Không có phương án giữ nguyên hiện trạng 2 di tích
Theo UBND tỉnh Bắc Ninh, Cảng hàng không quốc tế Gia Bình được định hướng đầu tư theo các chuẩn mực quốc tế, đáp ứng nhu cầu phát triển KT-XH, khai thác lưỡng dụng, bảo đảm an ninh - quốc phòng và phục vụ các sự kiện đối ngoại quan trọng, trong đó có Hội nghị Cấp cao APEC 2027.
Theo mục tiêu đề ra, sân bay Gia Bình hướng tới tiêu chuẩn dịch vụ cảng hàng không quốc tế 5 sao, trở thành cảng trung chuyển hành khách, hàng hóa và cơ sở bảo dưỡng, sửa chữa, đại tu máy bay của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Việc hoàn thành đồng bộ Cảng hàng không quốc tế Gia Bình và tuyến đường kết nối với Thủ đô Hà Nội, kịp thời phục vụ Hội nghị Cấp cao APEC 2027, được xác định là nhiệm vụ chính trị, ngoại giao quan trọng hàng đầu. Các dự án nhận được sự quan tâm, chỉ đạo sát sao của lãnh đạo Đảng, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, Thủ đô Hà Nội và tỉnh Bắc Ninh.
Phối cảnh Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Ảnh:baobacninhtv
Trong quá trình nghiên cứu phương án hướng tuyến đường kết nối, UBND tỉnh Bắc Ninh, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan đã đưa ra nhiều giải pháp. Qua rà soát, khu vực dự án có hai di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh là Đình Cả Đông Côi và Đình Tam Sơn.
Các cơ quan chức năng xác định không có phương án khả thi để giữ nguyên hiện trạng hai di tích trong quá trình giải phóng mặt bằng và thi công tuyến đường. Trên cơ sở đó, lãnh đạo Chính phủ thống nhất chủ trương di chuyển hai di tích, đồng thời xác định việc này phải được thực hiện theo quy định pháp luật và thuộc thẩm quyền quyết định của Quốc hội.
Theo UBND tỉnh Bắc Ninh, pháp luật về di sản văn hóa hiện chưa có quy định cụ thể về việc di dời, chuyển di tích. Việc xử lý vì vậy phải phù hợp với các quy định pháp luật có liên quan.
Đáng chú ý, Điều 7 Hiến chương Venice năm 1964 về bảo tồn và trùng tu di tích, di chỉ nêu nguyên tắc không được di chuyển toàn bộ hoặc một phần di tích, trừ trường hợp cần thiết để bảo vệ di tích hoặc vì những lý do xác thực, có lợi ích quốc gia hoặc quốc tế hết sức quan trọng.
Trong khi đó, Quốc hội đã có cơ chế cụ thể đối với việc di chuyển di tích phục vụ Dự án Cảng hàng không quốc tế Gia Bình. Theo Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15, UBND tỉnh Bắc Ninh được phép di chuyển các di tích lịch sử - văn hóa trong quá trình bồi thường, hỗ trợ, tái định cư và thực hiện đầu tư dự án.
Việc di chuyển phải dựa trên phương án do UBND tỉnh Bắc Ninh quyết định, bảo đảm bảo tồn tối đa, phát huy giá trị di tích, công khai, minh bạch và tham vấn ý kiến người dân.
Bảo tồn tối đa giá trị di tích, bảo đảm "Dân ở đâu, di tích ở đó"
Trên cơ sở các quy định và yêu cầu thực tiễn, Chính phủ giao Bộ Xây dựng chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan tổng hợp, báo cáo và đề xuất cơ chế, chính sách cho phép di chuyển hai di tích nêu trên. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch được giao phối hợp với UBND tỉnh Bắc Ninh, Bộ Tư pháp, Bộ Xây dựng và các cơ quan liên quan hoàn thiện hồ sơ, thực hiện trình tự, thủ tục theo quy định.
