An toàn thực phẩm phải là cả quá trình, không chỉ dựa vào hồ sơ trên giấy

1 phiếu kiểm nghiệm không thể đánh giá thực phẩm có an toàn không

Sáng ngày 4/11, tại trụ sở Bộ Công Thương, Báo Công Thương tổ chức tọa đàm "An toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát: Trách nhiệm doanh nghiệp - niềm tin người tiêu dùng".

Tọa đàm nhằm tạo diễn đàn để các cơ quan quản lý nhà nước, chuyên gia, hiệp hội ngành hàng và cộng đồng doanh nghiệp cùng trao đổi, đánh giá những nguy cơ mất an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát; nhận diện khó khăn trong quá trình thực thi quy định pháp luật, đồng thời đóng góp ý kiến vào quá trình hoàn thiện chính sách, pháp luật về an toàn thực phẩm.

Phát biểu tại tọa đàm, ông Nguyễn Tiến Cường, Phó Tổng biên tập Báo Công Thương, nhấn mạnh, an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát cần được kiểm soát xuyên suốt chuỗi cung ứng, từ nguyên liệu đầu vào, sản xuất, chế biến đến vận chuyển, bảo quản và phân phối. Đây không chỉ là yêu cầu bảo vệ sức khỏe người tiêu dùng mà còn liên quan trực tiếp đến uy tín doanh nghiệp và môi trường cạnh tranh trên thị trường.

Theo ông Nguyễn Tiến Cường, trong 9 tháng đầu năm 2026, chỉ số sản xuất ngành đồ uống tăng 17,4%, riêng sản lượng bia tăng 14,7%. Tăng trưởng sản xuất đặt ra yêu cầu cao hơn đối với công tác quản lý chất lượng và an toàn thực phẩm đối với lĩnh vực này.

Tham luận tại tọa đàm, bà Nguyễn Hương Giang, chuyên viên cao cấp, Phòng Công nghiệp tiêu dùng, Thực phẩm - Cục Công nghiệp, nhấn mạnh yêu cầu hoàn thiện công tác quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm đối với sản phẩm bia, rượu và nước giải khát.

Theo đó, cần rà soát đồng bộ các quy định về an toàn thực phẩm, kinh doanh rượu và phòng, chống tác hại của rượu, bia, tránh chồng chéo, thiếu thống nhất trong thực thi. Cùng với cải cách thủ tục hành chính, công tác quản lý cần chuyển mạnh sang hậu kiểm dựa trên đánh giá nguy cơ, tăng cường truy xuất nguồn gốc, dữ liệu điện tử và phối hợp liên ngành; đồng thời phân định rõ trách nhiệm của cơ quan quản lý và doanh nghiệp.

Thực tế thị trường vẫn tiềm ẩn nguy cơ từ nguyên liệu không bảo đảm chất lượng, sản phẩm không rõ nguồn gốc, hàng giả, hàng nhái và hàng hóa vi phạm quy định về chất lượng, an toàn thực phẩm. Những vi phạm này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng mà còn gây tổn hại đến uy tín doanh nghiệp chân chính, làm suy giảm niềm tin thị trường và tạo ra cạnh tranh không bình đẳng.

Ông Nguyễn Đức Thịnh, Phó Tổng Thư ký, Phó ban Truyền thông và Phổ biến kiến thức, Hội Khoa học Kỹ thuật An toàn Thực phẩm Việt Nam nhận định, một phiếu kiểm nghiệm không thể đánh giá sản phẩm có an toàn không mà phải mang tính hệ thống từ nguyên liệu đến khâu phân phối. Quản lý an toàn thực phẩm tổng thể thì khâu nào cũng quan trọng. An toàn không chỉ tạo ra bằng phiếu kiểm nghiệm mà nó hình thành trong từng mắt xích, từ kiểm tra sang phòng ngừa, từ tiền kiểm sang hậu kiểm.

