Hà Nội

Ăn thịt lợn có bị cúm lợn?

30-04-2009 11:28 AM | Tin nóng y tế

Bệnh cúm lợn là một bệnh nhiễm virut đường hô hấp cấp tính của lợn và có khả năng lây nhiễm cao. Bệnh do một trong nhiều chủng virut cúm A của lợn gây ra.

LTS: Dịch cúm lợn H1N1 đang hoành hành tại Mexico, Mỹ, Canada khiến nhiều người tử vong. Trước diễn biến phức tạp của dịch, báo SK&ĐS số 68 đã đăng khuyến cáo của Tổ chức Y tế Thế giới và Cục Y tế dự phòng và Môi trường (Bộ Y tế) để nhân dân giám sát và đề phòng bệnh. Trong số báo này, chúng tôi xin giới thiệu bài viết của TS. Trần Như Dương - Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ TW để bạn đọc có thêm kiến thức chủ động phòng ngừa dịch bệnh.

 Ảnh có tính minh họa. Ảnh Ng.Nga (Vietnamnet)
Bệnh cúm ở lợn là gì?

Bệnh cúm lợn là một bệnh nhiễm virut đường hô hấp cấp tính của lợn và có khả năng lây nhiễm cao. Bệnh do một trong nhiều chủng virut cúm A của lợn gây ra. Virut lây lan trong đàn lợn thông qua đường hô hấp (do hít phải các hạt nhỏ li ti bắn ra từ đường hô hấp của lợn nhiễm bệnh) hoặc qua tiếp xúc trực tiếp hay gián tiếp trong đàn lợn với nhau. Đã phát hiện tình trạng lợn nhiễm khuẩn không biểu hiện triệu chứng (lợn lành mang virut). Dịch ở lợn xảy ra quanh năm, ở những vùng ôn đới, tỷ lệ mắc bệnh thường cao vào mùa thu - đông. Nhiều nước trên thế giới đã triển khai tiêm vaccin cúm lợn thường xuyên cho đàn lợn.

Phân týp cúm H1N1 là phân týp phổ biến nhất trong số các loại virut cúm ở lợn, ngoài ra các phân týp khác cũng lưu hành ở lợn như: H1N2, H3N1, H3N2. Lợn cũng có khả năng bị nhiễm virut cúm gia cầm và virut cúm thường ở người. Virut cúm lợn H3N2 đã được cho rằng có nguồn gốc từ virut cúm từ người lây truyền sang. Đôi khi lợn có thể bị nhiễm nhiều loại virut cúm trong cùng một thời điểm (cúm lợn, cúm người, cúm gia cầm...), điều này sẽ tạo điều kiện cho việc trao đổi vật liệu di truyền giữa các loại virut cúm với nhau trong cơ thể lợn, và kết quả sẽ xuất hiện một loại virut cúm mới có chứa vật liệu di truyền từ nhiều loại virut khác nhau. Mặc dù virut cúm lợn thường chỉ gây nhiễm đặc hiệu cho lợn, tuy nhiên trong một điều kiện nào đó nó có thể vượt qua hàng rào loài để gây bệnh cho người.

Virut cúm lợn có ảnh hưởng gì đến sức khỏe con người?

Những vụ dịch và những trường hợp mắc bệnh cúm lợn tản phát ở người đã từng được ghi nhận trên thế giới. Triệu chứng lâm sàng của bệnh cúm lợn ở người nhìn chung tương tự như bệnh cúm thường ở người với những biểu hiện lâm sàng rất rộng, từ nhiễm trùng không triệu chứng tới viêm phổi nặng và tử vong. Do biểu hiện lâm sàng của bệnh cúm lợn ở người rất giống với bệnh cúm thông thường và những bệnh nhiễm trùng đường hô hấp khác, nên phần lớn các ca bệnh cúm lợn ở người được xác định một cách tình cờ thông qua hệ thống giám sát cúm thường xuyên. Những trường hợp cúm lợn ở người nhẹ hoặc không triệu chứng thường không được ghi nhận và báo cáo, do vậy mức độ ảnh hưởng thực sự của cúm lợn đến sức khỏe con người chưa được đánh giá đầy đủ.

Bệnh cúm lợn được lây truyền sang người như thế nào?

Thông thường, người bị nhiễm virut là do tiếp xúc với lợn bị bệnh. Tuy nhiên, một số trường hợp không phát hiện được tiền sử phơi nhiễm giữa người bị bệnh với lợn hoặc với môi trường liên quan đến lợn. Lây truyền người - người trong bệnh cúm lợn ở người cũng đã xảy ra ở một số trường hợp trong quá khứ, tuy nhiên thường chỉ hạn chế ở những người tiếp xúc gần gũi với nhau.

 Virut cúm A H1N1.

Có an toàn khi ăn thịt lợn và các sản phẩm từ lợn không?

