Bác sĩ Nguyễn Ngọc Khôi, người chữa lành những nỗi đau mang tên 'khác biệt'

Nhìn thấy những nỗi đau ít người nhìn thấy

Trong thực hành da liễu, TS.BS Nguyễn Ngọc Khôi từng gặp nhiều bệnh nhân mà những tổn thương trên da không trực tiếp đe dọa tính mạng nhưng lại để lại những ảnh hưởng rất sâu đến đời sống tinh thần. Một vết bớt lớn trên khuôn mặt, một vùng da khác màu hay những mảng mất sắc tố do bạch biến có thể không gây đau theo nghĩa thông thường, nhưng với người mang nó, đó đôi khi là nguyên nhân của nhiều năm mặc cảm, né tránh và tự thu mình.

Có những đứa trẻ lớn lên cùng những lời trêu chọc của bạn bè. Có những cô gái luôn tìm cách đứng phía sau trong một bức ảnh tập thể. Có những người trẻ đủ năng lực nhưng bước vào buổi phỏng vấn với cảm giác thiếu tự tin bởi ánh mắt của người đối diện. Có người đã quen với việc dùng tóc, quần áo hay lớp trang điểm để che đi một phần cơ thể mà họ cho rằng không giống với số đông... Những tổn thương ấy không thể hiện trên phim chụp, không đo được bằng một chỉ số xét nghiệm, nhưng có thể đi cùng người bệnh suốt nhiều năm.

Có lẽ chính từ những cuộc gặp ấy, BS Nguyễn Ngọc Khôi dần nhìn nghề y theo một cách rộng hơn. Trước mắt anh không chỉ là một vùng da cần điều trị, mà là một con người đang mang theo câu chuyện riêng của mình. Đằng sau một vết bớt có thể là một tuổi thơ bị tổn thương. Đằng sau một vùng da mất sắc tố có thể là sự tự ti kéo dài nhiều năm. Đằng sau một ca bệnh tưởng như chỉ liên quan đến thẩm mỹ lại có thể là một ước mơ nghề nghiệp, một mối quan hệ hay cả cách người bệnh nhìn nhận giá trị của bản thân.

Từ đó, câu hỏi đặt ra với người bác sĩ không chỉ còn là "có phương pháp điều trị nào phù hợp?", mà sâu hơn là: "Nếu y học có thể giúp người bệnh nhưng hoàn cảnh kinh tế khiến họ không thể tiếp cận những kỹ thuật đó thì sao?".

Câu hỏi ấy trở thành một trong những điểm khởi đầu của dự án "Xóa bớt – Vẽ tương lai", được Nguyễn Ngọc Khôi cùng các cộng sự triển khai từ năm 2017, hướng tới việc hỗ trợ điều trị miễn phí cho những bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn.

Tên gọi của dự án ngắn gọn nhưng gợi mở nhiều điều. "Xóa bớt" là phần việc mà y học có thể can thiệp. Còn "vẽ tương lai" là điều mà người bệnh sẽ tự mình thực hiện khi đã có thêm sự tự tin để bước tiếp. Người bác sĩ không thể sống thay cuộc đời của bệnh nhân, càng không thể xóa bỏ mọi khó khăn họ phải đối mặt, nhưng có thể giúp họ tháo bớt một rào cản để tiếp tục đi trên con đường của mình.

Với BS Khôi, vì thế, một ca điều trị không chỉ được nhìn bằng mức độ cải thiện của tổn thương trên da. Có khi điều đáng mừng hơn lại là ánh mắt của bệnh nhân sau một thời gian điều trị. Đó có thể là sự tự tin khi họ bắt đầu nhìn thẳng vào người đối diện, dám xuất hiện trong ảnh, dám mặc bộ quần áo mình thích, dám bước vào một môi trường mới mà không còn quá ám ảnh bởi ngoại hình.

Sự hy sinh thầm lặng của người thầy thuốc, ở góc nhìn ấy, bắt đầu từ một điều rất giản dị: Nhìn thấy nỗi đau mà người khác có thể dễ dàng bỏ qua.

Không phải căn bệnh nào cũng đe dọa sự sống, nhưng có những tổn thương khiến con người mất đi niềm vui sống. Và khi người bác sĩ đủ kiên nhẫn để nhận ra điều đó, nghề y không còn chỉ là điều trị một bệnh lý, mà còn là bảo vệ phẩm giá và niềm tin của một con người.

