Gần 40 năm gắn bó với chuyên ngành Sản - Phụ khoa, TTƯT.BSCKII Lê Công Tước, nguyên Giám đốc Bệnh viện Sản Nhi Bắc Ninh số 1, hiện nay ông đang là chuyên gia Sản - Phụ khoa tại bệnh viện, đã trải qua nhiều ca bệnh mà sự sống của người mẹ, của thai nhi có thể thay đổi chỉ sau một quyết định. Có những lúc, cứu được người mẹ đã là một cuộc "chạy đua" căng thẳng.
Có thời điểm, điều khó khăn là phải lựa chọn cách cứu sao cho người phụ nữ còn cơ hội làm mẹ trong tương lai. Cũng có những trường hợp, bác sĩ phải kiên nhẫn chờ đợi, dù phía sau mỗi ngày thai kỳ kéo dài là nỗi lo thường trực của cả gia đình.
Thầy thuốc ưu tú, BSCKII Lê Công Tước - Nguyên Giám đốc BV Sản Nhi Bắc Ninh số 1, Chuyên gia Sản - Phụ khoa tại BV thăm hỏi sức khỏe sản phụ. Ảnh: Hiền Chúc.
"Bác sĩ ơi, bệnh nặng thế này liệu em có chết không ạ?"
Đó là câu hỏi của em Đinh Thị Q.A., cô gái 18 tuổi, công nhân tại Khu công nghiệp Vân Trung, tỉnh Bắc Ninh, trước khi ngất lịm. Khi mang thai 34 tuần, Q.A. bị rau bong non thể nặng do biến chứng hội chứng HELLP. Thai nhi đã chết trong tử cung, còn người mẹ rơi vào tình trạng trụy tuần hoàn, trụy hô hấp và rối loạn đông máu nghiêm trọng.
Tính mạng sản phụ bị đe dọa. Các chế phẩm máu được truyền khẩn cấp, gồm 3.850 ml khối hồng cầu, 1.750 ml huyết tương, 900 ml khối tiểu cầu và 500 ml huyết tương tủa lạnh. Giữa tình thế nguy kịch ấy, bác sĩ Lê Công Tước cùng ê kíp phải tìm cách kiểm soát chảy máu, đồng thời cân nhắc khả năng bảo tồn tử cung cho cô gái trẻ.
Với những trường hợp xuất huyết sản khoa nặng, cắt tử cung có thể là lựa chọn cần thiết để cứu sản phụ. Nhưng với một cô gái mới 18 tuổi, điều đó cũng đồng nghĩa với việc mất đi khả năng mang thai trong tương lai.
Giữ tử cung không thể là mục tiêu cuối cùng. Tính mạng người bệnh phải được đặt lên trước hết. Tuy nhiên, nếu có thể kiểm soát chảy máu và bảo đảm an toàn, tạo cơ hội làm mẹ vẫn là điều đáng để nỗ lực gìn giữ. Bác sĩ Tước cùng ê kíp tiến hành các biện pháp cầm máu, thắt các mạch máu cấp cho tử cung. Q.A. được cứu sống, tử cung của em được bảo tồn.
Câu hỏi của Q.A trước khi ngất có lẽ là điều khiến nhiều người nhớ lâu nhất. Phía sau những chỉ số sinh tồn và thao tác phẫu thuật là một người bệnh đang sợ hãi trước cái chết, một gia đình đứng trước nguy cơ mất người thân và một cô gái còn cả tương lai phía trước.
Với người thầy thuốc, cứu sống bệnh nhân đã là trách nhiệm. Nếu có thể làm được nhiều hơn mà vẫn bảo đảm an toàn, đó còn là cách giữ lại cho người bệnh những cơ hội của cuộc đời.
"Em còn sống đúng không bác sĩ?"
Trường hợp chị Đỗ N.A., 32 tuổi, ở Lục Nam, Bắc Ninh, là một cuộc "chạy đua" khác. Chị nhập viện trong tình trạng băng huyết nặng sau khi tự ý phá thai bằng thuốc ở tuần thai thứ 22. Người bệnh có tiền sử 3 lần mổ lấy thai, bị vỡ sẹo mổ tử cung, sẩy thai băng huyết và rau cài răng lược. Tình trạng diễn biến đặc biệt nguy kịch, có dấu hiệu trụy mạch, ngừng tim, đồng tử 2 bên giãn.
Một ca phẫu thuật do BSCKII Lê Công Tước cùng kíp mổ thực hiện. Ảnh: H.C.
