Tăng huyết áp từ lâu đã trở thành một trong những căn bệnh phổ biến hàng đầu với tỷ lệ người mắc phải ngày càng gia tăng ở nhiều độ tuổi. Tại Mỹ, theo khảo sát của Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa dịch bệnh (CDC) ở giai đoạn 2021-2023, khoảng 47,7% người trưởng thành mắc căn bệnh này nếu tính theo ngưỡng từ 130/80 mmHg trở lên.
Dù phần lớn bệnh nhân huyết áp cần tuân thủ phác đồ dùng thuốc kết hợp điều chỉnh lối sống như ăn uống khoa học, tập thể dục thường xuyên hay giảm cân, giới y khoa gần đây còn chỉ ra một yếu tố thú vị khác. Đó chính là những thói quen tinh thần tích cực có thể mang lại những tác động tích cực đáng kể đối với hệ tim mạch.
Dưới đây là 3 thói quen tinh thần được các chuyên gia nhắc đến, sắp xếp theo mức độ bằng chứng khoa học từ mạnh đến yếu.
Chánh niệm giúp duy trì thói quen sống lành mạnh
“Căng thẳng góp phần gây tăng huyết áp. Rất khó để loại bỏ hoàn toàn căng thẳng khỏi cuộc sống, nhưng có những việc bạn có thể làm để hạ huyết áp, chẳng hạn như chánh niệm”, bác sĩ tim mạch Willie E. Lawrence Jr. - chuyên gia của Hiệp hội Tim mạch Mỹ (AHA) cho biết.
Trong số các phương pháp tinh thần giúp kiểm soát huyết áp, chánh niệm được đánh giá có nhiều bằng chứng khoa học ủng hộ mạnh mẽ nhất trong việc duy trì lối sống lành mạnh và giảm căng thẳng.
Theo Giáo sư dịch tễ học Eric Loucks, Giám đốc Trung tâm Chánh niệm thuộc Đại học Brownh, phương pháp này giúp con người tập trung sâu sắc vào hiện tại mà không phán xét, từ đó tạo động lực vững chắc để bám sát các chế độ ăn ít muối hay siêng năng vận động hơn mỗi ngày.
Trong số các phương pháp tinh thần giúp kiểm soát huyết áp, chánh niệm được đánh giá có nhiều bằng chứng khoa học ủng hộ mạnh mẽ nhất trong việc duy trì lối sống lành mạnh và giảm căng thẳng. Ảnh minh họa: Manhattan Mental Health Counseling
Các thử nghiệm lâm sàng gần đây cũng ghi nhận nhóm người thực hành chánh niệm đều đặn đã cải thiện đáng kể chỉ số huyết áp tâm thu sau một khoảng thời gian kiên trì.
Kết quả từ một thử nghiệm ngẫu nhiên trên 201 người có huyết áp ở mức tăng, được công bố trên Tạp chí của AHA vào năm 2023, cho thấy sau 6 tháng, nhóm tham gia chương trình 8 tuần đã giảm huyết áp tâm thu nhiều hơn nhóm chăm sóc thông thường khoảng 4,5 mmHg.
Bên cạnh đó, việc tham gia các lớp yoga hoặc thiền định dưới sự hướng dẫn chuyên môn cũng góp phần làm dịu tâm trạng, xoa dịu cảm giác cô đơn vốn là vấn đề lớn trong xã hội hiện đại.
Tuy nhiên, Giáo sư Loucks lưu ý nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi thử bất kỳ hoạt động thể chất mới nào, kể cả yoga, bởi một số tư thế yêu cầu hạ đầu thấp hơn tim và có thể không phù hợp với người bị huyết áp cao.
Lạc quan có thể làm giảm nguy cơ mắc bệnh
Ngoài chánh niệm, tư duy lạc quan cũng đóng vai trò như một tấm khiên bảo vệ sức khỏe tim mạch thông qua khả năng phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh từ sớm.