Những hy sinh phía sau hai chữ "miễn phí"

Hai chữ "điều trị miễn phí" nghe qua tưởng đơn giản, nhưng trong y khoa, phía sau đó là rất nhiều nguồn lực phải được bỏ ra. Máy móc phải được đầu tư và bảo trì. Thuốc, vật tư y tế đều có chi phí. Bác sĩ, điều dưỡng, kỹ thuật viên và nhân viên hỗ trợ đều phải dành thời gian cho từng bệnh nhân. Đặc biệt, nhiều trường hợp điều trị bớt, bạch biến hay các rối loạn sắc tố không thể hoàn thành chỉ sau một lần can thiệp mà cần một quá trình kéo dài với nhiều lần thăm khám và theo dõi.

Vì vậy, khi một bệnh nhân được điều trị miễn phí, chi phí ấy không biến mất. Nó chỉ được một cá nhân hoặc một tập thể khác tự nguyện gánh thay. Đó chính là phần "hy sinh" ít được nhìn thấy nhất trong hành trình của Nguyễn Ngọc Khôi. Một buổi điều trị dành cho bệnh nhân nghèo cũng là một khoảng thời gian có thể được dùng cho hoạt động có thu phí. Một thiết bị được sử dụng cho một ca miễn phí cũng là một nguồn lực có thể phục vụ hoạt động kinh doanh. Một bác sĩ dành nhiều giờ theo dõi một bệnh nhân có hoàn cảnh khó khăn cũng đồng nghĩa với việc chủ động dành một phần thời gian lao động của mình cho một giá trị khác ngoài doanh thu.

Điều đáng quý ở Nguyễn Ngọc Khôi là anh không làm thiện nguyện bằng thứ mình không còn cần. Thứ anh chia sẻ với người bệnh là chính những giá trị được tích lũy qua nhiều năm học tập và làm nghề: Chuyên môn, kinh nghiệm, thời gian, công nghệ và năng lực tổ chức. Tinh thần phi lợi nhuận của "Xóa bớt – Vẽ tương lai" vì thế không nên được hiểu một cách đơn giản rằng một cơ sở y tế không cần lợi nhuận. Một đơn vị y tế muốn tồn tại phải có nguồn thu, phải đầu tư máy móc, trả lương cho nhân viên và duy trì chất lượng chuyên môn. Điều đáng nói nằm ở sự lựa chọn dành một phần nguồn lực ấy cho những người bệnh không thể mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp.

Ở đó, khả năng chi trả không phải là điều kiện đầu tiên quyết định một người có được tiếp cận điều trị hay không. Có những bệnh nhân bước vào với hoàn cảnh rất khó khăn nhưng vẫn được khám, được chỉ định điều trị, được theo dõi và đồng hành. Đó là một cách làm mà trong đó người bác sĩ cố gắng đặt nhu cầu chữa trị của bệnh nhân lên trước bài toán lợi ích. Đây chính là chiều sâu nhân văn của dự án.

Một ca điều trị miễn phí có thể không tạo ra doanh thu, nhưng nó tạo ra những giá trị rất khó quy đổi thành tiền: Một đứa trẻ bớt mặc cảm, một người trẻ có thêm tự tin, một gia đình giảm được gánh nặng, một người bệnh cảm thấy mình không bị bỏ lại phía sau. Có những khoản đầu tư không sinh lợi bằng tiền mà sinh ra niềm tin. Và trong nghề y, niềm tin của người bệnh luôn là một trong những giá trị lớn nhất.

Điều đáng trân trọng hơn là Nguyễn Ngọc Khôi không lựa chọn làm điều đó một lần. Dự án được duy trì từ năm 2017 qua nhiều năm, với ngày càng nhiều bệnh nhân được hỗ trợ. Chính sự kéo dài ấy tạo nên sức nặng của hai chữ "thầm lặng". Bởi một hoạt động thiện nguyện có thể bắt đầu từ cảm xúc. Một hoàn cảnh khó khăn có thể khiến người ta xúc động và muốn giúp đỡ ngay lập tức. Nhưng cảm xúc có thể qua đi rất nhanh. Để một dự án tồn tại năm này qua năm khác, phải có sự bền bỉ, trách nhiệm và kỷ luật.

Gần một thập kỷ là quãng thời gian đủ dài để một người có thể mệt mỏi, để một ý tưởng ban đầu có thể phai nhạt, để những khó khăn về tài chính, nhân lực và tổ chức nhiều lần đặt ra câu hỏi liệu có nên tiếp tục hay không. Nhưng Nguyễn Ngọc Khôi và các cộng sự vẫn lựa chọn đi tiếp. Nếu giúp một người trong một ngày, đó là một nghĩa cử đẹp. Nếu duy trì sự giúp đỡ qua nhiều năm, nó trở thành một cách sống.