BSCKII Lê Công Tước được mời trực tiếp phẫu thuật cấp cứu. Ca mổ kéo dài 7 giờ. Kíp mổ phải gỡ dính, buộc phải cắt tử cung để cầm máu, đồng thời tránh gây tổn thương các cơ quan xung quanh. Tổng lượng khối hồng cầu và huyết tương truyền cho bệnh nhân lần lượt là 5.550 ml và 2.200 ml.
7 giờ trong phòng mổ là cuộc "chạy đua" với tình trạng mất máu. Nhưng ngay cả khi ca phẫu thuật kết thúc, nguy hiểm vẫn chưa hoàn toàn qua đi. Chị N.A. tiếp tục được điều trị tại Phòng Hồi sức tích cực trong 10 ngày. Các chỉ số huyết động, tình trạng đông máu và nguy cơ biến chứng đều cần được theo dõi sát. Rồi chị tỉnh lại, thốt lên: "Em còn sống đúng không bác sĩ?".
Câu hỏi ngắn ngủi ấy nói lên tất cả những gì người phụ nữ vừa trải qua. Đến ngày xuất viện, chị xúc động nói với bác sĩ Tước và ê kíp rằng họ đã "tái sinh em lần thứ hai".
Khi tiếng khóc của trẻ chưa phải là kết thúc
Trường hợp sản phụ Nguyễn Thị Dung, 38 tuổi, ở Tiên Lục, Bắc Ninh, lại đặt ra một bài toán khác: làm thế nào để đưa em bé chào đời an toàn và bảo tồn tử cung cho mẹ?
Chị Dung mang thai 38 tuần 6 ngày, có dấu hiệu chuyển dạ. Qua siêu âm Doppler, BSCKII Lê Công Tước nhận thấy toàn bộ bánh rau bám ở cả mặt trước và mặt sau đoạn dưới, các gai rau ăn sâu vào lớp cơ tử cung ở đoạn dưới và sát lỗ trong cổ tử cung. Đây là vị trí đặc biệt khó xử trí, tiềm ẩn nguy cơ chảy máu ồ ạt, rối loạn đông máu, tổn thương bàng quang, niệu quản, thậm chí đe dọa trực tiếp tính mạng người bệnh. Trong ca mổ cấp cứu, từng thao tác đều được thực hiện thận trọng và chính xác. BS Tước cùng kíp phẫu thuật thận trọng bóc tách phúc mạc đoạn dưới, đẩy bàng quang xuống thấp, lựa chọn đường rạch tránh vị trí rau bám và đón bé trai nặng 3.200 gram chào đời an toàn. Tiếng khóc đầu đời của em bé mang theo niềm vui nhưng cuộc chiến bảo vệ người mẹ khi đó vẫn còn ở phía trước.
Trước diện rau cài răng lược rộng, ăn sâu và chảy máu nhiều, BS Lê Công Tước chủ động thắt hai động mạch tử cung, tiếp tục thắt các nhánh động mạch cổ tử cung - âm đạo 2 bên, sau đó khâu phục hồi lớp cơ tử cung và cầm máu các điểm chảy bằng 16 mũi chỉ. Nhờ "chiến lược" cầm máu chủ động và chính xác cùng những thao tác phẫu thuật tỉ mỉ, tử cung của sản phụ được bảo tồn thành công, bàng quang và niệu quản không bị tổn thương, lượng máu phải truyền rất ít giúp bảo đảm an toàn cho mẹ và bé. Với người phụ nữ vừa bước qua một cuộc mổ đầy hiểm nguy, điều được giữ lại không chỉ là sự sống mà còn là sức khỏe, niềm hạnh phúc và thiên chức làm mẹ được bảo toàn nguyên vẹn.
Khó nhất là biết khi nào nên chờ!
Không phải thử thách nào của bác sĩ sản khoa cũng diễn ra trong vài giờ phẫu thuật. Có những ca bệnh đòi hỏi sự kiên nhẫn, theo dõi sát và sẵn sàng thay đổi quyết định khi tình hình chuyển biến.
Cuối năm 2025, sản phụ Ngô Thị Luyến, 32 tuổi, mang thai 27 tuần, nhập viện trong tình trạng phù toàn thân, khó thở, tăng huyết áp, tràn dịch đa màng và phù phổi. Thai nhi cũng bị phù thai, phù rau. Sau hội chẩn, bác sĩ Tước xác định đây là hội chứng Gương (Mirror Syndrome), một bệnh lý hiếm gặp có thể gây biến chứng nặng cho cả mẹ và thai nhi.
