Bản sắc dân tộc tạo ra diện mạo riêng của một đất nước. Diện mạo càng riêng, tính độc lập càng lớn, nhất là trong xu thế hòa nhập nhưng đất nước ấy không thể hòa tan. Diện mạo ấy không phụ thuộc vào số dân, diện tích,càng không phụ thuộc vào sự giàu nghèo của một quốcgia. Diện mạo ấy được tạo nên bởi bản sắc văn hóadân tộc.
Suốt hơn ngàn năm Bắc thuộc và mấy trăm năm chế độ phong kiến, dân tộc ta chưa có chữ viết riêng và chính ông cha ta đã vật vã tìm ra chữ Nôm để khỏi phụ thuộc văn hóa nước ngoài. Từ chữ Nôm đến chữ Quốc ngữ ngày nay là một trong những biểu hiện của ý chí độc lập, tự cường của các thế hệ cha ông vì một bản sắc dân tộc riêng biệt qua văn hóa.
Cha ông ta là thế, vậy mà hôm nay dường như chúng ta đang có lỗi với cha ông, trong đó có bạn, có tôi. Một ví dụ tại các chùa chiền, di tích lịch sử hoặc trong các dịp cúng lễ rằm, mùng một âm lịch chẳng hạn, người ta viết sớ, trạng bằng chữ Hán. Cúng lễ, giỗ chạp nhớ về tiên tổ cũng bằng chữ Hán. Ông bà ta dưới âm không biết chữ nước ngoài, người gửi sớ cũng không biết, vậy mà cứ thích nhờ thầy viết bằng chữ Hán. Thậm chí thầy viết sớ cũng chả tường, lắm khi chữ “tàm” (Nghi Tàm chẳng hạn) thì chữ Tàm là chữ tam (ba gạch ngang) thêm dấu huyền, chữ “tiện” thì viết chữ tiên có dấu nặng! Nhiều thầy viết sớ xong bảo đọc lại thì chịu! Mấy bà khấn hộ tại các đền chùa cũng khấn theo tiếng Việt nửa mùa kiểu như “Tín chủ chúng con ở Giảng Võ phố, Ba Đình quận”! Sao tất cả cứ phải lao vào việc mình không biết trong khi có thể viết và nói bằng chữ Việt, tiếng Việt được nhỉ?
Đấy là cá nhân. Nhiều tổ chức, cơ quan cũng sính chữ Hán. Chuông mới đúc cũng chình ình chữ Hán, chả mấy ai đọc được. Chùa mới xây sao không đắp chữ “Chùa Thiện Quang” mà lại đắp ba chữ “Thiện Quang tự” bằng chữ Hán?
Bác Hồ của chúng ta là tấm gương tiêu biểu về dùng tiếng Việt. Chữ Hán thuần Việt hay chữ Hán không có chữ Việt thay thế thì phải dùng và Người luôn đề cao tiếng Việt. Bác gọi “giặc lái Mỹ”, “dân quân gái” chứ không phải là “phi công Mỹ” hay “nữ dân quân”.
Gần đây, việc lơ là gìn giữ bản sắc văn hóa dân tộc đang có cơ phát triển. Phim Trung Quốc, Hàn Quốc ồ ạt đổ lên màn hình một cách quá đáng, tùy tiện khiến dư luận kêu trẻ con ta thuộc sử nước ngoài hơn sử nước nhà. Đà Lạt khuân cả “Vạn Lý Trường Thành” đặt giữa khu du lịch đầy mộng mơ. Rồi hàng hóa Trung Quốc giá rẻ và độc hại tràn lan, đèn lồng đỏ treo đầy dọc phố hoặc trong cả lễ hội kỷ niệm Hai Bà Trưng…
Chúng ta trân trọng tình hữu nghị với các nước bạn và bảo vệ bằng mọi giá tình hữu nghị ấy, song bản sắc dân tộc cần phải được giữ gìn. Đó là lòng tự tôn dân tộc, lòng tự trọng của mỗi công dân yêu nước.
LƯU THỦY