Trong suốt 65 năm phát triển, Báo Sức khỏe và Đời sống (SK&ĐS) đã có nhiều đóng góp tích cực trong việc tuyên truyền, phổ biến kiến thức và góp phần thúc đẩy sự phát triển của y học cổ truyền (YHCT). Nhân dịp kỷ niệm 65 năm thành lập Báo, phóng viên SK&ĐS đã có cuộc trò chuyện với PGS.TS.BS Phạm Vũ Khánh, nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, Bộ Y tế, Phó Chủ tịch Hội đồng phụ trách thẩm định, tư vấn cấp, gia hạn, thay đổi, bổ sung giấy đăng ký lưu hành đối với hồ sơ đăng ký thuốc cổ truyền, dược liệu và hồ sơ nhập khẩu thuốc cổ truyền, về vai trò của báo chí trong việc kết nối, lan tỏa những giá trị của YHCT đến cộng đồng.
PGS.TS. BS. Phạm Vũ Khánh - Nguyên Cục trưởng Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, Bộ Y tế.
1. Những đóng góp nổi bật của Báo SK&ĐS đối với Y học cổ truyền
Phóng viên: Thưa ông, ông đánh giá như thế nào về vai trò của truyền thông chính sách đối với lĩnh vực YHCT và Báo SK&ĐS đã góp phần như thế nào trong việc tuyên truyền các chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước và ngành Y tế về phát triển YHCT trong thời gian qua?
PGS.TS.BS. Phạm Vũ Khánh: Trong dòng chảy của lịch sử, công tác truyền thông chính sách đối với lĩnh vực YHCT luôn được Đảng, Nhà nước, Bộ Y tế và Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền hết sức quan tâm, chú trọng, nhằm giúp người dân hiểu đúng, từ đó đồng hành và thực hành đúng. Công tác này có sự đóng góp to lớn của Báo SK&ĐS suốt 65 năm qua.
Ngoài việc làm tốt công tác tuyên truyền chủ trương, chính sách, Báo SK&ĐS cũng làm rất tốt việc tuyên truyền, hướng dẫn, tư vấn, định hướng cho người dân dùng YHCT để chăm sóc sức khỏe ban đầu. Ngày càng có nhiều người nhận thấy rõ những giá trị của YHCT trong chăm sóc sức khỏe và phòng chống bệnh tật.
Ngay từ những ngày đầu thành lập và trong suốt 65 năm qua, các thế hệ nhà báo của Báo SK&ĐS luôn gắn bó mật thiết và đồng hành cùng các cán bộ quản lý, các thầy thuốc YHCT, trong đó có sự gắn kết đặc biệt với Vụ Y, Dược cổ truyền trước đây và nay là Cục Quản lý Y, Dược cổ truyền, Bộ Y tế. Báo đã góp phần cùng ngành Y tế và chuyên ngành Y, Dược cổ truyền tuyên truyền những chủ trương lớn của YHCT như "Thầy tại chỗ, thuốc tại chỗ", "Toa căn bản", "Kết hợp Y học hiện đại (YHHĐ) và YHCT trong chăm sóc sức khỏe nhân dân"; Chỉ thị số 24-CT/TW ngày 04/7/2008 của Ban Bí thư về phát triển nền Đông y Việt Nam và Hội Đông y Việt Nam trong tình hình mới; Nghị quyết số 20-NQ/TW ngày 25/10/2017 của Ban Chấp hành Trung ương khóa XII về tăng cường công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân trong tình hình mới. Nghị quyết xác định các định hướng lớn đối với hệ thống y tế, trong đó có việc phát triển y dược cổ truyền, kết hợp YHCT với y học hiện đại, phát huy thế mạnh của YHCT trong chăm sóc sức khỏe ban đầu; Quyết định số 1893/QĐ-TTg ngày 25/12/2019 của Thủ tướng Chính phủ ban hành Chương trình phát triển y dược cổ truyền, kết hợp y dược cổ truyền với y dược hiện đại đến năm 2030; Luật Khám bệnh, chữa bệnh số 15/2023/QH15 ngày 09/01/2023 có hiệu lực từ ngày 01/01/2024. Luật dành riêng Chương VI (Điều 85 và Điều 86) quy định về khám bệnh, chữa bệnh bằng YHCT và kết hợp YHCT với y học hiện đại; Nghị quyết số 72-NQ/TW ngày 09/9/2025 của Bộ Chính trị về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân... Đây là chủ trương có phạm vi toàn ngành y tế, tạo định hướng phát triển cho công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân, trong đó có lĩnh vực YHCT...
