Đột quỵ thường được xem là căn bệnh của người cao tuổi hoặc những người có bệnh lý nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, rối loạn mỡ máu. Tuy nhiên, trong những năm gần đây, tình trạng đột quỵ đang có xu hướng gia tăng ở người trẻ tuổi.
Một trong những vấn đề được nhiều người quan tâm là liệu áp lực và cường độ làm việc cao kéo dài có làm tăng nguy cơ đột quỵ hay không.
Theo nhiều nghiên cứu y khoa, cường độ làm việc cao được hiểu là tình trạng làm việc kéo dài trên 55 giờ mỗi tuần, thường xuyên thiếu ngủ, chịu áp lực tinh thần liên tục và không có thời gian nghỉ ngơi, phục hồi hợp lý. Đây là thực trạng phổ biến trong môi trường làm việc hiện đại, đặc biệt ở nhóm lao động trí óc như nhân viên văn phòng, người làm việc trong các lĩnh vực công nghệ, tài chính, y tế, truyền thông và kinh doanh.
Dưới góc độ y khoa, làm việc quá sức và chịu áp lực cao trong thời gian dài không chỉ gây suy kiệt thể chất mà còn tác động sâu sắc đến hệ tim mạch và hệ thần kinh trung ương, từ đó làm gia tăng nguy cơ đột quỵ một cách âm thầm nhưng nguy hiểm. Có thể khẳng định, áp lực và cường độ làm việc cao kéo dài không trực tiếp gây đột quỵ, nhưng là yếu tố nguy cơ ảnh hưởng đến hệ tim mạch và thần kinh, góp phần làm tăng khả năng xảy ra đột quỵ ở người trẻ.
Làm việc trên 55 giờ mỗi tuần và nguy cơ đột quỵ
Nhiều nghiên cứu dịch tễ học quy mô lớn trên thế giới đã chỉ ra mối liên quan rõ rệt giữa thời gian làm việc kéo dài và nguy cơ đột quỵ. Những người làm việc trên 55 giờ mỗi tuần có nguy cơ đột quỵ cao hơn đáng kể so với nhóm làm việc từ 35 - 40 giờ mỗi tuần.
Về mặt sinh lý, làm việc kéo dài khiến cơ thể liên tục rơi vào trạng thái căng thẳng. Hệ thần kinh giao cảm bị kích hoạt quá mức, làm tăng nhịp tim, tăng huyết áp và gây co mạch kéo dài. Nếu tình trạng này diễn ra thường xuyên, lớp nội mạc mạch máu sẽ bị tổn thương, thúc đẩy quá trình xơ vữa động mạch - yếu tố nền tảng của nhiều bệnh lý tim mạch và đột quỵ.
Bên cạnh đó, người làm việc cường độ cao thường ít vận động, ăn uống thất thường, sử dụng nhiều cà phê, đồ uống tăng lực hoặc thuốc lá để chống lại mệt mỏi. Những thói quen này càng làm gia tăng nguy cơ rối loạn huyết áp, rối loạn nhịp tim và hình thành huyết khối.
Trong những năm gần đây, tình trạng đột quỵ đang có xu hướng gia tăng ở người trẻ tuổi.
Áp lực công việc, thiếu ngủ kéo dài - "kẻ thù thầm lặng" của não bộ
Thiếu ngủ là hậu quả phổ biến của cường độ làm việc cao, đồng thời cũng là yếu tố nguy cơ độc lập gây đột quỵ. Ngủ không đủ giấc hoặc ngủ kém chất lượng làm rối loạn nhịp sinh học, ảnh hưởng trực tiếp đến hoạt động của hệ tim mạch và hệ thần kinh.
Thiếu ngủ làm tăng tiết các hormone stress như cortisol và adrenaline, khiến huyết áp tăng cao, nhịp tim nhanh và mạch máu co lại. Khi tình trạng này kéo dài, thành mạch bị tổn thương, làm tăng nguy cơ hình thành mảng xơ vữa và cục máu đông - nguyên nhân trực tiếp gây đột quỵ thiếu máu não.
