Quỹ Dân số Liên hợp quốc (UNFPA) đã đưa ra thông điệp kỷ niệm Ngày Dân số Thế giới (11/7) năm nay với chủ đề “Hỗ trợ chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho người dân dễ bị tổn thương trong thiên tai”. Nội dung này cho thấy, hiện nay cả thế giới đều quan tâm và hướng tới những người dân thiệt thòi ở những vùng thiên tai. Để hiểu rõ hơn về chủ đề ý nghĩa này cũng như những ứng phó của Việt Nam khi có thiên tai xảy ra, phóng viên báo Sức khỏe&Đời sống đã có cuộc trao đổi với ông Nguyễn Văn Tân - Phó Tổng cục trưởng phụ trách Tổng cục Dân số - Kế hoạch hóa gia đình (DS-KHHGĐ) xung quanh vấn đề này.
Ông Nguyễn Văn Tân.
PV: Thưa ông, Việt Nam là một trong những nước chịu ảnh hưởng nặng nề bởi sự tác động to lớn của biến đổi khí hậu, hạn hán, bão lũ, hưởng ứng chủ đề Ngày Dân số Thế giới năm nay, Việt Nam đã và sẽ có những hoạt động chuẩn bị như thế nào để ứng phó nếu thiên tai xảy ra?
Ông Nguyễn Văn Tân: Theo UNFPA, trên thế giới, phụ nữ, trẻ em và thanh thiếu niên thường chiếm hơn ba phần tư trong tổng số hơn 50 triệu người bị buộc phải di chuyển khỏi nơi mình đang cư trú do những nguyên nhân như xung đột vũ trang và thiên tai. Khi có khủng hoảng xảy ra, phụ nữ và trẻ em gái thường là những người phải gánh chịu rất nhiều những rủi ro như bị lạm dụng và bóc lột tình dục, gánh chịu bạo lực, bị cưỡng hôn, mắc các bệnh có liên quan tới sức khỏe sinh sản (SKSS) và tử vong do không được bảo vệ hoặc không được viện trợ để có thể đáp ứng, giải quyết các nhu cầu của họ. Phụ nữ và trẻ em gái thường dễ bị tổn thương hơn khi các tình huống khẩn cấp xảy ra và các nhu cầu cụ thể của họ thường bị bỏ qua khi có khủng hoảng. Vì thế, Ngày Dân số Thế giới 2015 năm nay, Quỹ Dân số Liên hợp quốc lấy chủ đề là “Hỗ trợ chăm sóc SKSS-KHHGĐ cho người dân dễ bị tổn thương trong thiên tai” để đảm bảo an toàn, sức khỏe cho họ chính là góp phần đảm bảo cho hạnh phúc của gia đình và cộng đồng. Theo đó, Quỹ Dân số Liên hợp quốc cũng khuyến nghị các nước xác định các hoạt động ứng phó nếu có thiên tai xảy ra:
• Giải quyết các vấn đề liên quan tới chăm sóc sức khỏe sinh sản và sức khỏe tình dục (SKSS&SKTD) trong giai đoạn chuẩn bị ứng phó sẽ giúp chúng ta đảm bảo rằng các nhu cầu quan trọng của các nhóm dân số dễ bị tổn thương sẽ không bị bỏ qua.
• Một bước quan trọng đầu tiên cần thực hiện là khuyến khích sự tham gia của thanh thiếu niên vào quá trình chuẩn bị sẵn sàng ứng phó. Ngoài ra, các hoạt động như chuẩn bị/sắp xếp trước các vật phẩm cần hỗ trợ, chuẩn bị sẵn các thông tin khi cần thiết, cung cấp các tài liệu giáo dục, truyền thông và đào tạo đồng đẳng viên sẽ là những hoạt động đóng vai trò then chốt trong việc đảm bảo đáp ứng các nhu cầu về chăm sóc SKSS&SKTD cho thanh thiếu niên khi bắt đầu xảy ra các tình huống khẩn cấp.
• Xác định các đối tượng thanh thiếu niên có nguy cơ cao và thảo luận cách thức làm thế nào để giảm thiểu các mối đe dọa mà thanh thiếu niên đang phải đối mặt.