Căn cứ sự cần thiết, vai trò của các dự án, tình hình thực tiễn, quy định pháp luật và thông lệ quốc tế, Chính phủ đã nghiên cứu, trình Quốc hội dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách áp dụng cho việc di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện dự án tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua tỉnh Bắc Ninh.
Tinh thần của dự thảo Nghị quyết được xây dựng trên bốn trụ cột. Thứ nhất, phạm vi điều chỉnh và đối tượng áp dụng được xác định rõ, chỉ cho phép di chuyển di tích trong phạm vi thực hiện dự án tuyến đường kết nối sân bay Gia Bình với Hà Nội.
Thứ hai, việc di chuyển phải được thực hiện trong cơ chế đặc thù đã được Quốc hội quyết định tại Nghị quyết số 256/2025/QH15. Đồng thời, phải có phương án cụ thể do cơ quan có thẩm quyền quyết định, bảo đảm bảo tồn tối đa các yếu tố cấu thành di tích và phát huy giá trị di tích sau khi di chuyển.
Thứ ba, công khai, minh bạch và tham vấn cộng đồng là yêu cầu bắt buộc. Người dân phải được biết di tích được chuyển đến đâu, đồng thời được tham gia xây dựng phương án bảo tồn, phục hồi tại địa điểm mới. Di tích sau khi di chuyển phải tiếp tục gắn với sinh hoạt văn hóa của cộng đồng sau tái định cư, theo tinh thần "Dân ở đâu, di tích ở đó".
Thứ tư, trách nhiệm phải đi cùng thẩm quyền. UBND tỉnh Bắc Ninh sẽ chịu trách nhiệm về hồ sơ khoa học, phạm vi, ranh giới, phương án di chuyển và kết quả bảo tồn, phục hồi, phát huy giá trị di tích.
Theo UBND tỉnh Bắc Ninh, vị trí và phương án di chuyển đã được tham vấn cộng đồng. Đại diện cộng đồng địa phương nơi có di tích đồng thuận, ủng hộ. Khu đất mới để lắp dựng đình vẫn gắn với cộng đồng cũ, rộng rãi hơn, tiếp tục bảo đảm cảnh quan văn hóa, không gian văn hóa của cộng đồng chủ thể và nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của người dân.
Đáng chú ý, theo phương án đề xuất, đình cũ được xây dựng bằng bê tông sẽ được Nhà nước đầu tư xây dựng lại bằng kết cấu gỗ truyền thống, đồng thời nâng cấp hạ tầng cơ sở phục vụ nhu cầu sinh hoạt của Nhân dân. Qua đó, việc di chuyển không chỉ nhằm giải phóng mặt bằng phục vụ dự án trọng điểm mà còn đặt trong yêu cầu bảo tồn và phát huy giá trị di tích, bảo đảm sự gắn kết lâu dài giữa di tích với cộng đồng.
Tại Kỳ họp không thường lệ lần thứ Nhất sáng 23/8, Quốc hội đã biểu quyết thông qua Nghị quyết về việc di chuyển 2 di tích lịch sử - văn hóa trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội.
Theo Nghị quyết được thông qua, Quốc hội quyết nghị: Cho phép áp dụng cơ chế, chính sách quy định tại Điều 2 Nghị quyết số 256/2025/QH15 của Quốc hội về chủ trương đầu tư Dự án đầu tư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Gia Bình đối với việc di chuyển 02 di tích lịch sử - văn hóa gồm: Đình Đông Côi, phường Thuận Thành và Đình Tam Sơn, xã Lương Tài, thành phố Bắc Ninh trong phạm vi thực hiện Dự án đầu tư xây dựng tuyến đường kết nối Cảng hàng không quốc tế Gia Bình với Thủ đô Hà Nội, đoạn qua địa bàn thành phố Bắc Ninh. Nghị quyết này có hiệu lực thi hành từ ngày 20/9/2026.