Ngoài ra, thiếu ngủ còn làm suy giảm khả năng điều hòa huyết áp ban đêm. Ở người khỏe mạnh, huyết áp thường giảm nhẹ khi ngủ, giúp hệ tim mạch được "nghỉ ngơi". Khi thiếu ngủ, cơ chế này bị phá vỡ, khiến huyết áp duy trì ở mức cao trong thời gian dài, làm tăng nguy cơ tai biến mạch máu não.
Stress mạn tính và tác động tiêu cực đến nguy cơ đột quỵ
Stress mạn tính do áp lực công việc kéo dài là yếu tố nguy cơ quan trọng nhưng thường bị đánh giá thấp. Khi phải đối mặt với áp lực liên tục, cơ thể luôn ở trạng thái "chiến đấu hoặc bỏ chạy", khiến hệ thần kinh giao cảm hoạt động quá mức, trong khi hệ phó giao cảm - có vai trò phục hồi - bị ức chế.
Stress kéo dài gây rối loạn nội tiết, làm tăng đường huyết, tăng huyết áp và thúc đẩy tình trạng viêm mạn tính. Các phản ứng viêm này có thể làm tổn thương mạch máu não, tăng nguy cơ nứt vỡ mảng xơ vữa hoặc hình thành huyết khối, từ đó dẫn đến đột quỵ.
Đặc biệt, ở người trẻ, stress công việc thường đi kèm với lối sống thiếu lành mạnh như thức khuya, ăn uống không điều độ, ít vận động và sử dụng chất kích thích. Sự cộng hưởng của nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc khiến đột quỵ có thể xảy ra ngay cả khi người bệnh chưa từng được chẩn đoán mắc bệnh lý nền.
Vì sao người trẻ không có bệnh nền vẫn có thể bị đột quỵ?
Không ít trường hợp đột quỵ ở người trẻ khiến gia đình và xã hội bất ngờ, do người bệnh không có tiền sử tăng huyết áp, tim mạch hay đái tháo đường. Tuy nhiên, theo các bác sĩ chuyên khoa thần kinh, bệnh nền không phải là yếu tố duy nhất gây đột quỵ.
Cường độ làm việc cao, thiếu ngủ và stress kéo dài có thể gây ra những rối loạn chức năng mạch máu trước khi hình thành bệnh lý rõ ràng. Những thay đổi này thường diễn tiến âm thầm, không có triệu chứng cụ thể nên khó được phát hiện sớm. Khi đột quỵ xảy ra, tổn thương não thường nghiêm trọng và để lại di chứng nặng nề.
Chủ động phòng ngừa đột quỵ từ điều chỉnh lối sống
Đột quỵ liên quan đến cường độ làm việc cao hoàn toàn có thể phòng ngừa nếu được nhận diện sớm và điều chỉnh kịp thời. Người lao động cần lưu ý các dấu hiệu cảnh báo như đau đầu kéo dài, chóng mặt, mệt mỏi thường xuyên, rối loạn giấc ngủ, tim đập nhanh, tăng huyết áp thoáng qua hoặc suy giảm trí nhớ, khả năng tập trung.
Việc sắp xếp thời gian làm việc - nghỉ ngơi hợp lý, đảm bảo ngủ đủ 7 - 8 giờ mỗi đêm, duy trì vận động thể chất đều đặn và kiểm soát stress là những biện pháp quan trọng giúp giảm nguy cơ đột quỵ. Bên cạnh đó, cần hạn chế sử dụng chất kích thích, ăn uống lành mạnh và kiểm tra sức khỏe định kỳ, đặc biệt là huyết áp và các chỉ số tim mạch.
Tóm lại, đột quỵ không còn là căn bệnh "xa lạ" với người trẻ. Cường độ làm việc cao, thiếu ngủ và áp lực kéo dài đang trở thành những yếu tố nguy cơ đáng kể, âm thầm nhưng nguy hiểm. Việc xem nhẹ các yếu tố này có thể dẫn đến hậu quả nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
Bảo vệ sức khỏe não bộ và tim mạch không chỉ là trách nhiệm cá nhân mà còn là vấn đề sức khỏe cộng đồng. Mỗi người cần chủ động điều chỉnh lối sống, cân bằng giữa công việc và nghỉ ngơi để phòng tránh những hậu quả đáng tiếc do đột quỵ gây ra.
