua đài TNVN hoặc sân khấu dã chiến là nguồn động viên, cổ vũ lớn.
Có thể nói, sống ở chiến trường không thể thiếu được văn nghệ nhất là văn nghệ dân tộc, vì vậy mà đã có câu “tiếng hát át tiếng bom”, chiếc radio nhỏ đeo bên mình để sau những đợt bom ác liệt là được nghe những khúc hát dân ca mượt mà, sâu lắng hoặc chèo, tuồng, cải lương, bài chòi… Tiếng hát ấy làm cho đời sống người chiến sĩ càng thêm phong phú hơn, nắm chắc tay súng mà chiến đấu cho đến ngày thắng lợi cuối cùng.
Tôi đã đến thăm những người lính ở Trường Sa và tôi cũng đã đi thăm nhiều đơn vị bộ đội nên thấy được rằng đời sống vật chất của người lính hôm nay đã tốt lên nhiều, nhưng đời sống tinh thần thì hãy còn nghèo, đơn điệu hơn thời kháng chiến, bởi nguồn giải trí chủ yếu bây giờ là ở màn ảnh nhỏ, còn ca hát dân ca, biểu diễn tuồng chèo, cải lương thì quá ít, trong khi tuổi trẻ trong quân đội cũng phải là lực lượng bảo tồn và phát huy văn hóa dân tộc, bởi còn nền văn hóa là còn tất cả mà mất nền văn hóa là mất nước, trong bối cảnh các thế lực thù địch muốn làm cho thế hệ trẻ chúng ta lãng quên quá khứ, lãng quên lịch sử, lãng quên bản sắc văn hóa dân tộc.
Điều đó chúng ta có thể thấy nghệ thuật dân tộc ngày càng thưa vắng khán giả, trong khi đó thì nghệ thuật hiện đại lại chiếm lĩnh trận địa và lên ngôi. Ví dụ, rạp Hồng Hà gần nhà tôi chuyên diễn tuồng, ngày xưa khán giả rất đông nhưng bây giờ người xem lại thưa thớt, thậm chí mời xem miễn phí cũng không đi, trong khi mới đây lại hàng ngàn người xếp hàng mua mỗi đôi vé từ 2-5 triệu đồng để xem chương trình của Bằng Kiều (ca sĩ Việt kiều ở Mỹ) tại sân khấu Mỹ Đình, Hà Nội. Ta nghĩ gì về hiện tượng này?
Vì vậy, tôi đến thăm, gặp các đồng chí là để chia sẻ cùng các nghệ sĩ đàn hát dân ca, đàn hát tuồng, chèo, cải lương, bài chòi… Những người rất yêu nghề và hết lòng học tập, phát huy vốn nghệ thuật quý giá của cha ông, nhưng cuộc sống thật quá chật vật. Tiêu biểu như nghệ sĩ trẻ Mai Tuyết Hoa đã mất 17 năm học âm nhạc dân tộc nay lại lĩnh trách nhiệm Giám đốc Trung tâm Bảo tồn và Phát huy âm nhạc dân tộc để tập hợp lực lượng nghệ nhân, nghệ sĩ âm nhạc dân tộc cùng bảo tồn, phát huy và quảng bá vốn âm nhạc quý báu của cha ông.
Tôi nhiệt liệt chúc mừng các nghệ sĩ, các nhạc sĩ, các nhà nghiên cứu tài năng và tâm huyết với nền văn nghệ dân tộc nói chung và âm nhạc dân tộc nói riêng cùng thực hiện tốt sự nghiệp xây dựng một nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân tộc như Nghị quyết Trung ương 5 khóa XVIII đã nêu.
Nguyên Tổng Bí thưLê Khả Phiêu
