Vào mỗi phiên chợ ở vùng sâu, vùng xa, vùng nông thôn thường có một số đối tượng giả danh thầy thuốc Đông y khám, chữa bệnh và tệ hơn còn bán cả thuốc. Để tránh sự phát hiện của cơ quan chức năng, những người này thường xuyên di chuyển từ địa bàn này sang địa bàn khác... Đã có không ít trường hợp người dân “nhẹ dạ cả tin” mất tiền oan.
Thầy lang kiêm… thầy bói
Một buổi chiều cuối tuần khi đi chợ Trường Thi thuộc TP. Thanh Hóa, tỉnh Thanh Hóa mua đồ ăn, vừa gửi xe đi vào chợ, tôi gặp 3 bà “lang băm” trong trang phục dân tộc Thái ngồi ngay đầu cổng chợ giơ tay ra mời chào “Vào xem vận mệnh cắt thuốc em ơi!”... Chưa kịp định thần thì bà lang khoảng 60 tuổi kéo tôi ngồi xuống tấm bạt nhếch nhác trải nơi góc chợ, cầm bàn tay “sờ nắn” và liến thoắng phán: “Số em có quý nhân phù trợ nên luôn gặp nhiều điều may mắn trong cuộc sống. Năm nay, công việc thuận buồm xuôi gió, gia đình đầm ấm, con cái ngoan ngoãn”. Tuy không mấy hứng thú với những trò mê tín nhưng tôi vẫn bấm bụng xem “thầy” nói gì. Và cuối cùng, sau một màn dạo đầu bằng cách xem tiền vận, hậu vận vô thưởng vô phạt, “thầy” cũng đi vào mục đích chính. “Thầy” bắt mạch rồi chép miệng, lắc đầu: “Con không hay ốm vặt song chỉ có điều gan bàn tay nóng là biểu hiện của bệnh nóng gan. Bệnh này cần phải trị gấp, nếu không sẽ ảnh hưởng đến thần kinh... Thầy sẽ cắt cho mấy thang thuốc, uống vào bảo đảm sẽ ăn được, ngủ được, da hồng hào trở lại ngay... Sau đó, “bà lang” chỉ tay vào những túi nilông thuốc lớn, nhỏ đã được đóng gói, phía trên có dán giấy ghi công dụng từng loại thuốc và giới thiệu: “Đây là thuốc gia truyền hàng trăm năm, rất quý hiếm. Con không tin cứ mua dùng thử, không lành bệnh thầy sẽ trả lại tiền”. Theo tìm hiểu của chúng tôi, địa bàn hoạt động của các “lang băm” không chỉ ở khu vực các chợ lớn, nhỏ hay các khu công nghiệp nơi có đông công nhân mà còn ở các miền quê xa xôi, hẻo lánh. Hôm trước, chị Nụ ở xã Hoằng Ngọc, huyện Hoằng Hóa, Thanh Hóa đi chợ thị trấn Bút Sơn thấy các thầy lang đang bắt mạch miễn phí và bán thuốc Đông y gia truyền cho khách. Đứng xem một lúc, chị tức tốc đạp xe về đèo con gái ra nhờ thầy bắt mạch và cho thuốc. Sau khi bắt mạch, thầy phán: “Cháu bị lạnh bụng, hay trúng gió nên yếu người, để thầy cắt cho vài thang thuốc gia truyền về sắc uống, bảo đảm mấy bữa sau sẽ khỏi ngay”. Hai tuần trôi qua, thuốc thầy bán đã dùng hết mà con chị Nụ vẫn không khỏi bệnh. Ngày nào chị cũng ra chợ để “ngóng” nhưng các thầy đã “lặn”. Thế là chị Nụ mất oan gần 500.000 đồng...
 Người bán thuốc dạo ở chợ phiên vùng cao. |
Đến “lò” sản xuất thuốc nam
Chúng tôi lần dò tìm hiểu đến nơi sản xuất thuốc nam là ba xã Tân Huề, Tân Long và Tân Quới, huyện Thanh Bình, Đồng Tháp. Nhiều cơ sở sản xuất ở đây còn đưa cả thuốc ra tận ngoài Bắc. Có mặt tại cù lao này, chúng tôi cảm nhận mùi dược liệu xộc lên. Tại các điểm sản xuất thủ công, rễ cây nằm ngổn ngang. Nhiều nhân công luôn tay sàng lọc các rễ cây được bào chế nhỏ, đem phơi khô rồi trộn với đủ loại hương liệu để cho ra lò những gói thành phẩm. Những gói thuốc này chỉ có giá 5.000 đồng, nhưng lên TP. HCM hoặc ra phía Bắc thì giá bán đã nâng lên gấp nhiều lần, người sản xuất, thương buôn đều có lợi. Các loại thuốc được làm tại địa phương thường có tên rất “kêu” như: cường lực hồi xuân, bát quế vị, đại bổ hoàn…
Ông Nguyễn Văn Công (50 tuổi, ở đường Nguyễn Kiệm, Q. Gò Vấp, TP. HCM), một nạn nhân của thuốc dỏm kể lại: “Tôi nghe một người bán dạo giới thiệu về thuốc trị viêm xoang, đảm bảo hết bệnh, không hết thì trả lại tiền nên mua về uống thử. Kết quả là tôi bị nôn liên tục mà bệnh tình vẫn không khỏi”. Chiêu của kẻ bán dạo là thay đổi liên tục địa điểm bán thuốc nên người mua khó lòng gặp lại chúng lần thứ hai. Lương y Đinh Công Bảy - Tổng thư ký Hội Dược liệu TP. HCM khuyến cáo, người mua phải tỉnh táo khi mua những gói thuốc nam, tránh tiền mất tật mang. Khi mua, bệnh nhân phải xem kỹ trên nhãn hiệu có ghi giấy phép hành nghề của lương y, nơi sản xuất và toa sử dụng hay không? Không phải cứ có bệnh mua về uống là khỏi. BS. Trần Văn Bản, Hội Đông y Việt Nam cho rằng, cách tốt nhất là người dân khi có bệnh nên đến cơ quan y tế gần nhất để được khám và chữa trị, không nên tin vào những loại thuốc trôi nổi, không rõ nguồn gốc trên thị trường... Theo tìm hiểu của phóng viên, không ít những kẻ hám lợi khi làm thuốc nam đã pha trộn từ nhiều loại cây, thậm chí nhiều thầy lang còn cho vào thuốc nam lá chu sa, thần sa, nhan môn... có hàm lượng kim loại nặng như chì, thủy ngân, asen... ở mức cao và nhiều độc chất khác, khó xác định chính xác tên và hàm lượng nên bệnh nhân dễ bị ngộ độc.