Ăn thìa bơ trước giờ đi ngủ, có giúp trẻ ngủ xuyên đêm?

“Mỗi tối trước giờ ngủ, cho trẻ ăn một thìa bơ. Chất béo giúp no lâu, bé sẽ không thức đêm đòi bú” – mẹo này đang được chia sẻ trên mạng xã hội như một cách đơn giản để giải quyết tình trạng trẻ hay tỉnh giấc.

1. Cho trẻ ăn một thìa bơ trước khi ngủ có hiệu quả không?

Lập luận “ăn nhiều chất béo thì no lâu hơn” nghe có vẻ hợp lý. Nhưng giấc ngủ của trẻ nhỏ không chỉ phụ thuộc vào độ no của dạ dày. Trẻ có thể thức vì chu kỳ ngủ còn ngắn, mọc răng, đang học một kỹ năng mới, bị bệnh hoặc đã quen với việc phải bú, bế, rung hay vỗ mới ngủ lại.

Các hướng dẫn nhi khoa hiện không xem việc cho trẻ ăn một thìa bơ trước giờ ngủ là biện pháp giúp ngủ xuyên đêm. NHS cho biết bắt đầu ăn thức ăn đặc không làm trẻ có khả năng ngủ xuyên đêm cao hơn; hướng dẫn của Bệnh viện Nhi Hoàng gia Melbourne cũng lưu ý thêm sữa công thức hoặc thức ăn đặc không giúp cải thiện giấc ngủ và tình trạng quấy khóc ở trẻ sơ sinh.

Trong bài viết này, “bơ” được hiểu là bơ sữa – butter, không phải quả bơ. Dù là bơ sữa hay quả bơ, hiện cũng không có căn cứ để coi một thìa thực phẩm trước khi ngủ là “công thức” giúp trẻ ngủ liền mạch cả đêm.

Bơ sữa cung cấp nhiều chất béo và năng lượng trong một lượng nhỏ. Tuy nhiên, từ đặc điểm “giàu năng lượng” không thể suy ra rằng trẻ ăn bơ sẽ chắc chắn ngủ lâu hơn.

Một trẻ có thể tỉnh giấc ngay cả khi đã ăn đủ. Việc thức ngắn ở cuối mỗi chu kỳ ngủ là hiện tượng bình thường. Một số trẻ tự ngủ lại, trong khi trẻ khác khóc và tìm kiếm điều kiện quen thuộc đã giúp mình ngủ lúc đầu, chẳng hạn bú mẹ, ngậm bình, được bế hoặc rung.

Đút một thìa bơ nguyên chất ngay trước khi đặt trẻ nằm còn không phù hợp với nguyên tắc ăn dặm đáp ứng. Thức ăn mới nên được đưa vào với lượng nhỏ, kết cấu phù hợp khả năng nhai nuốt và trong lúc trẻ ngồi thẳng, tỉnh táo, có người lớn quan sát. CDC khuyến cáo trẻ mới ăn dặm bắt đầu với thức ăn mềm, nghiền hoặc xay phù hợp và luôn được giám sát khi ăn.

Đặc biệt, nếu đây là lần đầu trẻ tiếp xúc với thực phẩm từ sữa bò, cha mẹ không nên chọn thời điểm ngay trước khi cả nhà đi ngủ. Thực phẩm có nguy cơ gây dị ứng nên được giới thiệu từng loại, với lượng nhỏ, để dễ nhận ra phản ứng bất thường.

2. Vì sao trẻ no hơn chưa chắc ngủ lâu hơn?

Giấc ngủ của trẻ được điều chỉnh bởi nhiều yếu tố cùng lúc, không chỉ bởi lượng calo trong bữa tối.

Dạ dày đầy không làm chu kỳ ngủ biến mất

Trẻ nhỏ có chu kỳ ngủ khác người lớn và thường chuyển qua những giai đoạn ngủ nông nhiều lần trong đêm. Việc tỉnh hoặc cựa quậy ở điểm chuyển tiếp không nhất thiết có nghĩa trẻ đang đói.

Học viện Nhi khoa Mỹ lưu ý một trẻ ngủ tốt không nhất thiết là trẻ không bao giờ thức suốt 10 giờ, mà có thể là trẻ thức ngắn rồi tự ngủ lại. Trẻ khoảng 6 tháng vẫn có thể tỉnh trong đêm và trở lại giấc ngủ sau vài phút.

Trẻ có thể cần bú đêm theo độ tuổi và tăng trưởng?

Trẻ dưới 6 tháng thường vẫn cần các cữ bú đều trong ngày và đêm. Khi lớn hơn, một số trẻ giảm dần nhu cầu bú ban đêm, nhưng thời điểm này khác nhau giữa từng trẻ.