Câu trả lời là an toàn. Vì nếu thịt lợn và các sản phẩm từ lợn được chế biến và đun nấu đúng cách thì cúm lợn không có khả năng lây truyền sang người do virut cúm lợn bị giết chết ở 70oC.

Dịch cúm ở lợn đã xảy ra ở những nước nào?

Từ năm 2007 đến nay, Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) đã ghi nhận các ca cúm lợn ở người tại Mỹ và Tây Ban Nha.

Do bệnh cúm lợn là bệnh không bắt buộc phải báo cáo cho Tổ chức Thú y Quốc tế, chính vì vậy phân bố quốc tế của bệnh cúm lợn vẫn chưa được xác định đầy đủ. Bệnh cúm ở lợn được cho là lưu hành ở Mỹ, ngoài ra cũng ghi nhận tại Bắc Mỹ, Nam Mỹ, châu Âu (bao gồm Vương quốc Anh, Thụy Điển, Italia), châu Phi (Kenya) và một vài vùng khác ở Đông Á (Trung Quốc, Nhật Bản).

Liệu cúm lợn có khả năng gây đại dịch ở người không?

Nhiều khả năng là hầu hết mọi người không có miễn dịch với virut cúm lợn, đặc biệt là những người không thường xuyên tiếp xúc với lợn. Nếu một virut cúm lợn biến đổi hoặc tái tổ hợp với các loại virut cúm khác tạo ra một chủng virut cúm mới có khả năng lây truyền từ người sang người thì nó có thể gây đại dịch. Hậu quả của đại dịch gây ra bởi virut cúm này là rất khó dự đoán, nó tùy thuộc vào độc lực của virut, tình trạng miễn dịch của cộng đồng, khả năng bảo vệ chéo của kháng thể virut cúm thường có sẵn trong cơ thể người, cũng như yếu tố cơ địa của từng cá thể. Virut cúm lợn có thể tái tổ hợp với virut cúm thường ở người để biến đổi thành một loại virut có khả năng gây đại dịch.

Vaccin cúm người có khả năng bảo vệ chống lại virut cúm lợn không?

Các loại virut cúm thường biến đổi rất nhanh, do đó việc sử dụng vaccin phù hợp với các chủng virut đang lưu hành là rất quan trọng để bảo vệ người được tiêm vaccin. Chính vì vậy WHO phải phân tích và lựa chọn chủng virut để sản xuất vaccin 2 lần/năm, một lần cho mùa đông của Bắc bán cầu và một lần cho khu vực Nam bán cầu. Vaccin cúm mùa hiện tại được sản xuất dựa trên các khuyến nghị của WHO không bao gồm virut cúm lợn, chính vì vậy không biết vaccin cúm mùa hiện tại có khả năng tạo miễn dịch chéo chống lại virut cúm lợn đang lưu hành tại Mỹ và Mexico hay không. WHO đang phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chuyên môn để đánh giá và chỉ có thể đưa ra được các khuyến nghị về vấn đề này trong thời gian tới.

Thuốc nào để điều trị bệnh cúm lợn ở người?

Các thuốc kháng virut hiện tại để điều trị bệnh cúm thường được cho là cũng có hiệu quả trong phòng và điều trị bệnh cúm lợn ở người. Có 2 loại thuốc kháng virut thường được sử dụng: 1) adamantanes (amantadin và remantadin), 2) Thuốc ức chế men neuraminidase (oseltamivir và zanamivir). Hầu hết những ca cúm lợn ở người được báo cáo trước đây đều khỏi hoàn toàn mà không cần điều trị gì. Qua theo dõi thấy rằng một vài chủng virut cúm đã kháng với thuốc kháng virut, điều này làm hạn chế hiệu quả trong việc phòng và điều trị bệnh cúm. Chủng virut cúm hiện tại phân lập được từ những bệnh nhân cúm lợn ở người tại Mỹ được xác định vẫn còn nhạy cảm với oseltatmivir và zanamivir nhưng đã kháng với amantadin và remantadin. Tuy nhiên, những thông tin hiện tại là chưa đủ để có thể đưa ra được khuyến nghị về việc sử dụng thuốc kháng virut trong phòng và điều trị bệnh cúm lợn ở người trong giai đoạn hiện nay. Các thầy thuốc lâm sàng phải tự đưa ra quyết định dựa vào các đánh giá về triệu chứng lâm sàng và dịch tễ học, cũng như phải cân nhắc về hiệu quả giữa cái lợi và cái hại của việc dùng thuốc kháng virut cho bệnh nhân. Đối với vụ dịch cúm lợn ở người đang xảy ra tại Mỹ và Mexico, nhà chức trách của những nước này đang khuyến nghị việc sử dụng oseltamivir hay zanamivir trong phòng và điều trị bệnh (các nước này dựa vào phân tích tính nhạy cảm của virut đối với các thuốc trên tại thời điểm hiện tại).

