LTS: Ngày 2/7/2008, tại Thư viện Quốc gia Việt Nam, nhà văn hóa Hữu Ngọc, tác giả Hồ sơ văn hóa Mỹ, đã giới thiệu cho hàng trăm thính giả tác phẩm Những chân trời Mỹ của BS. Vũ Văn Dzi ở bang Oklahoma, Hoa Kỳ, do NXB Thế giới ấn hành. Theo sự đánh giá của Tạp chí Việt Mỹ số tháng 7/2008: "Đây là một cuốn sách tham khảo rất độc đáo, gần như chưa bao giờ có ở Việt Nam", vì bác sĩ Dzi là một trong số ít người (kể cả người Mỹ chính gốc) nhờ công việc mà ông được đi tất cả 50 bang, rồi vì yêu quý tiếng mẹ đẻ, ông đã viết cuốn sách trên dày 736 trang, ghi lại những điều tai nghe, mắt thấy, đặc biệt chú trọng đến y tế từng bang.
Trân trọng cảm ơn BS. Vũ Văn Dzi đã nhận lời làm cộng tác viên thường xuyên ở Mỹ cho báo SK&ĐS.
Trong khi còn đang bận bịu lo chuẩn bị cho các bài phỏng vấn các ứng viên Tổng thống trong kỳ bầu cử sắp tới thì bình luận gia nổi tiếng Tim Russert của đài NBC trong Chương trình Meet the Press các sáng chủ nhật bỗng nhiên bị tức ngực và lăn ra chết bất đắc kỳ tử. Cái chết đã làm rung động cả nước Mỹ vì những lời bình luận cũng như các câu hỏi hóc búa của bình luận gia này đã có những ảnh hưởng về chính trị rất to lớn lên đất nước Mỹ.
Những bí ẩn đằng sau cái chết của Tim Russert
Các tài liệu, hồ sơ bệnh lý của Tim cho biết ông bị chứng mập phì, tiểu đường, tăng huyết áp, cholesterol cao... nhưng Tim chưa bao giờ bị một cơn đau tim hoặc có bệnh xơ cứng động mạch vành (coronary artery disease hay CAD), nguyên nhân gây tử vong số một ở Mỹ. Tim chưa bao giờ có triệu chứng đau tim như tức ngực, khó thở hay mệt mỏi thường là những triệu chứng rất sớm của những người bị bệnh CAD gọi là angina. Tim cũng vừa được làm một thử nghiệm gọi là stress test thì cũng hoàn toàn bình thường. Các yếu tố khác như đường trong máu, cholesterol, huyết áp cũng bình thường nhờ uống thuốc đầy đủ và Tim cũng không hút thuốc lá kể cả khi làm việc căng thẳng.
Nguyên nhân gây ra cái chết của Tim Russert?
Câu hỏi chính làm cho nhiều người thắc mắc là tại sao Tim lại bị một cơn đau tim và chết ngay tại chỗ mà không hề có dấu hiệu gì báo trước nhất là trong khi các yếu tố gây bệnh cũng như thử nghiệm stress test hoàn toàn bình thường?
 Bình luận gia nổi tiếng Tim Russert. Nguồn ảnh: Corbis |
Các thống kê cho biết là một số khá lớn (khoảng 45%) những người có bệnh CAD thường không hề có triệu chứng đau ngực angina báo trước và khoảng 1/3 các cơn đau tim có thể xảy ra bất ngờ và làm cho bệnh nhân chết ngay trong lần đầu như trường hợp của Tim Russert do quả tim ngừng đập vì những rối loạn của những dòng điện trong cơ tim myocardium.
Cơ chế như sau:
Bệnh xơ cứng động mạch vành do hiện tượng các tảng cholesterol dính kết trong các động mạch vành có nhiệm vụ nuôi cơ tim mà sức bóp đưa máu lên não bộ và nuôi cơ thể. Khi nào các tảng cholesterol đó bị vỡ thì sẽ tạo nên một cục máu đông làm tắc nghẽn động mạch khiến cơ tim bị hư hỏng, sức bóp bị yếu và nhất là cơ tim hư hỏng sẽ tạo nên những rối loạn các dòng điện trong quả tim làm cho tim ngừng đập vì hiện tượng cơ tim bị rung (ventricular fibrillation) như trong trường hợp của Tim Russert. Điểm đáng sợ là các tảng cholesterol trong động mạch vành xuất hiện rất sớm vì các giảo nghiệm tử thi của một số quân nhân Mỹ chết tại Việt Nam mới có 18, 19 tuổi đã có dấu hiệu xơ cứng động mạch vành dù rằng những người này hoàn toàn khỏe mạnh, không hề có dấu hiệu đau tim. Những triệu chứng đau ngực angina thường xuất hiện sau một thời gian dài, đôi khi hàng chục năm hoặc không hề có một dấu hiệu gì cả.