Không nên cắt cữ bú hoặc thay bằng một thìa bơ chỉ vì một video trên mạng khẳng định trẻ “đủ cân là phải ngủ xuyên đêm”. Cân nặng, tốc độ tăng trưởng, lượng sữa ban ngày, số tã ướt và tình trạng sức khỏe cần được xem xét cùng nhau.

No quá cũng có thể khiến trẻ khó chịu

Một bữa ăn quá sát giờ ngủ có thể làm một số trẻ đầy bụng, ọc hoặc khó chịu, thay vì ngủ ngon hơn. Mục tiêu của ăn dặm không phải là “nạp thật nhiều để ép trẻ ngủ”, mà là giúp trẻ làm quen với thực phẩm, nhận biết tín hiệu đói – no và phát triển kỹ năng nhai nuốt.

NHS khuyến cáo cha mẹ đi theo nhịp của trẻ, dừng khi trẻ ngậm miệng hoặc quay đầu, không ép trẻ ăn thêm chỉ vì muốn trẻ no lâu hơn.

3. Trẻ dưới 6 tháng có được ăn bơ hoặc thức ăn bổ sung không?

Thông thường, không nên cho trẻ dưới 6 tháng ăn bơ hay thức ăn bổ sung chỉ để giúp ngủ lâu hơn.

WHO khuyến nghị bắt đầu ăn bổ sung vào khoảng 6 tháng, khi nhu cầu dinh dưỡng của trẻ tăng lên và trẻ đã sẵn sàng về mặt phát triển. NHS cũng cho biết sữa mẹ hoặc sữa công thức đầu tiên cung cấp phần lớn năng lượng và chất dinh dưỡng trẻ cần cho đến khoảng 6 tháng tuổi.

Ba dấu hiệu sẵn sàng thường cần xuất hiện cùng nhau:

• Trẻ có thể ngồi và giữ đầu tương đối vững.
• Trẻ phối hợp mắt, tay và miệng để đưa thức ăn lên miệng.
• Trẻ có thể nuốt thức ăn thay vì liên tục đẩy thức ăn ra ngoài.

Thức đêm nhiều hơn, mút tay hoặc đòi bú thêm không phải bằng chứng chắc chắn rằng trẻ đã sẵn sàng ăn dặm. Đây có thể chỉ là hành vi bình thường trong quá trình phát triển.

Một số trẻ sinh non, tăng trưởng kém hoặc có bệnh lý đặc biệt có thể cần kế hoạch dinh dưỡng riêng. Khi đó, thời điểm và cách cho ăn cần do bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng nhi khoa hướng dẫn, không nên dựa vào mẹo mạng.

4. Bơ có thể xuất hiện trong bữa ăn dặm như thế nào?

Bơ sữa không phải thực phẩm bắt buộc phải loại bỏ khỏi chế độ ăn của mọi trẻ. Sau khoảng 6 tháng, khi trẻ đã sẵn sàng ăn dặm và không có chống chỉ định, một lượng nhỏ bơ có thể được dùng như một thành phần của bữa ăn, thay vì được đút nguyên một thìa để “chữa thức đêm”.

Cha mẹ có thể:

Làm tan một lượng nhỏ bơ nhạt trong rau củ nghiền, khoai nghiền hoặc cháo. Trộn bơ vào thức ăn mềm mà trẻ đã quen. Phết một lớp rất mỏng lên miếng bánh mì mềm phù hợp khả năng cầm và nhai của trẻ lớn hơn. Ưu tiên bơ không thêm muối và không dùng bơ thay thế cho các nhóm thực phẩm giàu sắt, đạm, rau quả và ngũ cốc.

Trẻ nhỏ không cần được bổ sung muối vào thức ăn. NHS cảnh báo thức ăn quá mặn không tốt cho thận của trẻ, vì vậy bơ nhạt thường phù hợp hơn bơ mặn khi dùng trong bữa ăn dặm.

Bơ chứa thành phần từ sữa bò. Khi lần đầu giới thiệu thực phẩm từ sữa, cha mẹ nên cho trẻ thử lượng nhỏ, vào ban ngày và khi trẻ đang khỏe để có thể theo dõi. Trẻ có chàm nặng, tiền sử dị ứng hoặc từng phản ứng với sữa bò cần trao đổi với bác sĩ trước.

Nếu trẻ xuất hiện nổi mề đay, sưng môi hoặc mặt, nôn nhiều, ho, khò khè, khó thở hay trở nên lừ đừ sau khi ăn, cần ngừng thực phẩm và tìm trợ giúp y tế; khó thở hoặc biểu hiện phản vệ là tình trạng cấp cứu.

5. Làm sao phân biệt trẻ thức vì đói với những nguyên nhân khác?

Không có một dấu hiệu đơn lẻ nào luôn phân biệt chính xác. Cha mẹ nên nhìn vào cả thời điểm thức, cách trẻ phản ứng, lượng ăn ban ngày và những biểu hiện đi kèm.