Trong một công trình nghiên cứu kéo dài trung bình 3 năm rưỡi do các chuyên gia tại Trường Y tế Công cộng Harvard (Mỹ) thực hiện trên hơn 100.000 binh sĩ Mỹ chưa mắc chứng cao huyết áp, kết quả ghi nhận nhóm có tư duy lạc quan nhất sở hữu nguy cơ mắc bệnh thấp hơn khoảng 22% so với nhóm ít lạc quan nhất.
Theo Giáo sư Julia Boehm, Chủ nhiệm khoa Tâm lý học Đại học Chapman (Mỹ), dù lạc quan chưa cho thấy hiệu quả rõ rệt trong việc hạ huyết áp ở những bệnh nhân đã mắc bệnh từ trước, thói quen này lại vô cùng hữu ích trong việc giúp chúng ta chuyển hóa những tình huống căng thẳng thành cơ hội hành động tích cực.
Tư duy lạc quan cũng đóng vai trò như một tấm khiên bảo vệ sức khỏe tim mạch thông qua khả năng phòng ngừa nguy cơ mắc bệnh từ sớm. Ảnh minh họa: lzf/iStockphoto
Thay vì nghĩ đến kịch bản xấu nhất khi gặp trắc trở, Phó giáo sư tâm thần học Christopher Celano tại Trường Y Harvard kiêm phó giám đốc Chương trình Nghiên cứu Tâm thần học Tim mạch thuộc Bệnh viện Đa khoa Massachusetts (Mỹ) cho rằng việc hình dung kết quả tốt đẹp cùng những bước chuẩn bị cụ thể sẽ giúp xây dựng sự tự tin và bảo vệ sự ổn định của cơ thể.
Bên cạnh đó, đối với khía cạnh sức khỏe, giáo sư Julia Boehm gợi ý mọi người nên tập trung vào những yếu tố nằm trong tầm kiểm soát như chế độ dinh dưỡng hàng ngày. "
Biết ơn giúp cơ thể bớt phản ứng với căng thẳng
Cùng với lạc quan, lòng biết ơn là thói quen tinh thần tiếp theo mang lại những tín hiệu đáng mừng cho hệ tuần hoàn.
Dù các bằng chứng khoa học về tác dụng trực tiếp của lòng biết ơn đối với huyết áp chưa thực sự lớn, nhiều nghiên cứu gần đây đã chỉ ra rằng cảm giác trân trọng cuộc sống có khả năng làm dịu đáng kể phản ứng căng thẳng của cơ thể trước những áp lực.
Theo Phó giáo sư Christopher Celano, có nhiều cách để rèn luyện lòng biết ơn từ những hành động nhỏ như viết nhật ký biết ơn, gửi lời tri ân đến người thân hay chia sẻ niềm vui trong bữa ăn gia đình. Chúng không chỉ nuôi dưỡng tinh thần hạnh phúc mà còn giúp nhịp tim cùng huyết áp giữ được sự cân bằng tốt hơn.
Có nhiều cách để rèn luyện lòng biết ơn từ những hành động nhỏ như viết nhật ký biết ơn, gửi lời tri ân đến người thân hay chia sẻ niềm vui trong bữa ăn gia đình. Ảnh minh họa: Full Focus
Một nghiên cứu ngẫu nhiên trên 129 người, được công bố năm 2025, cho thấy việc viết thư biết ơn làm thay đổi cách huyết áp tâm thu tăng lên trong bài kiểm tra gây căng thẳng tại phòng thí nghiệm, dù huyết áp tâm trương và nhịp tim cùng thời điểm không có khác biệt đáng kể.
Tuy nhiên, các chuyên gia y tế luôn nhấn mạnh những thói quen tinh thần này chỉ đóng vai trò là mảnh ghép bổ trợ chứ không thể thay thế cho phác đồ điều trị y khoa chính thống.
Do đó, người bị bệnh huyết áp vẫn cần tuân thủ nghiêm ngặt việc dùng thuốc theo chỉ định, duy trì chế độ dinh dưỡng lành mạnh, vận động điều độ và kiểm tra huyết áp thường xuyên để bảo vệ toàn diện sức khỏe trái tim của mình.