Bạn nên làm gì nếu thường xuyên phải tiếp xúc với lợn?

Phần lớn người bị mắc bệnh là do tiếp xúc gần gũi với lợn bị bệnh. Chính vì vậy cần hạn chế tối đa việc tiếp xúc giữa người với lợn ốm. Tuyệt đối không giết mổ, chế biến hay tiêu thụ lợn ốm, chết. Cần báo cho cơ quan thú y ngay tình trạng lợn ốm, chết để xác định nguyên nhân và có biện pháp xử lý tiêu hủy lợn ốm, chết đúng quy định.

Vấn đề vệ sinh và phòng hộ cá nhân là rất quan trọng đối với những người có tiếp xúc với lợn, đặc biệt trong quá trình giết mổ và chế biến sau giết mổ (đeo khẩu trang, kính, mũ, găng tay, đi ủng và mặc quần áo bảo hộ).

Cúm lợn không có khả năng lây truyền sang người qua đường ăn uống nếu thịt lợn và các sản phẩm từ lợn được chế biến và nấu đúng cách vì virut cúm lợn sẽ bị giết chết ở 70oC.

Nếu trong nhà có một người nghi mắc bệnh cần thông báo ngay cho cơ quan y tế gần nhất.

Trong khi chờ đợi sự giúp đỡ của cơ quan y tế, cần:

Cách ly người bệnh tại một khu vực nhất định trong nhà. Nếu phải tiếp xúc, cần đeo khẩu trang bịt kín miệng và mũi, giữ khoảng cách tối thiểu hơn 1m; người bệnh cần đeo khẩu trang bịt kín miệng và mũi; rửa tay kỹ bằng xà phòng với nước sạch sau mỗi lần tiếp xúc với bệnh nhân; tăng cường thông khí trong khu vực nhà có bệnh nhân bằng cách mở các cửa ra vào và cửa sổ; thường xuyên lau nền nhà, tay nắm cửa và bề mặt các đồ vật trong nhà bằng các chất tẩy rửa thông thường.

Phải làm gì khi nghi bị mắc bệnh cúm lợn?

Nếu bạn xuất hiện các triệu chứng người mệt mỏi, sốt cao, ho và/hoặc đau họng. Bạn cần: thông báo ngay cho cơ sở y tế gần nhất để được khám và điều trị; ở nhà, nghỉ làm, nghỉ học, tránh tiếp xúc chỗ đông người; nghỉ ngơi và uống nhiều nước; đeo khẩu trang, bịt kín miệng và mũi thường xuyên; che kín miệng, mũi trước khi ho và hắt hơi bằng giấy thấm mềm, sau đó huỷ bỏ giấy đúng cách; rửa tay bằng xà phòng và nước sạch thường xuyên, đặc biệt sau khi ho và hắt hơi. Thông báo cho gia đình và bạn bè biết về tình trạng sức khỏe của mình, yêu cầu hạn chế người đến thăm. Nếu cần phải ra ngoài để mua bán cho sinh hoạt hằng ngày, nên đề nghị người thân giúp đỡ, tránh tiếp xúc với bên ngoài.

TS. BS. Trần Như Dương (Phó Viện trưởng Viện Vệ sinh dịch tễ Trung ương)

Phòng lây nhiễm bệnh cúm lợn từ người sang người như thế nào?

Tránh những tiếp xúc với người có triệu chứng như mệt mỏi, sốt và ho. Khi cần thiết phải tiếp xúc với người bệnh phải đeo khẩu trang y tế, đeo kính... Rửa tay kỹ bằng xà phòng với nước sạch thường xuyên; tránh tối đa việc chùi tay lên mắt và mũi; sử dụng các thuốc sát khuẩn đường mũi, họng, mắt hàng ngày như súc miệng bằng nước sát khuẩn (nước muối loãng, dung dịch TB, Listerin...) hoặc dung dịch nước tỏi. Vệ sinh mắt, mũi bằng nước muối sinh lý, hoặc các thuốc nhỏ mắt, nhỏ mũi thông thường là cần thiết và hiệu quả trong phòng bệnh. Hạn chế tập trung đông người, hội họp, đặc biệt tại những phòng chật hẹp, ít thông khí ở khu vực nghi có dịch. Không cho trẻ em dùng chung đồ chơi hoặc đồ vật dễ bị ô nhiễm dịch tiết mũi họng trong khu vực nghi có dịch. Giữ ấm không để bị nhiễm lạnh (mặc đủ ấm, tránh nước mưa, tránh bị ướt...). Tăng cường sức khỏe bằng cách ăn uống, nghỉ ngơi hợp lý và rèn luyện thân thể.


Bình luận
Xem thêm bình luận
Ý kiến của bạn