Việc nhận diện đúng bệnh có ý nghĩa quan trọng bởi người mẹ có nguy cơ gặp các biến chứng như phù phổi cấp, suy tim, suy thận và rối loạn đông máu. Bác sĩ Tước chủ trì hội chẩn, đánh giá mức độ bệnh và chỉ đạo chuẩn bị các phương án phẫu thuật, hồi sức. Sau can thiệp, sản phụ tiếp tục được theo dõi, điều trị để kiểm soát nguy cơ biến chứng.
Một trường hợp khác là thai nhi có khối u máu bánh rau, được phát hiện từ tuần thai thứ 29. Bác sĩ Tước lựa chọn theo dõi sát và điều trị hỗ trợ, kéo dài thai kỳ thêm sáu tuần.
Đến tuần thứ 35, khối u tăng lên kích thước 45×70×78 mm. Thai nhi xuất hiện tim to, tràn dịch màng tim và đa ối. Trước những thay đổi này, bác sĩ quyết định mổ lấy thai.
Bé trai nặng 2.000gram chào đời, được hồi sức ngay tại phòng mổ rồi tiếp tục điều trị tại khoa Sơ sinh. Sau đó, trẻ tự thở tốt, bú sữa mẹ hoàn toàn và chức năng tim ổn định.
Sáu tuần theo dõi không có nghĩa là sáu tuần chờ đợi thụ động. Mỗi lần kiểm tra đều nhằm đánh giá diễn biến của thai nhi và nguy cơ đối với người mẹ. Chờ thêm có thể giúp thai nhi trưởng thành hơn, nhưng nếu tình trạng xấu đi, bác sĩ phải kịp thời thay đổi phương án.
Trong sản khoa, đôi khi bản lĩnh không nằm ở việc can thiệp thật nhanh, mà ở khả năng xác định lúc nào không thể chờ thêm.
Trường hợp chị Nguyễn Thị Yến, sinh năm 1985, ở phường Bắc Giang, từng trải qua bảy lần thai chết lưu, trong đó có hai lần ở tuần thai 30-32 mà không rõ nguyên nhân. Sau gần 20 năm mong con, chị mang thai tự nhiên lần thứ tám ở tuổi 40. Thai kỳ càng thêm khó khăn khi chị mắc COVID-19 ở tuần thai thứ 12.
BSCKII Lê Công Tước động viện chị Yến (người bế con). Ảnh: HC.
Gia đình từng mong bác sĩ mổ lấy thai khi thai được 32 tuần vì ám ảnh những lần mất con trước đó. Nhưng dựa trên việc theo dõi, phân tích các chỉ số siêu âm Doppler động mạch não và động mạch rốn hằng tuần, BS Tước tư vấn tiếp tục giữ thai nếu tình trạng cho phép. Nếu xuất hiện dấu hiệu suy thai, ê kíp sẽ mổ sớm.
Với gia đình từng nhiều lần mất con, chờ thêm một tuần có thể là một tuần đầy lo âu. Nhưng quyết định mổ sớm hay tiếp tục theo dõi phải dựa trên tình trạng thực tế của thai nhi, cân nhắc cả nguy cơ khi sinh non và nguy cơ nếu tiếp tục thai kỳ.
Cuối cùng, bé Đỗ Danh Bình An nặng 2,4kg chào đời khỏe mạnh. Sau 17 năm chờ đợi, gia đình chị Yến đã được ôm con vào lòng.
Đó là một kết quả không đến từ cuộc chạy đua trong phòng mổ, mà từ quá trình theo dõi và những quyết định được đưa ra đúng thời điểm.
Gần 40 năm gắn bó với ngành Y, BS Lê Công Tước đã đối diện với nhiều tình huống khác nhau: có ca phải chạy đua từng phút để cầm máu, có ca buộc phải cắt tử cung để cứu người mẹ, có ca nỗ lực bảo tồn tử cung, cũng có trường hợp cần kiên trì theo dõi trước khi quyết định thời điểm sinh.
Sau cánh cửa phòng mổ, người bệnh có thể nhớ câu hỏi mình đã thốt lên khi tỉnh lại, tiếng khóc đầu đời của con hay giây phút được trở về nhà. Còn với người thầy thuốc, phía trước vẫn là những ca bệnh khác, những tình huống mới và những quyết định không thể xem nhẹ.
Có lẽ, dấu ấn của một bác sĩ không chỉ nằm ở số ca bệnh khó đã điều trị, mà còn ở cách người ấy cân nhắc trước mỗi lựa chọn, biết điều gì cần giữ lại và điều gì buộc phải đánh đổi. Bởi trong nghề sản khoa, phía sau một quyết định chuyên môn luôn là những con người đang đặt vào đó cả sự sống, tương lai và niềm hy vọng của mình.