• Rà soát các chính sách và luật pháp quốc gia liên quan tới việc giải quyết các nhu cầu về chăm sóc SKSS&SKTD cho thanh thiếu niên. Xác định các tổ chức hiện đang hoạt động vì lợi ích của thanh thiếu niên và các chiến lược mà các tổ chức này đang thực hiện trong việc giải quyết các nhu cầu về chăm sóc SKSS&SKTD cho thanh thiếu niên.
• Thực hiện tuyên truyền vận động hỗ trợ cho các hoạt động thu thập thông tin và thực hiện báo cáo với các cơ sở dữ liệu phân theo giới tính và tuổi trong các phòng khám và cơ sở y tế.
• Thực hiện phân tích các bài học kinh nghiệm, các điển hình thành công và những khó khăn thách thức trong việc giải quyết các nhu cầu về chăm sóc SKSS&SKTD cho thanh thiếu niên rút ra từ những công tác ứng phó các trường hợp khẩn cấp đã từng thực hiện trước đây.
• Xác định các cơ quan, đơn vị hữu quan có hoạt động liên quan tới công tác chăm sóc SKSS&SKTD cho thanh thiếu niên. Xác định đơn vị thực hiện công tác cung cấp dịch vụ cho thanh thiếu niên, các tổ chức do thanh thiếu niên lãnh đạo và xác định đơn vị có chức năng thực hiện công tác đầu mối.
• Tạo lập mối quan hệ liên kết giữa các đơn vị cung cấp dịch vụ cho thanh thiếu niên với các dịch vụ khác như SKSS&SKTD, sức khỏe tâm thần và hỗ trợ tâm lý, cuộc sống, giáo dục...
• Tham gia vào các cuộc thảo luận và lập kế hoạch chiến lược với các nhà tài trợ nhân đạo, các cơ quan Chính phủ, các tổ chức phi Chính phủ và các tổ chức cộng đồng.
PV: Nhiệm vụ và hoạt động chuẩn bị trước mắt là như trên, vậy giải pháp cho các năm tiếp theo sẽ được ngành DS-KHHGĐ giải quyết như thế nào? Những khó khăn mà ngành DS-KHHGĐ đã và đang gặp phải trong quá trình triển khai các giải pháp trên, thưa ông?
Ông Nguyễn Văn Tân: Để đáp ứng được nhu cầu về chăm sóc SKSS-KHHGĐ thuận tiện, an toàn và đa dạng, trong thời gian tới, ngành DS-KHHGĐ sẽ chú trọng nhiều hơn đối với việc tăng cường đảm bảo dịch vụ SKSS-KHHGĐ cho người dân ở khu vực thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai; nâng cao năng lực chuẩn bị, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai của toàn ngành, đảm bảo việc cung cấp một cách kịp thời, hiệu quả dịch vụ SKSS-KHHGĐ trước, trong và sau thiên tai nhằm giảm rủi ro về bệnh tật và các hệ lụy không mong muốn khác do các nguyên nhân liên quan đến thiên tai. Cụ thể, ngành sẽ tập trung vào 5 giải pháp:
Thứ nhất: Tăng cường năng lực hệ thống tổ chức, điều hành, quản lý công tác chuẩn bị, đáp ứng và tham gia khắc phục hậu quả thiên tai của ngành từ Trung ương đến địa phương;
Thứ hai: Xây dựng và hoàn thiện cơ chế chính sách trong chuẩn bị, ứng phó và khắc phục hậu quả thiên tai;
Thứ ba: Tăng cường năng lực của đội ngũ cán bộ, CTV dân số các cấp nhằm cung cấp dịch vụ một cách hiệu quả và kịp thời trong tình huống thiên tai;
Thứ tư: Thiết lập cơ chế thông tin trong ngành về để đánh giá tác động thiên tai và làm cơ sở cho việc chủ động chuẩn bị, ứng phó với thiên tai;
Thứ năm: Triển khai nghiên cứu bổ sung các chương trình đào tạo, bồi dưỡng nhằm nâng cao chất lượng hoạt động, kỹ năng ứng phó với thiên tai của cán bộ trong ngành.