Và có lẽ, sự hy sinh thầm lặng trong trường hợp của Nguyễn Ngọc Khôi cũng chính là như vậy: Không phải một khoảnh khắc lớn lao, mà là rất nhiều lựa chọn nhỏ được lặp đi lặp lại. Bớt đi một phần thời gian của mình để người khác có thêm cơ hội. Bớt đi một phần lợi ích để một người bệnh bớt mặc cảm. Dùng chính thứ có thể tạo ra giá trị kinh tế để tạo ra hy vọng cho người không đủ khả năng chi trả.

Từ một người bác sĩ đến những vòng tròn nhân ái

Giá trị của một việc tốt không chỉ nằm ở số người trực tiếp được giúp đỡ. Một việc tốt thực sự có sức sống khi nó có thể khiến những người từng được giúp muốn tiếp tục giúp người khác. Sau nhiều năm, "Xóa bớt – Vẽ tương lai" dần tạo nên những kết nối vượt ra ngoài mối quan hệ giữa bác sĩ và bệnh nhân. Có những người từng đến điều trị trong tâm thế mặc cảm, sau khi cải thiện tình trạng và tìm lại sự tự tin đã sẵn sàng kể lại câu chuyện của mình. Có người quay trở lại động viên bệnh nhân mới. Có người giới thiệu chương trình đến những gia đình khó khăn khác.

Từ người được giúp đỡ, họ trở thành người tiếp tục truyền đi sự giúp đỡ. Đó là lúc một dự án không còn chỉ thuộc về người sáng lập. Nó bắt đầu trở thành một giá trị của cộng đồng. Sức lan tỏa ấy có ý nghĩa rất lớn, bởi sự lan tỏa của một hoạt động nhân đạo không chỉ được đo bằng số lượt chia sẻ hay mức độ xuất hiện trên truyền thông. Điều sâu sắc hơn là người từng nhận được sự tử tế có muốn trao sự tử tế ấy cho người khác hay không.

Một người được chữa lành. Rồi người ấy trở thành nguồn động viên cho một người khác. Một vòng tròn nhân ái được hình thành theo cách rất tự nhiên như thế. Ở góc độ rộng hơn, hành trình của Nguyễn Ngọc Khôi cũng góp phần thay đổi cách cộng đồng nhìn về những người có khác biệt ngoại hình. Một người mắc bạch biến không cần bị nhìn bằng ánh mắt thương hại hay xa lánh. Một đứa trẻ mang vết bớt không nên lớn lên giữa những lời trêu chọc. Sự khác biệt về màu da hay một dấu vết bẩm sinh trên cơ thể không làm một con người kém giá trị hơn.

Người bác sĩ có thể điều trị một vùng da, nhưng khi anh sử dụng tiếng nói chuyên môn để giúp cộng đồng hiểu đúng hơn về bệnh, anh có thể góp phần điều trị cả những "vết thương" do định kiến gây ra. Đó cũng là một phần ý nghĩa của "Xóa bớt – Vẽ tương lai". Không chỉ xóa bớt những dấu vết trên cơ thể. Mà còn xóa bớt sự mặc cảm. Xóa bớt những ánh nhìn kỳ thị. Xóa bớt khoảng cách trong khả năng tiếp cận y tế giữa người có điều kiện và người khó khăn.

Trong hành trình ấy, Nguyễn Ngọc Khôi từng chia sẻ một quan niệm rằng người bác sĩ không chỉ là người điều trị mà còn có thể trở thành người "kiến tạo hy vọng". Hy vọng ở đây không phải là những lời hứa vượt quá khả năng của y học. Người bác sĩ không thể đảm bảo mọi ca bệnh đều thành công, cũng không thể làm biến mất mọi tổn thương. Nhưng bác sĩ có thể giúp người bệnh biết rằng vẫn còn một con đường, vẫn còn một phương pháp, vẫn còn người sẵn sàng đồng hành.

Đôi khi, hy vọng bắt đầu chỉ bằng một câu nói: "Trường hợp này vẫn có thể điều trị". Với bác sĩ, đó là một nhận định chuyên môn. Nhưng với một người đã sống nhiều năm trong mặc cảm, đó có thể là lần đầu tiên họ nhìn thấy một cánh cửa mở ra.

