Một lần tình cờ, tôi nghe một thầy giáo - người làm công việc dạy gia sư nhiều năm kể về một học sinh mà thầy từng dạy. Em có học lực khá nhưng trong kỳ tuyển sinh vào lớp 10 lại không đỗ trường nào. Bản thân em và gia đình rất buồn.
Thầy giáo cho rằng lịch học tập và sinh hoạt một ngày của em không phù hợp. Thầy thở dài nói: Em là con một, cha làm kỹ sư cơ khí, mẹ bán tạp hóa nhỏ tại nhà. Những năm học mầm non, em như con chim sơn ca, lúc nào cũng líu lo, hoạt bát, được các cô khen thông minh, sáng dạ. Khi con vào lớp 1, cha mẹ quyết định cho con học một trường tiểu học khá xa nhà, mẹ chịu trách nhiệm chở con đi học mỗi ngày.
Ảnh minh hoạ AI.
Ngày nào cũng thế, cứ tầm 5 giờ 30 hai mẹ con ra khỏi nhà, mẹ luôn tính toán tranh thủ cho con ăn sáng dọc đường, đến trường tầm 7 giờ, đó là chưa kể những hôm đường đông, kẹt xe. Chiều mẹ đón em về đến nhà tầm 6 giờ tối. Em tắm rửa, ăn uống vội vàng, mẹ lại chở đi học thêm đến hơn 9 giờ tối. Về nhà, em phải học bài, làm bài cho hôm sau, lần nào sớm lắm cũng 11 giờ mới xong. Em đã trải qua 9 năm học liên tục như thế, thứ bảy và chủ nhật cha mẹ lại cho em tranh thủ học thêm cả sáng, chiều.
Vậy nguyên do gì mà một đứa trẻ có nền tảng, năng lực nhận thức, học tập tốt, cha mẹ quan tâm, đầu tư, nay lại không thể vượt qua kỳ thi tuyển sinh bình thường?
Nhân câu chuyện này, tôi có vài phân tích dưới góc nhìn của người làm chuyên môn, và tôi cũng hy vọng đây chỉ là trường hợp cá biệt, đơn lẻ mà thôi.
Đầu tiên, tôi rất đồng cảm với tình yêu, sự quan tâm, mong muốn và kỳ vọng của cha mẹ đối với con cái. Cha mẹ hoàn toàn có quyền lựa chọn những gì tốt nhất cho con, từ việc chăm sóc, nuôi dạy đến lựa chọn môi trường học tập tốt, giúp con đạt được những kết quả, thành tích tốt. Vì con, cha mẹ có thể hy sinh thời gian, công sức, tiền bạc, chỉ mong con "bằng bạn bằng bè", điều đó hoàn toàn dễ hiểu.
Nhưng nếu cha mẹ chịu khó chậm lại một chút, một chút thôi, để cân nhắc mọi thứ trước khi quyết định điều gì đó cho con, vậy chúng ta nên cân nhắc điều gì?
Thứ nhất, cần quan tâm đến bản thân đứa trẻ về sức khỏe thể chất lẫn tinh thần. Ví dụ, ngày nào con cũng phải dậy thật sớm, về thật muộn, ngủ thật khuya thì có ảnh hưởng gì không, nếu kéo dài sẽ như thế nào? Sức khỏe bị ảnh hưởng có tác động đến việc học tập, đến kết quả hay không? Nếu kết quả học tập không như ý thì có ảnh hưởng đến tâm lý của đứa trẻ hay không? Trẻ có bị áp lực, căng thẳng hay rơi vào những trạng thái tâm lý tiêu cực hay không?
Thứ hai, cần quan tâm đến hứng thú, cảm xúc, tâm trạng của đứa trẻ. Cha mẹ có theo dõi, quan sát xem con cảm nhận thế nào không? Đi học ở trường mới có vui không? Đi sớm, về trễ, ngủ khuya như vậy trẻ có vui vẻ không, hay luôn thể hiện sự mệt mỏi, uể oải, thiếu ngủ trong khi kết quả học tập không được cải thiện?
Thứ ba, cần quan tâm đến thời gian ngủ nghỉ, thư giãn của con. Con học như vậy có cân bằng giữa học và thư giãn chưa, có cân bằng giữa hoạt động trí脑 và vận động chân tay không? Trẻ cần có thời gian chạy nhảy, vận động thể thao và vui chơi; não bộ cũng cần được ngủ và nghỉ ngơi để phục hồi sau một ngày hoạt động.
Thứ tư, cần ưu tiên những môi trường mang lại tiện ích cho trẻ và gia đình, phù hợp cho một chặng đường dài. Trẻ cần được học tập trong môi trường tốt, nhưng không có nghĩa môi trường đó phải quá xa về khoảng cách từ nhà đến trường, quá khác biệt với đứa trẻ và gia đình, hoặc quá tốn kém so với thu nhập của cha mẹ.
Cha mẹ cũng không nên đặt kỳ vọng quá cao vào con, nhất là về điểm số, thành tích hay việc phải "bằng bạn bằng bè". Khi kỳ vọng vượt quá khả năng của trẻ, vô tình có thể tạo áp lực và khiến trẻ dễ thất vọng, tự ti, nảy sinh những suy nghĩ tiêu cực. Với những trẻ có tâm lý chưa vững, nếu cha mẹ không kịp thời nhận ra và đồng hành, đôi khi có thể dẫn đến những điều đáng tiếc.
Cuối cùng, theo tôi, một môi trường phù hợp với con là môi trường mà con được học tập một cách vui vẻ, thoải mái, chỉ vừa đủ áp lực để trẻ cố gắng; luôn cân bằng mọi thứ, từ sức khỏe thể chất đến sức khỏe trí não, cân bằng giữa suy nghĩ và thư giãn, giữa học tập với ngủ nghỉ. Quan trọng là có lịch sinh hoạt và học tập phù hợp với trẻ và gia đình, có thể duy trì được trong một chặng đường dài.
Có lẽ, trước khi lựa chọn một môi trường học tập cho con, cha mẹ không chỉ nên hỏi: "Trường này có tốt không?" mà còn nên hỏi: "Môi trường này có thực sự phù hợp với con và gia đình mình hay không?".
