1. Metformin: Từ lịch sử thảo dược đến tiêu chuẩn vàng trong điều trị
Metformin có tiền thân từ loài thảo mộc Galega officinalis (cỏ dê), vốn đã được sử dụng từ thời Trung cổ để điều trị các triệu chứng của bệnh tiểu đường. Đến những năm 1950, hoạt chất này chính thức được tinh chế và công nhận y học. Hiện nay, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) xếp metformin vào danh mục thuốc thiết yếu do hiệu quả kiểm soát đường huyết cao, tính an toàn khi dùng đơn trị liệu và chi phí phù hợp với đa số người bệnh.
Về cơ chế sinh học, metformin là lựa chọn đầu tay cho bệnh nhân tiểu đường loại 2 nhờ khả năng:
- Ức chế quá trình sản xuất glucose tại gan, làm giảm lượng đường giải phóng vào hệ tuần hoàn.
- Tăng cường độ nhạy của insulin tại các mô cơ bắp, giúp cơ thể sử dụng đường hiệu quả hơn.
- Làm chậm quá trình hấp thụ glucose tại đường ruột.
Tuy nhiên, sự ưu việt của metformin có thể bị đảo ngược hoàn toàn khi tiếp xúc với ethanol có trong đồ uống có cồn.
Metformin là lựa chọn đầu tay cho bệnh nhân tiểu đường loại 2.
2. Cơ chế gây độc khi kết hợp rượu và metformin
Lý do chính khiến rượu và metformin nguy hiểm nằm ở tác động kép lên gan – cơ quan chịu trách nhiệm điều tiết năng lượng cho toàn cơ thể.
Bình thường, khi nồng độ đường máu giảm, gan thực hiện quá trình tân tạo glucose để bù đắp. Metformin hoạt động bằng cách hạn chế quá trình này để ngăn chặn tăng đường huyết sau ăn. Trong khi đó, rượu cũng có đặc tính ức chế trực tiếp khả năng sản xuất glucose của gan. Sự cộng hưởng này khiến cơ thể mất đi cơ chế phòng vệ tự nhiên trước tình trạng hạ đường huyết, dẫn đến những rối loạn chuyển hóa nghiêm trọng.
3. Những biến chứng cấp tính nguy hiểm
Nhiễm toan lactic là tình trạng tích tụ axit lactic quá mức trong máu. Mặc dù đây là biến chứng hiếm gặp nhưng lại có tỉ lệ tử vong rất cao và liên quan trực tiếp đến việc sử dụng rượu khi đang dùng metformin. Rượu làm gián đoạn chu trình chuyển hóa axit lactic, khiến nồng độ chất này tăng cao đột ngột, gây suy đa tạng.
Người bệnh cần đặc biệt lưu ý các dấu hiệu nhận biết sớm bao gồm: Đau bụng dữ dội, cơ thể mệt mỏi cực độ, khó thở, cảm giác ớn lạnh hoặc nhịp tim chậm lại bất thường. Đây là tình trạng khẩn cấp y khoa cần được can thiệp ngay lập tức tại các cơ sở y tế.
Rối loạn đường huyết
Sự kết hợp này gây ra hai trạng thái mất cân bằng đối nghịch:
Hạ đường huyết cấp tính: Rượu có thể khiến chỉ số đường huyết giảm sâu xuống mức nguy hiểm trong vòng 24 giờ sau khi sử dụng. Nguy hiểm hơn, các triệu chứng hạ đường huyết như chóng mặt, run rẩy, nói lắp và buồn ngủ thường bị nhầm lẫn với trạng thái say rượu. Điều này khiến người bệnh và người nhà chủ quan, bỏ lỡ thời gian can thiệp bằng cách bổ sung đường kịp thời.
Tăng đường huyết mạn tính: Việc lạm dụng rượu thường xuyên làm suy giảm độ nhạy của insulin, khiến thuốc dần mất đi khả năng kiểm soát bệnh về lâu dài.
Tác động tiêu cực đến thận và hệ tiêu hóa
Rượu có đặc tính lợi tiểu gây mất nước, làm giảm lưu lượng máu đến thận. Điều này cản trở khả năng đào thải metformin, khiến nồng độ thuốc trong máu tích tụ đến ngưỡng độc hại. Đồng thời, các tác dụng phụ trên đường tiêu hóa của metformin như buồn nôn, tiêu chảy và đau thắt bụng sẽ trở nên trầm trọng hơn dưới tác động kích ứng của cồn.
Hạn chế tối đa đồ uống có cồn.
4. Khuyến cáo dùng thuốc an toàn cho bệnh nhân tiểu đường dịp Tết
Để bảo vệ sức khỏe trong dịp Tết, bệnh nhân đang điều trị bằng metformin cần tuân thủ các nguyên tắc sau:
Hạn chế tối đa đồ uống có cồn: Giải pháp an toàn nhất là thay thế bằng các loại nước khoáng, trà xanh hoặc 1 số loại trà thảo mộc không đường.
Không uống rượu khi bụng đói: Việc có thức ăn trong dạ dày sẽ làm chậm quá trình hấp thụ cồn vào máu, giảm bớt áp lực cho gan.
Giám sát đường huyết chặt chẽ: Tăng tần suất đo đường huyết trước, trong và đặc biệt là sau khi sử dụng rượu bia để kịp thời phát hiện các cơn hạ đường huyết muộn.
Cung cấp thông tin cho người thân: Gia đình cần nắm rõ các dấu hiệu của nhiễm toan lactic và hạ đường huyết để tránh nhầm lẫn với biểu hiện say rượu thông thường.
Mời xem thêm video được quan tâm:
Ăn gì phòng bệnh tiểu đường | SKĐS #shorts
