Dưới đây là những thắc mắc của các mẹ có con trong độ tuổi ăn dặm hỏi và được bác sĩ Vũ Thị Lan Anh, Phó trưởng khoa Dinh dưỡng, BVĐK Hà Đông giải đáp.
Mẹ Hoàng Thị Thu, Kinh Bắc, Bắc Ninh hỏi: Con tôi năm nay 15 tháng tuổi nhưng cháu nặng 9kg cháu ăn và uống sữa ít, cháu vẫn duy trì uống sữa mẹ. Tôi thường mua cháo dinh dưỡng cho con ăn. Như vậy có tốt không? Bác sĩ có thể cho tôi thực đơn ăn mẫu trong 1 tuần với lứa tuổi và cân nặng của cháu để tôi tham khảo.
Trả lời:
Theo Tổ chức y tế thế giới (WHO), trẻ 15 tháng thường nặng 9,8–11kg. Như vậy, bé nhà bạn 9kg là nhẹ cân so với chuẩn, có dấu hiệu chậm tăng cân. Nguyên nhân có thể do bé bú mẹ nhiều nhưng ăn bổ sung chưa đủ chất, hoặc chế độ ăn chưa cân đối.
Cháo dinh dưỡng nấu sẵn thường loãng, ít đạm nên các mẹ không nên cho trẻ độ tuổi ăn dặm ăn thường xuyên.
Cháo dinh dưỡng bán sẵn thường loãng, ít đạm, không nên dùng thường xuyên. Viện Dinh dưỡng Quốc gia Việt Nam khuyến nghị: từ 1 tuổi trở đi, trẻ cần ăn 3 bữa chính + 2 bữa phụ mỗi ngày, thức ăn nên nấu tại nhà để đảm bảo đủ đa dạng nhóm chất (bột đường, đạm, chất béo, rau quả), thêm dầu mỡ để tăng năng lượng. Ngoài ra, trẻ 1–2 tuổi vẫn nên bú mẹ, nhưng lượng sữa không quá 500 ml/ngày, vì sữa mẹ lúc này không còn đáp ứng đủ nhu cầu phát triển, bé cần bổ sung từ thực phẩm khác.
Gợi ý thực đơn:
Cháo/thức ăn chính: thay đổi giữa bò, gà, cá, tôm, trứng, cua, lươn, tim… kết hợp rau củ (bí đỏ, cải xanh, mồng tơi, cà rốt…).
Bữa phụ: sữa chua, phô mai, chuối, xoài, táo, cam, lê…
Khuyến nghị của bác sĩ:
Tiếp tục cho bé bú mẹ, nhưng tăng dần lượng thức ăn đặc. Mỗi ngày cần khoảng 900–1000 kcal, trong đó đạm 25–30g, chất béo 30–35g. Theo dõi cân nặng hàng tháng, nếu bé không cải thiện sau 1–2 tháng, nên đưa đi khám chuyên khoa dinh dưỡng để được kiểm tra vi chất (sắt, kẽm, vitamin D...).
Cháo dinh dưỡng bán sẵn không đủ cho bé 15 tháng. Mẹ nên nấu tại nhà, đa dạng thực phẩm, tuân theo khuyến nghị của WHO và Viện Dinh dưỡng Quốc gia để đảm bảo trẻ phát triển tốt.
Mẹ Vi Thị Ngân, Phong Thổ, Lai Châu: Xin chào bác sĩ, con tôi vừa tròn 6 tháng tuổi và cháu bắt đầu bước vào tuổi ăn dặm. Tôi ở vùng miền núi đồ nhà trồng rất sẵn như rau, trứng, cá, tôm. Tôi vẫn cho bú sữa mẹ nhưng tôi không mua sữa công thức cho con vậy nếu chỉ bú mẹ và ăn dặm thì có đủ chất không. Bác sĩ có thể tư vấn giúp tôi thực đơn để cháu ăn dặm đảm bảo dinh dưỡng không ạ?
Trả lời:
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Viện Dinh dưỡng Quốc gia Việt Nam, trẻ nên được bú mẹ hoàn toàn trong 6 tháng đầu. Từ tháng thứ 6, mẹ vẫn tiếp tục duy trì sữa mẹ là nguồn dinh dưỡng chính, nhưng cần bắt đầu cho trẻ ăn dặm bổ sung để đáp ứng nhu cầu năng lượng và vi chất ngày càng cao. Nếu bé vẫn bú mẹ đều đặn và ăn dặm hợp lý thì không bắt buộc phải dùng thêm sữa công thức.
Thực đơn ăn dặm cho bé cân đối đa dạng với đầy đủ các nhóm chất, bột đường, đạm, chất béo, vitamin và khoáng chất.
Điều quan trọng là bữa ăn dặm phải đa dạng – cân đối – phù hợp độ tuổi. Với nguồn thực phẩm sẵn có tại gia đình, mẹ hoàn toàn có thể xây dựng thực đơn đầy đủ dinh dưỡng.
Nguyên tắc ăn dặm:
Bắt đầu từ 1 bữa/ngày, lượng ít (2–3 thìa bột/cháo), sau đó tăng dần. Đảm bảo đủ 4 nhóm thực phẩm: tinh bột – đạm – rau củ – dầu mỡ. Thức ăn cần nấu chín mềm, xay/ nghiền mịn để trẻ dễ nuốt. Cho ăn từ loãng đến đặc, từ ít đến nhiều, quan sát phản ứng của trẻ.
