Nghiên cứu mới: Mực xăm ảnh hưởng đến hệ miễn dịch như thế nào?

Con người đã biết xăm mình từ cách đây hàng nghìn năm vì các lý do tâm linh, văn hóa hay sở thích cá nhân. Từ rất lâu trước khi các mốt xăm thủ công tự chế (stick'n'poke), xăm hình bướm ở thắt lưng (tramp stamp) hay xăm đen kín người (blackout) rộ lên, con người đã biết dùng mực vĩnh viễn để để lại dấu ấn trên cơ thể. 

Thế nhưng, dù lịch sử có thể kể cho chúng ta nghe rất nhiều điều về văn hóa xăm hình, chúng ta lại biết rất ít về việc thói quen này thực sự ảnh hưởng thế nào đối với sức khỏe.

Khi mực xăm "kích ngòi" hệ miễn dịch

Việc đưa mực xăm vào da sẽ kích hoạt một phản ứng miễn dịch, và lượng mực đó hiển nhiên sẽ ở lại cơ thể - dù không phải lúc nào chúng cũng nằm yên một chỗ. 

Nghiên cứu cho thấy các hạt mực xăm có thể xâm nhập vào hệ bạch huyết và tích tụ trong các hạch bạch huyết - thứ vốn là những "trạm trung chuyển" cốt lõi trong hoạt động miễn dịch của cơ thể. 

Chứa đầy các tế bào bạch cầu, dịch bạch huyết khi đi qua đây sẽ được lọc sạch để loại bỏ mọi mảnh vụn tích tụ trên đường di chuyển khắp cơ thể. Những mảnh vụn này bao gồm cả các tế bào bất thường (như tế bào ung thư), vi khuẩn, virus và các dị vật như mực xăm.

Nam rapper đình đám Machine Gun Kelly gần đây đã phải nếm "trái đắng" vì nóng lòng thực hiện một hình xăm blackout khổng lồ phủ kín phần lớn thân trên, đè lên cả vùng hạch bạch huyết quanh nách và vai. Anh chia sẻ rằng quá trình này đã khiến vùng da xung quanh chuyển sang màu vàng và làm anh đổ bệnh nặng.

Ngay cả khi chưa dịch chuyển khắp cơ thể, mực xăm cũng đã tự "kích ngòi" hệ miễn dịch. Khi các hạt mực đi vào tế bào ở lớp hạ bì (lớp giữa của da), chúng lập tức bị nhận diện là dị vật. Cơ thể liền cử "đội quân" tế bào miễn dịch đến ứng phó, nhưng các hạt mực xăm lại quá lớn khiến các tế bào này không thể đào thải nổi. 

Đó chính là lý do vì sao hình xăm có thể tồn tại vĩnh viễn, nhưng đồng thời nó cũng vô tình đẩy cơ thể vào một cuộc chiến trường kỳ, không hồi kết với một "kẻ xâm lược" không thể bị tiêu diệt.

Hỗn hợp hóa chất công nghiệp phức tạp

Yếu tố giúp hình xăm bền màu theo thời gian là do mực xăm hiện đại được pha chế từ một "hỗn hợp hóa chất" cực kỳ phức tạp.

"Chúng bao gồm các hạt sắc tố tạo màu, dung môi lỏng giúp phân phối mực, chất bảo quản để ngăn chặn sự phát triển của vi sinh vật và một lượng nhỏ tạp chất", chuyên gia vi sinh y học Manal Mohammed giải thích trong một bài viết trên tờ The Conversation. "Nhiều loại chất tạo màu đang được sử dụng hiện nay vốn được phát triển cho các ứng dụng công nghiệp như sơn xe ô tô, nhựa và mực máy in, chứ không phải để tiêm vào da người".

Các nhà nghiên cứu cũng phát hiện một lưu lượng các kim loại nặng trong mực xăm, bao gồm nikel, cobalt, chromium, và hiếm hoi hơn là chì. Nếu tích tụ ở nồng độ cao, kim loại nặng có thể gây độc, dẫn đến các vấn đề sức khỏe nghiêm trọng như tổn thương nội tạng, nhiễm độc thần kinh và làm tăng nguy cơ ung thư. 

Trong một số trường hợp, các kim loại nặng này còn kích hoạt phản ứng dị ứng và gây mẫn cảm hệ miễn dịch ở người xăm. 

Theo chuyên gia Mohammed, các loại mực xăm đỏ và cam thường có mối liên hệ mật thiết với các phản ứng dị ứng và viêm nhiễm mãn tính. Trong đó, mực đỏ đặc biệt hay gây ra tình trạng ngứa ngáy kéo dài, sưng tấy và hình thành u hạt (granulomas) - bản chất là các nốt viêm nhỏ xuất hiện khi hệ miễn dịch cố gắng cô lập những vật chất mà nó không thể loại bỏ. 

