Từ khám sức khỏe định kỳ đến quản lý bệnh lâu dài
Hà Tĩnh hiện có hơn 1,34 triệu dân, trong đó người cao tuổi chiếm trên 18%. Sau sắp xếp đơn vị hành chính, hệ thống y tế trên địa bàn gồm các bệnh viện tuyến tỉnh, 2 bệnh viện đa khoa, 11 trung tâm y tế và 69 trạm y tế xã, phường. Đây là mạng lưới trực tiếp tham gia chăm sóc sức khỏe ban đầu, theo dõi và hỗ trợ người cao tuổi tại cộng đồng.
Hà Tĩnh hiện có hơn 1,34 triệu dân, trong đó người cao tuổi chiếm trên 18%. Ảnh: Thu Hòa.
Những năm qua, thực hiện Quyết định số 1579/QĐ-TTg ngày 13/10/2020 của Thủ tướng Chính phủ và Kế hoạch số 86/KH-UBND ngày 23/3/2021 của UBND tỉnh về chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030, ngành Y tế Hà Tĩnh đã triển khai các hoạt động khám định kỳ, lập hồ sơ theo dõi sức khỏe, tư vấn, truyền thông và quản lý bệnh không lây nhiễm.
Theo bác sĩ Phạm Xuân Đức, Trưởng phòng Nghiệp vụ, Chi cục Dân số, đến nay 100% xã, phường đã xây dựng kế hoạch thực hiện chương trình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi. Các địa phương đều có câu lạc bộ chăm sóc sức khỏe người cao tuổi hoặc lồng ghép nội dung này vào hoạt động của các mô hình câu lạc bộ tại cộng đồng.
Mạng lưới tình nguyện viên cũng được hình thành tại 100% xã, phường, với định hướng mỗi địa phương có ít nhất 40 người tham gia. Lực lượng này hỗ trợ tuyên truyền, tư vấn, thăm hỏi và chăm sóc người cao tuổi, nhất là những người có hoàn cảnh khó khăn, sống đơn thân hoặc mắc bệnh mạn tính.
Trạm y tế xã, phường giữ vai trò quan trọng trong theo dõi bệnh mạn tính, hướng dẫn chăm sóc tại nhà và kết nối với bệnh viện khi cần thiết. Ảnh: Thu Hòa.
Tuy nhiên, hiệu quả chăm sóc không chỉ được quyết định bởi số lượng mô hình hay tỷ lệ người được khám. Với người cao tuổi mắc các bệnh như tăng huyết áp, đái tháo đường và bệnh tim mạch, việc theo dõi liên tục, tuân thủ điều trị và phát hiện sớm biến chứng có ý nghĩa quan trọng. Nếu thiếu quản lý sau khám, người bệnh có thể gặp khó khăn trong kiểm soát bệnh và duy trì phác đồ điều trị.
Trường hợp ông Nguyễn Văn Chiêu, ở phường Thành Sen, cho thấy vai trò của việc theo dõi sức khỏe lâu dài. Nhiều năm nay, ông được quản lý, điều trị bệnh đái tháo đường và tăng huyết áp; hằng tháng đến cơ sở y tế khám, nhận thuốc theo chỉ định của bác sĩ. Nhờ duy trì điều trị, sức khỏe cơ bản ổn định, ông vẫn có thể lao động và sinh hoạt cùng gia đình.
Thực tế này cho thấy, bên cạnh khám bệnh, người cao tuổi cần được tư vấn sử dụng thuốc, dinh dưỡng, vận động phù hợp và nhận biết các dấu hiệu bất thường. Trạm y tế xã, phường giữ vai trò quan trọng trong theo dõi bệnh mạn tính, hướng dẫn chăm sóc tại nhà và kết nối với bệnh viện khi cần thiết.
