Có lễ phục – quốc phục để thể hiện hình ảnh, dấu ấn riêng của Việt Nam là điều nhiều người mong muốn. Nhưng làm thế nào để có được thì vẫn là băn khoăn của nhà quản lý và đề nghị của các nhà chuyên môn. Cần tổ chức một cuộc thi thiết kế lễ phục – quốc phục nhưng hiện nay vẫn chưa có sự thống nhất về tiêu chí.
Chờ lâu chẳng thấy!
Chuyện quốc phục được nhắc đến đã nhiều năm, càng được nói nhiều hơn trong thời gian gần đây. Nhưng đã không ít các kỳ cuộc bàn thảo, các ý kiến, quan điểm được thể hiện trên công luận mà đến nay, quốc phục vẫn chỉ nằm trong chủ trương, nguyện vọng mà chưa có được những bước triển khai cụ thể. Mấy năm gần đây, Cục Mỹ thuật Nhiếp ảnh và Triển lãm đặt vấn đề xây dựng đề án quốc phục nhưng vẫn chưa thực hiện được. Mong muốn chung của nhiều người là Việt Nam có được những bộ trang phục riêng dành cho các nguyên thủ, lãnh đạo, quan chức mặc trong các sự kiện lớn của đất nước, các sự kiện ngoại giao, nhất là khi nguyên thủ, lãnh đạo, quan chức các nước khác cũng sử dụng quốc phục, lễ phục riêng của họ. Điều này nhằm thể hiện bản sắc văn hóa và hình ảnh đất nước, con người Việt Nam trong mắt bạn bè quốc tế.
Tất nhiên vẫn còn không ít ý kiến cho rằng điều này là không cần thiết, là thừa thãi, lâu nay từ lãnh đạo, cán bộ cho đến nhân dân, nam vẫn thường sử dụng comple và nữ vẫn mặc áo dài truyền thống trong các kỳ cuộc quan trọng. Không cần phải nghĩ ra thêm nhiều mẫu trang phục cho thêm cầu kỳ, rắc rối. Nhưng cũng có nhiều ý kiến nói lên sự cần thiết phải có quốc phục, lễ phục cùng những ý nghĩa, tác dụng của nó.
Việc chưa thống nhất quan điểm, ngay cả trong những người cho rằng cần có quốc phục nhiều khi cũng nghĩ khác nhau, là một phần lý do của sự chậm chạp trong triển khai xây dựng quốc phục. Họa sĩ Trần Khánh Chương – Chủ tịch Hội Mỹ thuật Việt Nam cho biết, ông đã tham gia Hội đồng Xét chọn quốc phục Việt Nam mấy lần và kết quả là không chọn được mẫu nào để sử dụng do không rõ về định hướng cho việc sáng tác và sử dụng như thế nào trong cuộc sống.
Muốn thi chưa có “đầu bài”
Gần đây, vấn đề này được đặt ra gấp rút hơn với kỳ vọng sớm tổ chức cuộc thi thiết kế mẫu quốc phục và rộng hơn là lễ phục. Trên cơ sở đó, để có những lựa chọn, chỉnh sửa cho phù hợp và đề nghị lên lãnh đạo Nhà nước, Chính phủ công nhận. Nhưng để làm được những việc này, cần phải xây dựng được những tiêu chí thiết kế, lựa chọn. Cục trưởng Cục Mỹ thuật, Nhiếp ảnh và Triển lãm Vi Kiến Thành cho rằng, các nhà thiết kế của ta thừa khả năng sáng tác được những bộ lễ phục, nhưng cần phải thống nhất được “đầu bài”.
Theo quan điểm của nhà sử học Dương Trung Quốc, ngoài âu phục đã rất thịnh hành, cần xây dựng quốc phục Việt Nam gồm hai bộ lễ phục và thường phục. Trong đó, thường phục có thể được sử dụng rộng rãi, phổ biến hơn với tính chất thông thường, còn lễ phục là trang phục có tính chất quy định, bắt buộc trong các sự kiện lớn. Ông Quốc cũng nhấn mạnh, nên căn cứ từ trang phục dân tộc để cải tiến về chất lượng chứ không cần thay đổi nhiều về hình thức. Họa sĩ, TS.NSƯT Đoàn Thị Tình cũng đề cao các trang phục truyền thống và đưa ra một số gợi ý về chất liệu, màu sắc, họa tiết hoa văn mà Việt Nam đã có và hoàn toàn có thể sản xuất được.
Nhiều người tỏ ra đồng thuận với bộ áo dài truyền thống của nữ giới mà lâu nay gần như đã được mặc định là lễ phục của giới nữ Việt Nam. Còn lễ phục, quốc phục của nam giới, có những đề xuất nên khai thác từ áo dài khăn xếp hoặc từ bộ comple với những thiết kế hình dáng, chất liệu, màu sắc và chi tiết thể hiện nét riêng của Việt Nam. Theo nhà văn Hoàng Quốc Hải, không nên phân chia chức sắc, địa vị, hoàn cảnh… với lễ phục. Nhưng trong nghi thức ngoại giao, với cương vị Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội, vận lễ phục khi nhận trình quốc thư hoặc tiếp các đoàn ngoại giao thì nơi cổ áo có thể thêu hình con chim lạc hoặc thêu hình trống đồng trước ngực.
Trong hội thảo “Lễ phục Việt Nam và tiêu chí lựa chọn” do Cục Mỹ thuật, nhiếp ảnh và Triển lãm tổ chức mới đây, Thứ trưởng Bộ VH-TT&DL Vương Duy Biên yêu cầu Cục sớm xin ý kiến tổ chức, phát động cuộc thi để việc xây dựng quốc phục đi vào hiện thực chứ không nên bàn mãi. Mong rằng nếu cuộc thi được phát động trong năm 2013 thì trong thời gian tới, những tiêu chí hợp lý nhất cho việc sáng tác, lựa chọn lễ phục, quốc phục sẽ được thống nhất.
Bài và ảnh: Dương Xuân