Trong những ngày đại dịch COVID-19 căng thẳng tại TP.HCM, tinh thần ấy ở Nguyễn Ngọc Khôi tiếp tục được thể hiện dưới một hình thức khác. Khi hệ thống y tế cần thêm nhân lực, anh cùng các đồng nghiệp tham gia hỗ trợ tại tuyến chống dịch. Từ môi trường chuyên khoa da liễu, người bác sĩ bước vào một không gian hoàn toàn khác, với áp lực lớn hơn, số lượng bệnh nhân đông hơn và nguy cơ cũng rõ ràng hơn. Khi ấy, danh xưng chuyên khoa gần như không còn quan trọng. Điều còn lại chỉ là một căn tính rất căn bản: mình là bác sĩ, và nơi này đang cần bác sĩ.

Nếu dự án "Xóa bớt – Vẽ tương lai" cho thấy sự dấn thân bền bỉ với những người bệnh ít được chú ý thì những ngày chống dịch lại cho thấy tinh thần sẵn sàng bước đến nơi cộng đồng cần người thầy thuốc. Hai hoàn cảnh khác nhau nhưng chung một lựa chọn: không đứng ngoài nỗi đau của người khác. Cũng từ đó, câu chuyện của Nguyễn Ngọc Khôi mang một ý nghĩa khác đối với thế hệ bác sĩ trẻ. Thành công trong nghề y có thể được đo bằng bằng cấp, chuyên môn, kỹ thuật, thu nhập hay vị trí nghề nghiệp. Nhưng sau tất cả, vẫn còn một thước đo khác: người thầy thuốc đã sử dụng những gì mình có để giúp được bao nhiêu người không có điều kiện như mình?

Không phải ai cũng có thể thành lập một dự án lớn. Không phải ai cũng có cùng nguồn lực. Nhưng mỗi người làm nghề y đều có thể tự hỏi: trong tri thức, thời gian và năng lực mình đang có, có phần nào có thể dành cho cộng đồng hay không? Ở tuổi còn tương đối trẻ (38 tuổi), Nguyễn Ngọc Khôi đã chọn trả lời câu hỏi ấy bằng chính cách mình hành nghề. Anh học tập để làm tốt hơn. Tạo dựng để có thêm nguồn lực. Và khi đã có nguồn lực, dành một phần cho những người cần nó nhất. Đó là một lựa chọn không ồn ào, nhưng bền bỉ.

Có lẽ nhiều năm sau, một bệnh nhân từng được Nguyễn Ngọc Khôi hỗ trợ sẽ không còn nhớ tên thiết bị đã dùng, thông số kỹ thuật hay số lần điều trị. Nhưng họ có thể nhớ rất lâu rằng đã có một thời điểm, khi mình khó khăn và mặc cảm nhất, có một người bác sĩ sẵn sàng đưa tay ra mà không đặt câu hỏi đầu tiên là mình có thể trả bao nhiêu. Đó là phần ký ức nằm ngoài hồ sơ bệnh án. Và cũng là phần giá trị không thể đo bằng những con số chuyên môn.

Người bác sĩ không thể vẽ thay tương lai cho bệnh nhân. Nguyễn Ngọc Khôi cũng không thể làm điều đó, nhưng anh có thể giúp xóa đi một phần những thứ đang che khuất tương lai ấy: Một vết bớt, một mặc cảm, một rào cản kinh tế, một ánh nhìn kỳ thị. Phần còn lại, người bệnh sẽ tự mình cầm bút. Và có lẽ, đó chính là ý nghĩa đẹp nhất của "sự hy sinh thầm lặng" trong hành trình của TS.BS Nguyễn Ngọc Khôi: Không cần đứng ở nơi nhiều người nhìn thấy, chỉ cần hiện diện đúng nơi một con người đang cần; không nhất thiết làm điều khiến cả xã hội phải biết, chỉ cần đủ bền bỉ để một cuộc đời trở nên tốt đẹp hơn.

Gần một thập kỷ với "Xóa bớt – Vẽ tương lai", điều Nguyễn Ngọc Khôi để lại vì thế không chỉ là những ca điều trị. Đó còn là niềm tin rằng trong y học hiện đại, giữa máy móc, công nghệ và những tính toán cần thiết của cuộc sống, vẫn luôn có một khoảng dành cho lòng trắc ẩn. Một khoảng rất lặng, nhưng đủ để gieo hy vọng vào cuộc đời của nhiều người.

Cuộc thi Sự hy sinh thầm lặng lần thứ VII nhận tác phẩm đến 17h30 ngày 30/11

SKĐS - Ban Tổ chức Cuộc thi Sự hy sinh thầm lặng lần thứ VII lưu ý các tác giả, hệ thống chỉ tiếp nhận tác phẩm đến 17h30 ngày 30/11/2026.