Ông Thịnh cho rằng, nếu có sản phẩm bị sự cố chất lượng an toàn thực phẩm thì mới phạt hay thu hồi thì không mang tính bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Nên phải phòng ngừa. Đi ra khỏi cổng nhà máy, sản phẩm vẫn phải kiểm soát vấn đề an toàn thực phẩm.

Theo phân tích của ThS. Nguyễn Đức Thịnh, an toàn thực phẩm phải được hình thành và duy trì xuyên suốt từ nguyên liệu đầu vào, quá trình sản xuất, kiểm nghiệm, bảo quản đến vận chuyển, phân phối và truy xuất, thu hồi sản phẩm. Nếu chỉ tập trung lấy mẫu thành phẩm để kiểm nghiệm mà bỏ qua các công đoạn trước đó, nguy cơ mất an toàn vẫn có thể tồn tại.

Một mẫu thành phẩm có kết quả đạt yêu cầu không chứng minh toàn bộ quy trình sản xuất đã được kiểm soát tốt. Nguyên liệu không rõ nguồn gốc, điều kiện vệ sinh không bảo đảm, thiết bị không được kiểm soát, nguy cơ tái nhiễm sau xử lý hay điều kiện bảo quản, vận chuyển không phù hợp đều có thể ảnh hưởng đến chất lượng và độ an toàn của sản phẩm.

Vì vậy, kiểm nghiệm cần được thiết kế dựa trên đặc thù từng sản phẩm và mức độ rủi ro, với chỉ tiêu, tần suất và phương pháp phù hợp. Quan trọng hơn, kết quả kiểm nghiệm phải được sử dụng để đưa ra quyết định xuất xưởng, điều tra nguyên nhân sai lệch, điều chỉnh quy trình và ngăn ngừa nguy cơ tái diễn.

An toàn thực phẩm không thể được bảo đảm bằng một tờ giấy kiểm nghiệm hay bộ hồ sơ chứng nhận. Điều cốt lõi là doanh nghiệp phải vận hành thực chất các hệ thống GMP, SSOP, HACCP, kiểm soát từng công đoạn và duy trì trách nhiệm đến tận thị trường. Nói cách khác, phải chuyển từ tư duy kiểm tra sản phẩm sang kiểm soát quá trình và quản lý an toàn thực phẩm trên toàn chuỗi.

Phòng ngừa rủi ro đối với bia, rượu và nước giải khát

Ở góc độ bảo vệ người tiêu dùng, TS. Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, cho rằng nguy cơ mất an toàn thực phẩm đối với bia, rượu và nước giải khát có thể xuất phát từ nguyên liệu, phụ gia, quy trình sản xuất, bảo quản và tình trạng hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc.

TS.Trần Thị Dung nhấn mạnh, rượu bia gây hại cho hầu như mọi bộ phận của cơ thể và rủi ro tăng lên theo lượng uống và thời gian uống kéo dài, cụ thể ethanol được coi là chất cần thải bỏ trước, gan phải làm việc quá tải để chuyển hóa, tạo ra acetaldehyde là chất độc cho tế bào, gây viêm và stress. Chúng tác động tới gan gây nhiễm mỡ, viêm gan do rượu, xơ gan. Đây là các hệ quả thường gặp khi uống nhiều rượu bia trong thời gian dài.

Chúng gây tăng huyết áp, rối loạn nhịp tim, bệnh cơ tim do rượu làm tim yếu dần; gây viêm, loét dạ dày, viêm tụy cấp và mãn tính, kém hấp thu dinh dưỡng; làm giảm tập trung, giảm trí nhớ, giấc ngủ chập chờn, tổn thương thần kinh ngoại biên, gây tê bì tay chân, lệ thuộc vào rượu; Uống rượu làm tăng nguy cơ ung thư miệng, họng, thực quản, gan, đại tràng và vú. Rủi ro cao ngay cả khi uống lượng vừa phải; Gây tình trạng lo âu, trầm cảm nặng hơn, tăng nguy cơ tai nạn giao thông, bạo lực và quan hệ tình dục không an toàn; rượu cung cấp nhiều calo rỗng, tăng mỡ bụng, tăng triglyceride, tăng nguy cơ đái tháo đường tuyp 2; làm cho cơ thể dễ nhiễm trùng hơn, rối loạn hormon, giảm khả năng sinh sản cả ở nam và nữ.