Báo SK&ĐS có vai trò quan trọng trong việc định hướng dư luận, tránh những hiểu lầm đáng tiếc, dẫn đến những biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe. Ảnh: AI.
2. Làm gì để góp phần phát triển YHCT?
Phóng viên: Bên cạnh tuyên truyền chính sách, báo chí còn có vai trò định hướng nhận thức của người dân. Theo ông, Báo SK&ĐS làm gì để giúp người dân hiểu đúng về giá trị, vai trò và những giới hạn của YHCT, đồng thời nhận biết và tránh những thông tin thiếu căn cứ?
PGS.TS.BS. Phạm Vũ Khánh: Bên cạnh việc tuyên truyền chính sách, báo chí, đặc biệt là Báo SK&ĐS đã làm tốt việc định hướng nhận thức của người dân về YHCT, cũng như việc ứng dụng các phương pháp YHCT trong chăm sóc sức khỏe và phòng chống bệnh tật.
Theo tôi, để tiếp tục làm tốt vai trò của mình, báo chí nói chung, Báo SK&ĐS nói riêng, cần giúp người dân hiểu đúng, trước hết về mặt ngôn ngữ. Mỗi lĩnh vực đều có hệ thống thuật ngữ riêng, cần hiểu đúng để sử dụng chính xác, nhất là trong việc tuyên truyền chủ trương, chính sách cũng như hướng dẫn, tư vấn ứng dụng YHCT trong chăm sóc sức khỏe ban đầu.
Ví dụ cần hiểu đúng về tạng Thận trong YHCT. Tạng Thận là một trong năm tạng chính (Tâm, Can, Tỳ, Phế, Thận), có vai trò đặc biệt quan trọng đối với sự sinh trưởng, phát triển, sinh sản, chuyển hóa nước và duy trì các hoạt động sống của cơ thể.
Khác với Thận trong YHHĐ, chủ yếu được hiểu là một cơ quan giải phẫu có chức năng lọc máu, tạo nước tiểu và điều hòa nội môi, tạng Thận trong YHCT là một hệ thống chức năng có phạm vi rộng hơn, bao gồm nhiều hoạt động sinh lý liên quan đến toàn cơ thể như tàng tinh, chủ sinh trưởng, phát dục và sinh sản; chủ thủy, điều hòa chuyển hóa nước; chủ nạp khí; chủ cốt, sinh tủy, thông não; khai khiếu ra tai, hoa ở tóc; chủ nhị âm; tàng chí; chủ về sợ hãi.
Báo chí, nhất là Báo SK&ĐS, cũng có vai trò quan trọng trong việc định hướng dư luận, tránh những hiểu lầm đáng tiếc, dẫn đến những biến chứng nguy hiểm cho sức khỏe, thậm chí có những trường hợp tử vong do dùng sai cách. YHCT cũng như các lĩnh vực khoa học khác, trong quá trình phát triển đều có những vấn đề và nguy cơ cần được nhận diện, báo chí cần chỉ ra được những vấn đề và nguy cơ này, giúp người dân hiểu và thực hành đúng.