Gợi ý thực đơn ăn dặm mẫu (cho tuần đầu tiên):
Ngày 1–2: Cháo gạo loãng + bí đỏ nghiền + 1 thìa dầu ăn. Ngày 3–4: Cháo gạo + lòng đỏ trứng gà (1/4 quả, tăng dần) + rau ngót nghiền. Ngày 5–6: Cháo gạo + cá đồng nấu cùng rau cải + 1 thìa dầu. Ngày 7: Cháo gạo + tôm băm nhuyễn + bí xanh + dầu ăn.
Sau khoảng 2–3 tuần, khi bé quen, mẹ có thể tăng dần lượng và đa dạng nguồn đạm (thịt gà, thịt lợn nạc, cá, tôm, trứng), bổ sung trái cây nghiền (chuối, đu đủ, xoài chín) cho bé tập làm quen vị ngọt tự nhiên.
Bác sĩ Vũ Thị Lan Anh - Phó trưởng khoa Dinh dưỡng, BVĐK Hà Đông.
Như vậy, nếu mẹ vẫn duy trì bú mẹ thường xuyên kết hợp với ăn dặm phong phú từ thực phẩm địa phương thì bé hoàn toàn có thể phát triển bình thường mà không nhất thiết phải dùng sữa công thức
5. Tôi được biết thời điểm tốt nhất để bắt đầu ăn dặm là trẻ 6 tháng. Xin bác sĩ cho biết khi mới bắt đầu cho ăn dặm, tôi nên cho bé ăn bao nhiêu bữa/ngày và nên ưu tiên nhóm thực phẩm nào trước (ngũ cốc, rau củ hay đạm) để bé làm quen tốt nhất? Tôi cần bổ sung Sắt và Kẽm như thế nào qua thức ăn dặm để đáp ứng đủ nhu cầu tăng cao, tránh nguy cơ thiếu máu?
Để ngăn ngừa nguy cơ béo phì hay tăng huyết áp sau này, ngay từ bây giờ tôi cần phải giáo dục cho con thói quen ăn uống nào để tránh nguy cơ sau này.
Trả lời:
Theo khuyến nghị của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và Viện Dinh dưỡng Quốc gia, 6 tháng tuổi là giai đoạn "cửa sổ vàng" để bắt đầu ăn dặm.
Số bữa ăn dặm: Giai đoạn đầu (6 tháng): cho ăn 1 bữa/ngày, sau 1–2 tuần tăng lên 2 bữa. Từ 8–9 tháng: 2–3 bữa/ngày. Từ 12 tháng trở đi: 3 bữa chính + bữa phụ, gần giống chế độ ăn của người lớn.
Nhóm thực phẩm nên ưu tiên:
Nên bắt đầu bằng ngũ cốc (cháo/bột gạo) kết hợp rau củ mềm, dễ tiêu để bé làm quen. Sau đó bổ sung dần chất đạm: trứng, cá, tôm, thịt nạc. Dầu ăn/dầu thực vật nên cho vào bữa ăn ngay từ đầu để tăng năng lượng và hấp thu vitamin tan trong dầu.
Bổ sung Sắt và Kẽm qua ăn dặm
Đây là 2 vi chất trẻ rất dễ thiếu sau 6 tháng tuổi. Nguồn giàu sắt: thịt đỏ (thịt bò, thịt lợn nạc), gan, lòng đỏ trứng, cá. Nguồn giàu kẽm: hải sản (tôm, cua, cá nhỏ ăn cả xương), thịt gà, đậu đỗ. Mẹ nên cho bé ăn đa dạng, kết hợp thêm rau xanh và trái cây giàu vitamin C (đu đủ, cam, xoài) để tăng hấp thu sắt. WHO khuyến cáo: từ 6–24 tháng, khẩu phần ăn dặm cần ưu tiên thực phẩm động vật ít nhất 1 bữa/ngày để phòng thiếu máu thiếu sắt.
Giáo dục thói quen ăn uống lành mạnh từ sớm để phòng béo phì, tăng huyết áp
Không nêm muối, đường vào thức ăn của trẻ dưới 1 tuổi. Hạn chế đồ ngọt, nước ép quá đặc, bánh kẹo. Cho trẻ làm quen với rau củ, trái cây tươi ngay từ nhỏ để tạo khẩu vị ưa rau. Tập cho trẻ ăn đúng bữa, không vừa ăn vừa chơi hoặc xem tivi. Duy trì bú mẹ đến ít nhất 24 tháng để giảm nguy cơ béo phì.
Như vậy, mẹ nên bắt đầu cho bé ăn 1 bữa/ngày với ngũ cốc + rau củ, sau đó bổ sung dần đạm động vật để cung cấp sắt và kẽm. Kết hợp với việc duy trì bú mẹ và tập thói quen ăn uống khoa học, bé sẽ vừa tránh được thiếu vi chất, vừa phòng ngừa nguy cơ béo phì, tăng huyết áp về sau.
Chúc các bé hay ăn chóng lớn!