Những người có những yếu tố gây bệnh như cholesterol máu cao, hút thuốc lá, tăng huyết áp, tiểu đường... thường có những tổn hại âm thầm rồi dần dần tăng trưởng theo thời gian và khi nào có dịp bất thường như căng thẳng tinh thần, stress, làm việc quá mức hay chơi những môn thể thao có tính chất tranh chấp, như tennis, chạy đua thì có thể lăn ra chết bất tử vì động mạch bị tắc nghẽn bất ngờ.
Hội chứng metabolic của Tim Russert
Sau khi phân tích cái chết bất ngờ của Tim Russert thì các bác sĩ tin rằng Tim rơi vào trường hợp của những người mang một hội chứng mới được khảo cứu cách đây khoảng hơn 10 năm và càng ngày càng được chú ý nhiều hơn vì khoảng từ 30 - 60% dân chúng Mỹ bị hội chứng này thường đi đôi với hiện tượng mập phì và tại một số sắc tộc thì cao hơn ví dụ như người da đỏ, da đen và nhất là Á Đông. Điều đáng ngại hơn cả là một vài khảo cứu trên các sắc dân Ấn Độ và Trung Quốc sinh sống tại vùng Boston cho thấy là họ bị hội chứng này nặng hơn người Mỹ và đôi khi không bị mập phì cũng bị những thay đổi trong hệ thống tim mạch... và tỷ lệ bệnh tim mạch hiện nay ở Ấn Độ được coi là cao nhất thế giới vì lý do di truyền và hiện tượng công nghiệp hóa xã hội.
Hội chứng metabolic do các lớp mỡ ở trong bụng gây ra là visceral fat. Những loại mỡ này rất độc hại vì tiết ra nhiều hormon làm cho cholesterol tốt trong máu là HDL xuống thấp, cholesterol xấu lên cao và nhiều thay đổi khác nữa đưa đến chứng bệnh CAD. Những loại hormon này còn gây độc hại cho gan, đưa đến hiện tượng gan bị nhiễm mỡ do đó những người mập phì mà uống rượu thì càng dễ đau tim hơn.
Hiện tượng một số người Việt Nam ưa thích uống rượu trong khi mang hội chứng metabolic đã làm cho bệnh xơ gan, ung thư gan cũng như đau tim lên cao...
Metabolic syndrome còn dẫn đến bệnh tiểu đường, nên dễ dẫn đến cơn đau tim như trường hợp Tim Russert đang dùng thuốc trị bệnh tiểu đường.
Phòng ngừa hội chứng metabolic
 Đi xe đạp là môn thể thao tốt cho sức khỏe. |
Đó là hiện tượng mập phì ở bụng mà người Á Đông thường coi là một "quý tướng" đi cùng với sự giàu sang trong khi đang mang họa vào thân mà không biết!
Trước hết cần làm giảm lớp mỡ bụng bằng cách bớt ăn uống thịt bò, thịt heo và ăn nhiều rau cỏ, ngũ cốc hơn. Hạ cân nặng xuống mức bình thường hay thấp hơn nhất là đối với người Á Đông. Cần tập thể dục đường trường như đi bộ, bơi lội, đi xe đạp (nhất là trong khi xăng dầu lên giá kỷ lục) vì những môn thể thao này giúp cho cơ tim khỏe hơn và có thêm nhiều động mạch nhánh phụ (collateral) giúp chống lại được cơn đau tim.
Một khảo sát tại một số bộ lạc du mục ở châu Á, châu Phi cho thấy là những người này cũng có khi bị một cơn đau tim nhưng vì cơ tim myocardium có nhiều nhánh collateral nên họ đã chống lại được một cơn đau tim, trái với trường hợp của Tim Russert là một người mập phì, có hiện tượng metabolic syndrome nhưng vì nghề nghiệp có nếp sống ít hoạt động và cùng một lúc trí óc căng thẳng.
BS. Vũ Văn DzI (Hoa Kỳ)