Đối với nước giải khát, đặc biệt loại có đường như cola, trà ngọt đóng chai, nước tăng lực có thể gây hại nếu uống thường xuyên vì chúng chứa đường và axit cao, do vậy, chúng có thể gây tăng cân và rối loạn chuyển hóa, tăng đường huyết, tăng tích mỡ bụng, tăng nguy cơ kháng insulin, đái tháo đường tuyp 2 và gan nhiễm mỡ. Đường cộng a xit làm mòn men răng và gây sâu răng.

Để phòng ngừa rủi ro, TS Dung cho rằng cần đẩy mạnh phổ biến kiến thức, hướng dẫn người tiêu dùng lựa chọn sản phẩm có nhãn mác đầy đủ, nguồn gốc rõ ràng, còn hạn sử dụng và bao bì nguyên vẹn. Đồng thời, cần tăng cường cảnh báo tác hại của việc sử dụng rượu, bia và nước giải khát không đúng cách, khuyến khích người tiêu dùng tham gia giám sát thị trường.

Công tác kiểm tra, giám sát của cơ quan quản lý cần phù hợp với đặc thù từng nhóm sản phẩm và phương thức kinh doanh. Việc phát hiện, ngăn chặn hàng giả, hàng không rõ nguồn gốc và sản phẩm vi phạm chất lượng cần đi đôi với chia sẻ thông tin, cảnh báo nguy cơ, truy xuất nguồn gốc và thu hồi sản phẩm không bảo đảm an toàn.

Đặc biệt, trong bối cảnh thương mại điện tử ngày càng phát triển, việc ứng dụng công nghệ số trong quản lý dữ liệu, truy xuất nguồn gốc và kiểm soát hàng hóa cần được chú trọng nhằm nâng cao hiệu quả quản lý trên cả thị trường truyền thống và môi trường trực tuyến.

Bên cạnh hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao trách nhiệm doanh nghiệp, công tác thông tin, truyền thông có vai trò quan trọng trong nâng cao nhận thức cộng đồng và bảo vệ người tiêu dùng. Thông tin về an toàn thực phẩm cần được cung cấp chính xác, kịp thời, minh bạch, giúp người tiêu dùng nhận biết sản phẩm có nguồn gốc rõ ràng, lựa chọn hàng hóa an toàn và chủ động phản ánh những dấu hiệu bất thường.

Hoạt động truyền thông cần được triển khai đồng bộ, không chỉ phản ánh các vụ việc vi phạm mà còn phổ biến quy định pháp luật, thông tin về trách nhiệm của doanh nghiệp, giới thiệu những mô hình sản xuất, kinh doanh thực hiện tốt quy định về an toàn thực phẩm. Đồng thời, những bất cập, hạn chế trong thực tiễn cần được phản ánh để cơ quan chức năng và doanh nghiệp có giải pháp khắc phục.

Bảo đảm an toàn thực phẩm trong sản xuất, kinh doanh bia, rượu và nước giải khát đòi hỏi sự tham gia và trách nhiệm của tất cả các chủ thể trong chuỗi cung ứng. Đây là cơ sở để bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, nâng cao uy tín doanh nghiệp và xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, lành mạnh.

Giám sát an toàn thực phẩm tại các trường học tại TP Bắc Ninh

SKĐS – Việc giám sát này nhằm bảo đảm an toàn, chất lượng bữa ăn tập thể, bán trú và sức khỏe của học sinh.