Mới đây, báo Sức khỏe&Đời sống và các phương tiện thông tin đại chúng đã liên tục phản ánh vụ việc, sau một đêm, khí lò gạch đã làm chết 3 người và rất nhiều gia súc, gia cầm tại gia đình ông Nguyễn Văn Tý, thôn Lai Sơn, xã Bắc Sơn, huyện Sóc Sơn, Hà Nội. Vụ việc đã gióng lên hồi chuông báo động về vấn nạn môi trường tại những nơi đang tồn tại nhiều lò gạch kiểu thủ công nằm xen lẫn các khu dân cư. Tại TP.HCM, có nhiều điểm đen ô nhiễm phát sinh từ hàng trăm lò gạch thủ công tại quận 9 khiến dư luận nhân dân tại địa phương rất bức xúc. Trước thực trạng này, động thái mới nhất của Thường trực UBND TP.HCM là công bố việc xử lý vào chiều 15/11/2010.
Các lò gạch tại quận 9 sử dụng củi, than hay các loại phế liệu từ nhà máy may mặc, giày dép... vì thế nó xả ra môi trường một lượng lớn khói độc hại. Hàng ngàn người dân ở các xã Long Bình, Long Thạnh Mỹ... trong nhiều năm qua sống trong môi trường bị ô nhiễm nghiêm trọng. |
Thực tế, tình trạng hàng trăm lò gạch phun khói đen mù mịt tại quận 9 đã tồn tại hàng chục năm qua. Nhiều hệ lụy về môi trường và sức khỏe đã làm cộng đồng dân cư khu vực này bức xúc. Đã có nhiều mốc thời gian được các cơ quan chức năng công bố để di dời xóm lò gạch này nhưng đều không thực hiện được.
Ngay cả theo nội dung Quyết định số 15/2000/QĐ-BXD của Bộ Xây dựng, thì ngày 24/7/2000 là thời điểm cuối cùng để di dời các lò gạch thủ công ra khỏi khu vực nội đô. Nhưng đến thời điểm này, 144 lò gạch thủ công của 99 doanh nghiệp trên địa bàn quận 9 vẫn đang họat động, làm cho môi trường địa phương tiếp tục bị ô nhiễm nghiêm trọng trong sự loay hoay của chính quyền địa phương.
Dẫn chứng cụ thể về vướng mắc lớn nhất đã làm trì hoãn việc di dời các lò gạch này, bà Trần Thị Thu Hoài, Phó phòng Tài nguyên và Môi trường quận 9 thẳng thắn: Mặt bằng mà các lò gạch đang sử dụng đều là đất công. Các doanh nghiệp có lò gạch đã thuê có thời hạn và đều đã hết hạn thuê. Theo quy định của Luật Đất đai và các văn bản hướng dẫn của các bộ, ngành thì UBND quận 9 có đủ thẩm quyền để buộc các doanh nghiệp đóng cửa các lò gạch để trả lại mặt bằng cho địa phương. Chúng tôi đã lập đề án "Chấm dứt, di dời các lò gạch thủ công" nhưng đến nay vẫn chưa thông qua được. Lý do là qua khảo sát đã cho thấy việc sản xuất gạch ở quận 9 đã có từ rất lâu, là công việc mưu sinh của hơn 1.400 lao động. Phần lớn công nhân làm việc tại các lò gạch có trình độ văn hóa hạn chế trong khi tuổi đã lớn. Nếu các lò gạch đóng cửa thì sẽ ảnh hưởng rất lớn đến đời sống của nhiều lao động vì họ khó lòng tìm được việc làm mới, phù hợp hơn.
 Khói đen mù mịt từ các lò gạch tại quận 9. |
Cùng quan điểm này, ông Nguyễn Văn Hoàn, Chủ tịch UBND phường Long Bình, quận 9, nơi có mật độ lò gạch dày đặc nhất, cũng bộc bạch về chuyện làm sao giải quyết ổn thỏa việc di dời 100 lò gạch thủ công vào các cụm công nghiệp tập trung. Theo ông Hoàn, chủ trương của quận là các lò gạch sẽ được di dời đến Khu công nghiệp Vật liệu xây dựng Long Sơn có quy mô 25ha do Công ty Quản lý và Phát triển đô thị quận 9 làm chủ đầu tư, ngay trên địa bàn phường. Nhưng đến nay khu công nghiệp này vẫn chưa tiến hành bồi thường và giải phóng mặt bằng xong.
Trong khi đó, tiếp xúc với các cơ quan chức năng, chủ các lò gạch đều kêu khó vì chuyện di dời không hề dễ dàng. Nếu thay đổi công nghệ từ lò đốt vật liệu thông thường sang lò tuy-nen, có công suất trung bình vài triệu viên/tháng, thì cần diện tích không dưới 1,5ha với vốn đầu tư xấp xỉ 5 tỉ đồng. Vì vậy phải có chính sách hỗ trợ về vốn vay của Nhà nước thì việc di dời mới thuận lợi được.
Tất cả những khó khăn này đã được kiến nghị lên Thường trực UBND TP.Hồ Chí Minh để thống nhất cơ chế xử lý dứt điểm các lò gạch gây ô nhiễm tại quận 9. Dư luận đang hy vọng với các cơ chế phù hợp về tài chính thì điểm đen ô nhiễm này sẽ được xóa bỏ.
Thùy Trang