Nhiều năm qua, được sự quan tâm ủng hộ và vào cuộc của các cấp ngành và sự hưởng ứng tích cực của đông đảo quần chúng nhân dân; sự nỗ lực, sáng tạo trong hoạt động của đội ngũ cán bộ toàn ngành. Sự nghiệp DS-KHHGĐ đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng, đóng góp tích cực vào thành công của sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong tình hình mới. Tuy nhiên, những năm gần đây, ngành DS-KHHGĐ cũng gặp không ít khó khăn thách thức: Đó là nguồn lực bị cắt giảm mạnh trong thời gian vừa qua, có năm cắt giảm tới hơn 50% dự toán kế hoạch nên ngành cũng gặp nhiều khó khăn trong ổn định tổ chức bộ máy cũng như duy trì và nâng cao chất lượng hoạt động. Bên cạnh đó là năng lực đáp ứng dịch vụ còn nhiều hạn chế về nguồn lực chưa có sự chuẩn bị tốt nhất cho việc ứng phó khi thiên tai xảy ra...
Tập trung đầu tư cho y tế cơ sở nhằm đáp ứng nhu cầu tại chỗ về CSSKSS/KHHGĐ cho những người dân dễ tổn thương trong thiên tai. Ảnh: Minh Hồng
PV: Vừa qua, UNFPA đã thiết kế bộ đồ dùng cứu trợ khẩn cấp dành cho phụ nữ và trẻ em gái và đã được áp dụng tại Nepal, xin ông cho biết bộ đồ dùng cứu trợ đó cần thiết như thế nào? Đặc biệt là trong tình hình của Việt Nam?
Ông Nguyễn Văn Tân: Trận động đất kinh hoàng xảy ra tại Nepal ngày 25/4/2015 vừa qua, theo ước tính của UNFPA có khoảng 2 triệu phụ nữ trong độ tuổi sinh sản bị ảnh hưởng bởi thiên tai, 126.000 phụ nữ mang thai có nhu cầu cấp thiết trong việc tiếp cận các dịch vụ y tế. Tuy nhiên, cơ sở y tế bị quá tải, nhiều nơi bị hư hỏng hoặc bị phá hủy hoàn toàn. Điều này đã ảnh hưởng tới việc tiếp cận sức khỏe sinh sản bao gồm sinh đẻ an toàn của phụ nữ mang thai... Trong bối cảnh đó, UNFPA đã đem tới những dịch vụ y tế sức khỏe sinh sản quan trọng cho phụ nữ cùng với bộ đồ dùng cứu trợ khẩn cấp đặc biệt của UNFPA. Bộ đồ dùng cứu trợ khẩn cấp được xây dựng để đáp ứng các nhu cầu vệ sinh cá nhân căn bản trong thiên tai và khủng hoảng nhân đạo. Bộ đồ dùng cứu trợ khẩn cấp này bao gồm: băng vệ sinh làm bằng chất liệu có thể tái sử dụng, quần áo, khăn tắm, xà phòng, bàn chải đánh răng và kem đánh răng...Đây là những đồ dùng mà phụ nữ và trẻ em gái cần phải có khi thiên tai xảy ra. Các hạng mục này đáp ứng cả nhu cầu vệ sinh cơ bản trước mắt của những người dân bị ảnh hưởng và tạo điều kiện cho phụ nữ có thể duy trì cuộc sống. Tùy vào bối cảnh văn hóa của mỗi quốc gia, UNFPA sẽ thay đổi những đồ dùng cụ thể trong bộ đồ dùng cứu trợ khẩn cấp.
Việt Nam là quốc gia thường xuyên bị ảnh hưởng bởi thiên tai, bão lũ, hạn hán, xâm ngập mặn, sạt lở đất... Trong khi đó, điều kiện chăm sóc SKSS/KHHGĐ ở những vùng thường xuyên xảy ra thiên tai ở nước ta cũng còn nhiều hạn chế. Vì vậy, để đảm bảo việc chăm sóc SKSS/KHHGĐ cho những người dân dễ bị tổn thương trong thiên tai, ngành DS-KHHGĐ sẽ tập trung vào tuyến cơ sở, chủ yếu là tuyến huyện và xã. Như vậy thì trong bất kỳ tình huống nào xảy ra dù ở quy mô lớn hay nhỏ thì việc đáp ứng các nhu cầu tại chỗ cũng như cung ứng các dịch vụ chăm sóc SKSS-KHHGĐ không bị gián đoạn.
PV: Trân trọng cảm ơn ông!
Nguyễn Hồng (thực hiện)