YHCT có những ưu thế rất lớn trong chăm sóc sức khỏe ban đầu nhưng nếu hiểu không đúng, vận dụng không đúng, thậm chí lạm dụng thì lại rất nguy hiểm. Hằng ngày báo chí, đặc biệt là Báo SK&ĐS vẫn thông tin về các trường hợp tai biến, thậm chí tử vong khi áp dụng sai phương pháp YHCT, nghe theo lời mách bảo, sử dụng cây, cỏ, hoa, lá, quả, hạt chứa chất độc, tin vào những lời quảng cáo, đồn thổi hoặc tìm đến lang băm, thầy thuốc vườn không có chuyên môn để chăm sóc và chữa trị bệnh tật.
Phóng viên: Nhìn về thời gian tới, khi YHCT tiếp tục được phát triển và tăng cường kết hợp với YHHĐ, ông kỳ vọng Báo SKĐS sẽ tập trung tuyên truyền những nội dung gì để vừa phản ánh sự phát triển của ngành, vừa góp phần phát huy giá trị của YHCT trong chăm sóc sức khỏe nhân dân?
PGS.TS.BS. Phạm Vũ Khánh: Tôi rất hy vọng với bề dày truyền thống và kinh nghiệm của các thế hệ người làm báo trong suốt 65 năm qua, Báo SK&ĐS tiếp tục phát huy những ưu thế của mình, đóng góp tích cực vào sự phát triển chung của YHCT nước nhà. Muốn vậy, cần hiểu đúng, sử dụng đúng thuật ngữ, gọi đúng tên và hiểu đúng ý nghĩa các phương pháp YHCT.
Đối với chủ trương kết hợp YHHĐ với YHCT trong công tác y tế đã được Tổ chức Y tế Thế giới, Đảng, Nhà nước, ngành Y tế chúng ta xây dựng và triển khai, để thực hiện tốt chủ trương này, theo tôi, chúng ta cần hiểu rõ cả YHHĐ và YHCT, chỉ khi hiểu rõ được cả hai nền y học, chúng ta mới kết hợp được đúng, kết hợp tốt và có hiệu quả trong công tác chăm sóc sức khỏe nhân dân.
Những người làm công tác YHCT cũng cần phải rất thông thạo và hiểu biết về YHHĐ. Người dân cũng cần có hiểu biết phù hợp về cả hai nền y học, ưu điểm và hạn chế của mỗi nền y học, để từ đó vận dụng tốt trong công tác chăm sóc sức khỏe cho bản thân và gia đình mình.
Tôi lấy ví dụ, có những bệnh chúng ta chỉ sử dụng các phương pháp chữa trị của YHHĐ, không dùng YHCT như bệnh viêm ruột thừa cấp, nhưng cũng có những bệnh YHHĐ lại không có ưu thế bằng YHCT như một số bệnh do virus chẳng hạn (trừ những bệnh đã có vaccine phòng bệnh).
Từ xa xưa ông cha ta đã chữa một số bệnh do virus bằng phương pháp giải biểu. Trong giải biểu lại chia ra giải biểu do phong hàn, phong thấp hay phong nhiệt, trong phong hàn lại có phong hàn thực chứng hay phong hàn hư chứng để giải quyết; có những bệnh cần sự kết hợp của cả YHHĐ và YHCT như bệnh đột quỵ hay gãy xương chẳng hạn, sau khi được xử trí bằng phương pháp YHHĐ, có thể cân nhắc áp dụng YHCT trong quá trình điều trị tiếp theo và phục hồi chức năng. Việc lựa chọn phương pháp YHHĐ, YHCT hoặc kết hợp hai phương pháp, thời điểm và mức độ áp dụng cần được ngành Y tế hướng dẫn và Báo SK&ĐS tuyên truyền để người dân hiểu, thực hiện đúng.
Phóng viên: Xin trân trọng cảm ơn PGS.TS. BS. Phạm Vũ Khánh!
Xem thêm bài đang được quan tâm:
