Vào bản tìm học trò
Sau những ngày mưa liên tục, em Vi Thị Dịu, học sinh lớp 9A2, Trường PT DTBT THCS Châu Cam, xã Châu Khê (Nghệ An) vẫn chưa trở lại trường. Đoán rằng em không có người đưa đón, thầy Trần Viết Nam, giáo viên chủ nhiệm tìm cách liên lạc để vận động em tiếp tục đến lớp.
Hai năm làm công tác chủ nhiệm, thầy Nam nhiều lần vào bản Bu Nà để gặp gia đình Dịu. Quãng đường từ trường đến bản khoảng 20 km nhưng việc đi lại rất gian nan. Trời mưa, đường dễ sạt lở, trơn trượt, khiến hành trình đến nhà học sinh càng thêm vất vả.
Thầy cô Trường PT DTBT THCS Yên Na phối hợp với chính quyền địa phương đến từng nhà vận động học sinh nghỉ học trở lại trường. Ảnh: CSCC
Dịu ham học nhưng hoàn cảnh gia đình khó khăn. Bố mất, mẹ sức khỏe yếu, nhà không có phương tiện đi lại. Những năm trước, mỗi khi không có người đưa đón, thầy cô lại góp tiền thuê xe ôm để em có thể đến trường và trở về nhà. Trong bản Bu Nà còn có 6 học sinh Đan Lai khác đang theo học tại trường. Năm học trước, Dịu đi học đều đặn hơn nhờ có một người bạn cùng bản sử dụng xe đạp điện, hai em thường đi cùng nhau. Nhưng hè vừa rồi, người bạn theo bố mẹ ra Bắc Ninh làm công nhân, Dịu không còn người đi cùng.
Em trai Dịu hiện học lớp 7A4. Khi chị nghỉ học, em cũng không thể đến trường. Từ đầu năm học này, số buổi nghỉ học của hai chị em Dịu diễn ra thường xuyên hơn. Có thời điểm, em đã nghĩ đến chuyện bỏ học. Sau những ngày nghỉ kéo dài, thầy cô lại tìm đến gia đình, trò chuyện và động viên em tiếp tục việc học.
Theo thầy Nam, trước đây Dịu khá nhút nhát, ngại tiếp xúc với người lạ. Hai năm gần đây, em đã mạnh dạn hơn, thường chia sẻ với thầy cô về mong muốn được đến trường. Để giúp hai chị em không gián đoạn việc học, thầy Nam tìm cách kết nối với giáo viên tiểu học và bộ đội biên phòng đóng quân trên địa bàn, nhờ hỗ trợ đưa đón các em.
Không quản đường sá cách trở, giáo viên kiên trì đến tận nhà, lên nương rẫy tìm học trò, mong các em không bỏ dở việc học. Ảnh: CSCC
Không chỉ thầy Nam, sau 26 năm gắn bó với giáo dục ở xã Châu Khê, thầy Dương Quang Tiến, giáo viên Trường PT DTBT THCS Châu Cam cũng đã quen với công việc vận động học sinh trở lại lớp. Hiện lớp 9A4 do thầy chủ nhiệm có một học sinh nữ chưa đến trường. Từ dịp hè, em đã theo lời rủ của chị họ xuống Hưng Yên làm công nhân và chưa quay lại học.
Theo thầy Tiến, học sinh vùng cao nghỉ học vì nhiều nguyên nhân. Có em sống với ông bà già yếu sau khi bố mẹ ly hôn, có em bị bạn bè rủ rê, chán học hoặc muốn đi làm kiếm tiền sớm. Lớp 9A4 của thầy có hơn 30 học sinh nhưng 8 em có bố mẹ ly hôn. Theo thầy, việc thiếu sự quan tâm, kèm cặp của gia đình khiến một số em dễ bị tác động bởi những lời rủ rê bên ngoài. Vì vậy, để giữ học trò, giáo viên không chỉ vận động các em trở lại trường mà còn phải tìm hiểu hoàn cảnh, kiên trì trò chuyện và phối hợp với gia đình để tìm cách hỗ trợ phù hợp.
Tại Trường PT DTBT THCS Yên Na, xã Yên Na, đầu tháng 10, có 13 học sinh dân tộc Khơ Mú ở bản Xốp Pu đồng loạt nghỉ học, dù trước đó đã trở lại trường sau ngày khai giảng. Lo ngại học sinh bỏ học, Ban vận động xã Yên Na gồm Ban Xây dựng Đảng, Ủy ban MTTQ xã, các đoàn thể và công an viên bản đã vượt quãng đường hơn 10 km, đến từng gia đình nắm bắt tình hình, tuyên truyền và vận động các em trở lại lớp.
Ban vận động xã Yên Na đến bản Xốp Pu, gặp gỡ từng gia đình để vận động học sinh trở lại trường. Ảnh: Song Hoàng
Sau hơn một tuần kiên trì, 12 học sinh đã quay lại trường. Em Khăm Văn Mần vẫn chưa trở lại vì theo người nhà vào Đà Nẵng làm công việc đào vàng. Công an xã đang tiếp tục liên lạc, thuyết phục em đi học.
Theo thầy Nguyễn Văn Thọ, Hiệu trưởng Trường PT DTBT THCS Yên Na, mỗi năm trường có khoảng 4 - 5 học sinh bỏ học giữa chừng, chủ yếu do không muốn tiếp tục học và muốn đi làm. Vì thế, công tác duy trì sĩ số không chỉ tập trung vào đầu năm học hay sau kỳ nghỉ tết mà được thực hiện thường xuyên. Những học sinh có nguy cơ bỏ học được nhà trường theo dõi để kịp thời nắm bắt khó khăn, tìm biện pháp hỗ trợ. "Với những em có nguy cơ bỏ học, chúng tôi đưa vào diện theo dõi đặc biệt. Trên cơ sở đó, nếu các em gặp khó khăn, vướng mắc, nhà trường sẽ sớm có giải pháp hỗ trợ, không để học sinh nào phải bỏ lại phía sau", thầy Thọ cho biết.
Bán trú để giữ chân học trò
Nếu việc đến từng gia đình vận động học sinh là giải pháp trước mắt, tổ chức bán trú đang góp phần tháo gỡ những trở ngại lâu dài về đi lại, ăn ở và học tập cho học sinh vùng cao.
Lớp 2B do cô giáo Kha Thị Pùm, Trường PT DTBT Tiểu học và THCS Lưu Kiền, xã Tương Dương chủ nhiệm có 21 học sinh. Các em đến từ 3 bản Xoóng Con, Lưu Sơn và Lưu Phong, những địa bàn xa trung tâm xã Lưu Kiền trước đây. Trong đó, học sinh bản Lưu Sơn chủ yếu là người Mông.
Bộ đội biên phòng đến từng bản làng tìm gặp học sinh nghỉ học để vận động các em trở lại lớp. Ảnh: CSCC
Dù còn nhỏ tuổi, phần lớn bố mẹ các em đều đi làm ăn xa. Cả lớp chỉ có khoảng 4 - 5 em có bố hoặc mẹ ở nhà. Việc chăm sóc, hướng dẫn sinh hoạt và học tập của các em vì thế phần lớn dựa vào thầy cô. Từng dạy học sinh ở điểm trường lẻ, nay chuyển về điểm trường chính, cô Pùm hiểu rõ hoàn cảnh của từng em. Mỗi ngày, cô di chuyển khoảng 20 km cả đi lẫn về. Ngoài giờ lên lớp, cô còn hỗ trợ quản lý học sinh bán trú, trực buổi trưa, buổi chiều và buổi tối, hướng dẫn các em tự học từ 19 - 21 giờ. Khi học sinh đau ốm, giáo viên cũng trực tiếp đưa các em đi khám và chăm sóc. Hơn một năm nay, sau khi sáp nhập xã, UBND xã Tương Dương đã trưng dụng trụ sở xã Lưu Kiền cũ để đón học sinh tại các điểm trường lẻ về học tập trung. Trong đó, điểm xa nhất cách trường hơn 10 km.
Theo thầy Hà Huy Thắng, Hiệu trưởng nhà trường, việc đưa học sinh nhỏ tuổi về bán trú xuất phát từ đặc thù học sinh chủ yếu là con em đồng bào dân tộc Mông, Thái. Khi học sinh các khối trên chuyển trường, nếu các em nhỏ tiếp tục học tại những điểm bản lẻ, cơ hội giao tiếp bằng tiếng Việt sẽ hạn chế, ảnh hưởng đến khả năng tiếp thu kiến thức. Học tập trong môi trường tập trung giúp các em tăng cường giao tiếp bằng tiếng Việt, rèn luyện kỹ năng sinh hoạt, đồng thời được chăm lo dinh dưỡng và hình thành nền nếp ngay từ những năm đầu tiểu học.
Thời gian đầu triển khai, chủ trương này khiến nhiều phụ huynh băn khoăn, nhất là những gia đình có con mới vào lớp 1. Để tạo sự đồng thuận, ban giám hiệu, chính quyền địa phương và giáo viên nhiều lần vào bản họp dân, giải thích, vận động và cam kết bảo đảm an toàn cho học sinh.
Bữa ăn bán trú được nhà trường quan tâm, góp phần giúp học sinh vùng cao có điều kiện sinh hoạt, học tập ổn định và yên tâm đến lớp. Ảnh: Song Hoàng
Khi thấy con em được chăm sóc chu đáo, ăn ở nền nếp, khỏe mạnh và dần thích nghi với môi trường mới, phụ huynh yên tâm hơn, đồng thuận với nhà trường. Để phụ huynh thuận tiện theo dõi sinh hoạt của con, nhà trường lắp đặt camera tại các khu vực ăn uống, sinh hoạt. Hình ảnh bữa ăn và khẩu phần hằng ngày được chụp, gửi lên nhóm Zalo của từng lớp.
Công tác quản lý bán trú do chính đội ngũ giáo viên đảm nhiệm. Từ giáo viên chủ nhiệm đến ban giám hiệu đều luân phiên trực, hỗ trợ học sinh trong sinh hoạt và học tập ngoài giờ lên lớp. Mỗi tuần một lần, phụ huynh bậc tiểu học được tạo điều kiện đến trường chăm sóc con, giúp các em vơi nỗi nhớ nhà, yên tâm học tập.
Với hơn 500 học sinh, trong đó hơn 2/3 là học sinh bán trú, nhà trường ghi nhận kết quả duy trì sĩ số khả quan. Từ đầu năm học đến nay, trường có một học sinh lớp 8 nghỉ học để chuyển sang học nghề sửa chữa xe máy.
Theo ông Trần Văn Hiền, Trưởng phòng Văn hóa - Xã hội xã Tương Dương, để duy trì sĩ số, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương. Việc nắm bắt hoàn cảnh, tâm tư của từng học sinh giúp các bên kịp thời đưa ra giải pháp hỗ trợ phù hợp.
Bên cạnh vận động học sinh trở lại lớp, cải thiện điều kiện học tập, chăm lo ăn ở cho học sinh bán trú cũng là giải pháp quan trọng để hạn chế tình trạng bỏ học, giúp các em yên tâm đến trường.
