Nhân viên y tế của Lào đang lấy mẫu từ gia cầm. Ảnh TTXVN phát
Trong tháng 6, Australia lần đầu tiên ghi nhận sự xuất hiện của virus cúm gia cầm độc lực cao thuộc phân nhóm H5 trên lãnh thổ nước này, đồng nghĩa việc biến thể virus có khả năng lây lan mạnh này đã được phát hiện tại tất cả các châu lục trên thế giới. Trước đó, châu Đại Dương là châu lục duy nhất chưa ghi nhận sự hiện diện của chủng H5N1.
Giáo sư dự bị Vinod Balasubramaniam tại Đại học Monash Malaysia, cho biết: “Đối với Australia, bài học từ châu Á không phải là một quốc gia nào đó đã tìm ra công thức hoàn hảo. Bài học là các phản ứng rời rạc sẽ thất bại”.
Theo ông, kinh nghiệm của châu Á cho thấy cúm gia cầm không được kiểm soát bằng một biện pháp quyết liệt duy nhất. Ông Balasubramaniam lập luận: “Đó là căn bệnh của sự tương tác giữa chim hoang dã và gia cầm, trang trại và chợ, sức khỏe động vật và sức khỏe cộng đồng, hệ sinh thái và thương mại”.
Vậy một số quốc gia bị ảnh hưởng nặng nề nhất ở châu Á đã phản ứng như thế nào với H5N1?
Tiêu hủy hàng loạt
Khi dịch cúm gia cầm H5N1 lần đầu tiên lây nhiễm sang người ở Hong Kong (Trung Quốc) vào năm 1997, đặc khu hành chính này đã tiêu hủy 1,5 triệu con gà trong 3 ngày để diệt trừ dịch bệnh. Đây là biện pháp mà các quốc gia khác đã lặp lại khi cúm gia cầm lan rộng khắp khu vực vào những năm 2000, đến Hàn Quốc, Nhật Bản và Đông Nam Á.
Giáo sư Andrew Pekosz tại Trường Y tế Công cộng Johns Hopkins Bloomberg cho biết: "Mặc dù phải hy sinh một lượng lớn động vật, nhưng tiêu hủy là phương pháp duy nhất đã được thử nghiệm và chứng minh hiệu quả để ngăn chặn H5N1 một khi nó xâm nhập vào các trang trại".
Hàn Quốc đã giết hàng triệu con gà và gia cầm khác trong các đợt bùng phát cúm gia cầm H5 vào những năm 2010. Trong khi đó, Nhật Bản đã tiêu hủy hơn 300.000 con gà và vịt tại hai địa điểm vào năm 2016 sau khi phát hiện cúm gia cầm. Giáo sư Prasert Auewarakul tại Đại học Mahidol (Thái Lan) cho biết ở quốc gia Đông Nam Á này, biện pháp quan trọng nhất là tiêu hủy hàng loạt gia cầm tại các trang trại bị ảnh hưởng một cách nhanh chóng, cùng với việc bồi thường thỏa đáng cho người chăn nuôi.
Giám sát
Hình minh họa. Ảnh: AFP/TTXVN (Ảnh không cho phép bên thứ ba khai thác, chia sẻ lại)
Theo bà Gina Samaan tại Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), những quốc gia phát hiện nhanh các ca nhiễm cúm gia cầm H5 hoặc các chủng cúm gia cầm khác đã ngăn chặn được virus lây lan. Bà Gina Samaan liệt kê: "Chúng ta đã thấy điều này ở các quốc gia như Nhật Bản, Hàn Quốc và Malaysia vào năm 2003-2004".
Theo giáo sư Pekosz, phản ứng đối với H5N1 “trước hết và quan trọng nhất” cần dựa vào giám sát dịch tễ. “Cần phải xét nghiệm động vật hoang dã có dấu hiệu bệnh và lý tưởng nhất là cả những con không có triệu chứng, để xác định virus đang ở đâu,” ông nói.
Một khi virus được phát hiện tại trang trại, các cơ quan chức năng cần hạn chế di chuyển động vật và phương tiện nhằm ngăn chặn dịch lây lan.
Hàn Quốc, Nhật Bản và Thái Lan đã áp dụng biện pháp hạn chế vận chuyển gia cầm, đồng thời nhấn mạnh phát hiện nhanh, an toàn sinh học tại trang trại và giám sát chim hoang dã trong kiểm soát dịch bệnh.
Tiêm phòng
Một số quốc gia ở châu Á cũng đã tiêm phòng cho gia cầm để ngăn chặn cúm gia cầm. "Việc triển khai rộng rãi tiêm phòng gia cầm ở Trung Quốc đã làm giảm tỷ lệ mắc bệnh, nhưng virus vẫn còn lưu hành”, ông Webby tại Trung tâm Hợp tác của WHO về Nghiên cứu Sinh thái học của virus cúm ở Động vật và Chim cho biết.
Ông Balasubramaniam nhận định, đối với virus H5, tiêm phòng gia cầm có thể làm giảm tỷ lệ tử vong, bệnh tật và sự lây lan của virus, bảo vệ an ninh lương thực, giảm thiệt hại kinh tế và hạn chế nhu cầu tiêu hủy hàng loạt nhiều lần. Ông bổ sung: "Nhưng nó có giá trị nhất ở những nơi virus đã ăn sâu hoặc nơi việc tiêu hủy nhiều lần không bền vững về mặt xã hội, kinh tế hoặc hậu cần. Nó nên được hiểu là một công cụ giảm thiểu rủi ro, chứ không phải là một giải pháp độc lập".
Theo ông Michael Ward thuộc Đại học Sydney, cúm gia cầm đã thay đổi kể từ khi xuất hiện lần đầu ở Hong Kong và sau đó lan rộng khắp châu Á gần ba thập kỷ trước. Trong khi các biện pháp ứng phó ở châu Á tập trung vào việc bảo vệ gia cầm, thì H5N1 đã tiến hóa trong những năm gần đây để gây ra tử vong hàng loạt ở động vật hoang dã.
Ông lưu ý: "Dựa vào lịch sử dài 30 năm đó, có một số điều mà chúng ta có thể áp dụng, nhưng mọi thứ đã thay đổi khá nhiều". Mặc dù các biện pháp an toàn sinh học sẽ giúp ngăn chặn sự lây lan sang gia cầm nhưng không có nhiều điều có thể thực hiện để bảo vệ động vật hoang dã khỏi H5N1.