Ba loại rau quen thuộc trên mâm cơm giúp 'vệ sinh' mạch máu và chống đột quỵ

Không chỉ dễ tìm, dễ chế biến, chúng còn chứa nhiều nước, chất xơ, vitamin, khoáng chất và các hợp chất thực vật có lợi cho sức khỏe. Vì vậy, nhiều người ví chúng như những “cỗ máy vệ sinh” tự nhiên cho hệ mạch máu, giúp hạ huyết áp, giảm mỡ máu và phòng ngừa đột quỵ. 

Tuy nhiên, cần hiểu đúng rằng không có loại rau quả nào có thể rửa sạch mảng xơ vữa hay làm tan cục máu đông. Giá trị của chúng nằm ở việc góp phần kiểm soát các yếu tố nguy cơ tim mạch khi được sử dụng trong một chế độ ăn hợp lý.

1. Cần tây hỗ trợ kiểm soát huyết áp

Cần tây chứa nhiều nước, chất xơ, kali và các hợp chất thực vật như apigenin, luteolin cùng nhóm phthalide, trong đó có 3-n-butylphthalide. Đây là những thành phần được quan tâm trong nghiên cứu về sức khỏe mạch máu.

Một số nghiên cứu thực nghiệm cho thấy apigenin và các phthalide có thể tác động lên cơ trơn thành mạch, làm giảm co thắt và hỗ trợ giãn mạch. Một số cơ chế được đề cập gồm điều hòa dòng ion canxi và tăng hoạt động của các con đường liên quan đến nitric oxide. Nhờ đó, chúng có tiềm năng hỗ trợ giảm sức cản mạch máu và huyết áp. Tuy nhiên, tác dụng này chưa thể coi là hiệu quả điều trị đã được xác lập của việc ăn cần tây thông thường.

Đáng chú ý, một phân tích gộp công bố năm 2025 trên 10 thử nghiệm với 511 người cho thấy các chế phẩm cần tây có thể giúp giảm huyết áp và triglyceride. Tuy nhiên, chưa ghi nhận tác động có ý nghĩa thống kê đối với LDL-cholesterol. Các thử nghiệm còn hạn chế về quy mô, thời gian và loại chế phẩm sử dụng. Vì vậy, không thể kết luận rằng ăn cần tây sẽ trực tiếp loại bỏ cholesterol xấu hoặc ngăn hình thành mảng xơ vữa.

Chất xơ trong cần tây cũng góp phần vào chế độ ăn có lợi cho chuyển hóa lipid. Chất xơ hòa tan có thể làm giảm hấp thu cholesterol thông qua cơ chế gắn với acid mật và tăng đào thải qua đường tiêu hóa. Tuy nhiên, lượng chất xơ trong một khẩu phần cần tây không đủ để thay thế các biện pháp kiểm soát mỡ máu khác.

2. Bí đao ít năng lượng, ít natri, có lợi cho kiểm soát cân nặng và huyết áp

Bí đao có hàm lượng nước cao, ít năng lượng và chứa một lượng kali nhất định. Đặc điểm ít natri, ít năng lượng khiến bí đao trở thành lựa chọn phù hợp trong chế độ ăn giảm muối, kiểm soát cân nặng và phòng ngừa tăng huyết áp.

Kali tham gia điều hòa cân bằng điện giải, hỗ trợ cơ thể kiểm soát tác động của natri đối với huyết áp. Khi thay thế các món ăn nhiều muối, nhiều năng lượng bằng món bí đao chế biến phù hợp, người ăn có thể giảm lượng natri và năng lượng đưa vào cơ thể, qua đó có lợi cho tim mạch.

Bí đao còn được nhắc đến với hợp chất axit tartronic, được cho là có khả năng ảnh hưởng đến quá trình chuyển hóa carbohydrate thành lipid. Một số nghiên cứu về chiết xuất bí đao cũng ghi nhận tiềm năng tác động đến chuyển hóa đường và mỡ. Tuy nhiên, phần lớn bằng chứng về cơ chế này vẫn đến từ nghiên cứu thực nghiệm hoặc sử dụng chế phẩm chiết xuất; chưa đủ cơ sở để khẳng định ăn bí đao có thể ngăn tích tụ mỡ trong lòng mạch hoặc làm giảm cholesterol máu.

Bí đao nên được sử dụng như một loại rau trong bữa ăn, ưu tiên luộc, hấp hoặc nấu canh với lượng muối vừa phải. Không có căn cứ khoa học cho quan niệm bí đao sống có “tính xà phòng” gây tổn thương đường tiêu hóa. Dù vậy, cần rửa sạch trước khi chế biến và không ăn các loại quả họ bầu bí có vị đắng bất thường.

3. Dưa leo bổ sung nước và các hợp chất chống oxy hóa

Dưa leo chứa khoảng 95% là nước, ít năng lượng, đồng thời cung cấp kali, một lượng nhỏ magie, chất xơ và các hợp chất thực vật như flavonoid, triterpene và phytosterol. Một số hợp chất này có hoạt tính chống oxy hóa, chống viêm trong nghiên cứu thực nghiệm.

Phytosterol có khả năng cạnh tranh với cholesterol trong quá trình hấp thu tại ruột, từ đó có tiềm năng góp phần giảm cholesterol máu. Tuy nhiên, lượng phytosterol trong một khẩu phần dưa leo thông thường khá thấp, chưa có bằng chứng cho thấy ăn dưa leo có thể làm giảm đáng kể LDL-cholesterol.

Đặc biệt, cần bác bỏ quan niệm dưa leo giúp làm loãng máu, hòa tan cục máu đông hoặc ngăn ngừa huyết khối. Nước trong dưa leo giúp bổ sung dịch cho cơ thể, nhưng không có tác dụng thay thế thuốc chống đông hay thuốc chống kết tập tiểu cầu. Người dân có thể ăn cả vỏ nếu quả được rửa sạch dưới vòi nước và bảo đảm an toàn thực phẩm; không cần ngâm nước muối đậm đặc để “khử độc”.

Bảo vệ mạch máu không thể chỉ trông chờ vào ba loại rau

Cần tây, bí đao và dưa leo đều có thể góp mặt trong chế độ ăn tốt cho tim mạch. Nhưng phòng ngừa đột quỵ cần một chiến lược toàn diện: ăn đa dạng rau quả, tăng thực phẩm giàu chất xơ, hạn chế muối và chất béo bão hòa, duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên, không hút thuốc và hạn chế rượu bia. Người mắc tăng huyết áp, đái tháo đường hoặc rối loạn mỡ máu cần theo dõi và điều trị theo chỉ định, không tự ý bỏ thuốc.

Nắng nóng kết hợp bụi mịn làm tăng nguy cơ đột quỵ

Phóng viên TTXVN tại Nam Mỹ dẫn kết quả từ một nghiên cứu tại Brazil cho biết nắng nóng gay gắt đi kèm ô nhiễm không khí có thể tạo thành mối đe dọa đặc biệt nguy hiểm đối với người cao tuổi có nguy cơ đột quỵ.