Theo thống kê của Chi cục Dân số, tỷ lệ người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ tại Hà Tĩnh trong năm 2024 và 2025 đều đạt 99,9%. Trong năm 2026, công tác này tiếp tục được triển khai trong bối cảnh tổ chức bộ máy và hệ thống y tế cơ sở có nhiều thay đổi sau sắp xếp đơn vị hành chính.
Đến tháng 6/2026, toàn tỉnh có 243.329 người cao tuổi, trong đó 114.450 người đã được khám sức khỏe, đạt 47,04%. Ảnh: Thu Hòa.
Đến tháng 6/2026, toàn tỉnh Hà Tĩnh có 243.329 người cao tuổi, trong đó 114.450 người đã được khám sức khỏe, đạt 47,04%. Tỷ lệ người cao tuổi có thẻ bảo hiểm y tế đạt 99%. Ngành chức năng dự kiến đến hết năm 2026, tỷ lệ người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ đạt trên 99%.
Để hoàn thành mục tiêu, các địa phương cần tiếp tục rà soát những người chưa được khám, tổ chức các đợt khám phù hợp và chú trọng theo dõi sau khám. Đối với người sống một mình, hạn chế đi lại hoặc mắc nhiều bệnh nền, việc tiếp cận dịch vụ y tế còn phụ thuộc vào điều kiện đi lại, sự hỗ trợ của gia đình và năng lực của y tế cơ sở.
Ở tuyến điều trị, Bệnh viện Đa khoa tỉnh đã thành lập Khoa Nội A - Lão học, đáp ứng nhu cầu khám, điều trị chuyên sâu cho người cao tuổi. Tuy vậy, để nâng cao hiệu quả chăm sóc, cần tăng cường kết nối giữa bệnh viện, trạm y tế và gia đình, bảo đảm người bệnh được theo dõi liên tục sau khi trở về cộng đồng.
Củng cố y tế cơ sở, phát triển chăm sóc tại nhà và dài hạn
Già hóa dân số khiến nhu cầu chăm sóc sức khỏe ngày càng đa dạng. Ngoài điều trị bệnh, người cao tuổi cần được hỗ trợ phục hồi chức năng, duy trì khả năng vận động và hạn chế phụ thuộc vào người khác. Với những người mắc bệnh kéo dài hoặc suy giảm khả năng tự chăm sóc, dịch vụ tại nhà và chăm sóc dài hạn ngày càng trở nên cần thiết.
Hà Tĩnh định hướng tăng cường quản lý sức khỏe người cao tuổi tại tuyến xã. Ảnh: Thu Hòa.
Kế hoạch số 705/KH-UBND của UBND tỉnh về thực hiện Chiến lược quốc gia về người cao tuổi đến năm 2035, tầm nhìn đến năm 2045 đặt mục tiêu giai đoạn 2026-2030 có 100% người cao tuổi được cấp thẻ bảo hiểm y tế; ít nhất 90% được chăm sóc sức khỏe ban đầu kịp thời, khám định kỳ và lập hồ sơ theo dõi sức khỏe. Kế hoạch cũng hướng tới bảo đảm người cao tuổi khi ốm đau, dịch bệnh được khám, chữa bệnh và nhận sự chăm sóc của gia đình, cộng đồng.
Hà Tĩnh định hướng tăng cường quản lý sức khỏe người cao tuổi tại tuyến xã; tổ chức khám, chữa bệnh tại nhà đối với những người không có điều kiện đến cơ sở y tế; phát triển mạng lưới nhân viên, tình nguyện viên tư vấn và chăm sóc sức khỏe tại gia đình, cộng đồng. Đồng thời, người cao tuổi cần được hướng dẫn kỹ năng tự chăm sóc, còn thành viên gia đình được trang bị kiến thức để hỗ trợ người thân.
Tuy nhiên, để những định hướng này đi vào thực tế, địa phương cần giải quyết bài toán nhân lực, kinh phí và phương thức tổ chức. Chăm sóc tại nhà không thể chỉ dựa vào những đợt thăm hỏi ngắn hạn. Với người cần hỗ trợ thường xuyên, cần xác định rõ nhu cầu, phân công người phụ trách, theo dõi tình trạng sức khỏe và kết nối với cơ sở khám, chữa bệnh khi cần.
Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Tĩnh Mai Lê Thuộc cho biết, trên cơ sở Quyết định số 1579/QĐ-TTg, Quyết định số 1116/QĐ-TTg ngày 22/6/2026 của Thủ tướng Chính phủ và định hướng tại Kế hoạch số 705/KH-UBND của UBND tỉnh, Sở Y tế đang tham mưu UBND tỉnh ban hành kế hoạch chăm sóc sức khỏe người cao tuổi đến năm 2030, thay thế Kế hoạch số 86/KH-UBND ngày 23/3/2021.
Theo ông Mai Lê Thuộc, mục tiêu không chỉ là duy trì tỷ lệ người cao tuổi được khám, quản lý sức khỏe ở mức cao mà còn phải nâng chất lượng chăm sóc, phù hợp với quá trình già hóa dân số. Trong đó, cần củng cố chăm sóc sức khỏe ban đầu, phòng, chống bệnh không lây nhiễm, nâng cao năng lực khám, chữa bệnh, phục hồi chức năng và từng bước phát triển các hình thức chăm sóc tại nhà, cộng đồng, dài hạn.
Một trong những khó khăn hiện nay là nhân lực làm công tác dân số và chăm sóc người cao tuổi có nhiều biến động sau sắp xếp đơn vị hành chính. Năng lực chuyên môn của đội ngũ cần tiếp tục được củng cố, trong khi cơ sở vật chất, trang thiết bị tại một số trạm y tế chưa đáp ứng đầy đủ yêu cầu. Các mô hình chăm sóc tại nhà, cộng đồng và dài hạn cũng cần thêm nguồn lực để phát triển.
Hà Tĩnh định hướng nghiên cứu các mô hình dưỡng lão, chăm sóc bán trú, chăm sóc có thời hạn và phục hồi chức năng nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của người cao tuổi. Ảnh: Thu Hòa.
Tỉnh định hướng nghiên cứu các mô hình dưỡng lão, chăm sóc bán trú, chăm sóc có thời hạn và phục hồi chức năng nhằm đáp ứng nhu cầu đa dạng của người cao tuổi. Quá trình này cần tính đến khả năng chi trả, chất lượng dịch vụ, nhân lực chuyên môn và cơ chế giám sát, bởi không phải gia đình nào cũng đủ điều kiện bố trí người chăm sóc thường xuyên.
Bên cạnh ngành y tế, chính quyền địa phương, Hội Người cao tuổi, các tổ chức xã hội và gia đình cần phối hợp trong chăm sóc, hỗ trợ người cao tuổi. Mạng lưới tình nguyện viên có thể giúp thăm hỏi, phát hiện nhu cầu và kết nối dịch vụ, nhưng không thể thay thế nhân viên y tế trong các hoạt động chuyên môn.
Theo Phó Giám đốc Sở Y tế Hà Tĩnh, chăm sóc sức khỏe người cao tuổi không phải nhiệm vụ riêng của ngành y tế mà cần sự chung tay của gia đình, cộng đồng và toàn xã hội. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là kéo dài tuổi thọ mà còn giúp người cao tuổi sống khỏe, duy trì chất lượng cuộc sống và tiếp tục tham gia các hoạt động gia đình, xã hội.
Khi số người cao tuổi tiếp tục tăng, Hà Tĩnh cần chuyển dần từ chăm sóc theo từng đợt sang quản lý sức khỏe liên tục, kết nối điều trị tại bệnh viện với chăm sóc ở tuyến cơ sở và gia đình. Đây là yêu cầu lâu dài, đòi hỏi nguồn lực phù hợp và những giải pháp thiết thực để đáp ứng nhu cầu chăm sóc ngày càng lớn của người cao tuổi.