Một người đàn ông Ba Lan đã gặp phải phản ứng miễn dịch kinh hoàng sau khi xăm mực đỏ. Anh bị mất khả năng tiết mồ hôi, rụng toàn bộ tóc và lông trên cơ thể, đồng thời mắc bệnh bạch biến. 

Bên cạnh đó, trong thành phần mực xăm còn có chất màu Azo. Đây là các hợp chất hữu cơ được đưa vào mực xăm nhằm tạo ra màu sắc rực rỡ, vốn được dùng trong ngành dệt may và nhựa. 

Tuy nhiên, các chất màu này có thể bị phân hủy thành các amine thơm khi tiếp xúc với bức xạ, chẳng hạn như khi cơ thể phơi nắng quá lâu hoặc khi đi xóa xăm bằng laser. Điều này rất đáng lo ngại vì các nghiên cứu trong phòng thí nghiệm đã chỉ ra mối liên hệ giữa các amine thơm với bệnh ung thư và tổn thương di truyền. 

Không những vậy, mực xăm màu đen thường chứa các hydrocarbon thơm đa vòng (PAH), vốn được tìm thấy trong bồ hóng, khí thải xe cộ và thức ăn bị cháy khét. Nhiều chất trong nhóm hydrocarbon này cũng được xếp vào loại chất gây ung thư.

Mối lo ngại về sức khỏe và viêm nhiễm lâu dài

Cho đến nay, vẫn chưa có bằng chứng thuyết phục nào trên cơ thể người cho thấy mối liên hệ trực tiếp giữa xăm hình và bệnh ung thư, nhưng các nghiên cứu trên động vật và trong phòng thí nghiệm chỉ ra rằng rủi ro này là có thật. 

Một nghiên cứu quan sát được công bố vào cuối năm ngoái cũng phát hiện người xăm hình có nguy cơ mắc ung thư hắc tố cao hơn 29%, dù các nghiên cứu gần đây khác chưa tìm thấy mối liên quan này.

Theo chuyên gia Mohammed, những phản ứng miễn dịch mà hình xăm có thể kích hoạt là điều mỗi người cần phải cân nhắc kỹ lưỡng trước khi quyết định đi "lên mực".

"Dù các bằng chứng hiện tại chưa cho thấy mối nguy hại trên diện rộng, nhưng các nghiên cứu ngày càng nhiều đang làm nổi bật những câu hỏi chưa có lời giải về độc tính, tác động miễn dịch và sức khỏe lâu dài", bà cho biết. "Tình trạng viêm mãn tính có liên quan đến tổn thương mô và làm tăng nguy cơ mắc bệnh. Đối với những người mắc bệnh tự miễn hoặc có hệ miễn dịch suy yếu, việc xăm hình có thể mang lại nhiều mối lo ngại hơn".

Bên cạnh đó, việc đưa bất kỳ dị vật nào vào da, bao gồm cả kim xăm, đều tiềm ẩn nguy cơ nhiễm trùng. Quá trình xăm sẽ phá vỡ hàng rào bảo vệ da - một trong những lá chắn quan trọng của cơ thể giúp chống lại các bệnh nhiễm trùng như Tụ cầu vàng (Staphylococcus aureus), viêm gan B, viêm gan C, và trong một số trường hợp hiếm gặp là nhiễm trùng vi khuẩn kháng axit không điển hình (mycobacterial).

Do ngành công nghiệp xăm hình vẫn chưa được kiểm soát chặt chẽ ở nhiều quốc gia, các chuyên gia khuyến cáo bất kỳ ai có nhu cầu nên tìm hiểu kỹ các rủi ro và không nên vội vã nếu có ý định xăm mình.

Trước tiên, người đi xăm hãy chủ động trao đổi với nghệ nhân về loại mực họ sử dụng cũng như quy trình vệ sinh mà họ tuân thủ. Nếu có tiền sử mắc các vấn đề về miễn dịch, người đi xăm hãy tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi thực hiện.

"Xăm hình vẫn là một cách khẳng định bản thân, nhưng nó cũng đồng nghĩa với việc bạn đang tiếp xúc với hóa chất suốt cả cuộc đời", chuyên gia Mohammed kết luận. "Khi xu hướng xăm mình ngày càng tăng trên toàn cầu, việc đòi hỏi thắt chặt quản lý, tăng cường tính minh bạch và duy trì các nghiên cứu khoa học chuyên sâu đang trở thành một bài toán cấp thiết không thể ngó lơ".