Thức do đói

Khả năng đói cao hơn khi trẻ:

• Có một hoặc nhiều cữ bú ban ngày ngắn hay bị bỏ lỡ.
• Thức vào thời điểm gần với cữ bú quen thuộc.
• Có biểu hiện tìm vú, quay đầu tìm núm ti hoặc mút tay.
• Bú một cữ tương đối đầy đủ rồi thư giãn và ngủ lại.
• Đang trong giai đoạn tăng trưởng nhanh hoặc cần tăng cân.

Tuy nhiên, mút tay không phải lúc nào cũng là đói. Trẻ cũng có thể mút tay để tự trấn an hoặc khám phá cơ thể. Việc đánh giá nên dựa thêm vào tăng trưởng, hiệu quả bú và số tã ướt.

Thức do mọc răng

Mọc răng có thể làm trẻ ngủ không yên, nhưng thường đi kèm các biểu hiện như lợi đỏ và đau, chảy dãi nhiều, thích cắn hoặc nhai đồ vật và quấy hơn bình thường.

Nhiệt độ có thể tăng nhẹ nhưng sốt từ 38 độ C trở lên không nên tự quy cho mọc răng. Trẻ sốt hoặc có vẻ ốm cần được đánh giá nguyên nhân khác.

Thức do thay đổi phát triển

Khi đang học lẫy, bò, đứng hoặc trải qua lo âu xa cách, trẻ có thể đột ngột tỉnh nhiều hơn dù trước đó từng ngủ khá ổn.

Các giai đoạn phát triển và kỹ năng mới thường làm giấc ngủ tạm thời xáo trộn. Việc cho ăn thêm bơ không giải quyết được nguyên nhân này.

Thức do lệ thuộc cách ru ngủ

Nếu trẻ luôn ngủ khi đang bú, được bế, rung hoặc vỗ, trẻ có thể tìm đúng điều kiện đó mỗi khi tỉnh ở cuối chu kỳ ngủ.

Dấu hiệu gợi ý là trẻ chỉ bú vài ngụm rồi ngủ, không thực sự ăn một cữ đầy đủ; hoặc trẻ thức nhiều lần và mỗi lần đều cần cùng một cách hỗ trợ mới ngủ lại. Đây được gọi là “liên kết giấc ngủ”, không đồng nghĩa cha mẹ đã làm sai. Tuy nhiên, nếu cách ru hiện tại khiến cả gia đình kiệt sức, có thể điều chỉnh dần theo độ tuổi và tính khí của trẻ.

Với trẻ dưới 6 tháng, thức đêm thường xuyên vẫn có thể hoàn toàn bình thường. Cha mẹ nên đáp ứng tín hiệu đói và nhu cầu được trấn an, thay vì áp dụng các biện pháp huấn luyện giấc ngủ cứng nhắc hoặc dùng thức ăn để kéo dài thời gian ngủ.

6. Những dấu hiệu ngủ kém cần đưa trẻ đi khám

Không nên tiếp tục thử bơ, ngũ cốc, “sữa ngủ ngon” hay những mẹo khác trên mạng nếu trẻ có một trong các biểu hiện sau:

• Ngáy to thường xuyên, thở hổn hển, phát ra tiếng nghẹn hoặc có lúc ngừng thở khi ngủ.
• Khó thở, rút lõm lồng ngực, tím môi hoặc thay đổi màu da.
• Bú kém, thường xuyên không thức dậy nổi để bú.
• Tăng cân chậm, sụt cân hoặc số tã ướt giảm rõ rệt.
• Nôn nhiều, nôn vọt, tiêu chảy kéo dài hoặc phân có máu.
• Khóc thét kéo dài, khó dỗ hoặc có vẻ đau.
• Sốt, lừ đừ hoặc thay đổi đột ngột so với thói quen ngủ bình thường.
• Giấc ngủ kém kéo dài khiến trẻ mệt mỏi, giảm hoạt động hoặc ảnh hưởng rõ đến sinh hoạt gia đình.

Ngáy kèm những khoảng ngừng thở có thể liên quan đến rối loạn hô hấp khi ngủ và cần được bác sĩ đánh giá. Bệnh viện Nhi Hoàng gia Melbourne khuyến cáo đưa trẻ đi khám nếu trẻ ngáy, có vẻ ngừng thở hoặc khó thở ở bất kỳ độ tuổi nào.

Trẻ không tăng cân đều, bú kém hoặc tiểu ít cũng cần được đánh giá thay vì cố làm cho trẻ “no hơn” bằng thức ăn giàu chất béo. Học viện Nhi khoa Mỹ khuyến cáo trao đổi với bác sĩ khi trẻ thức đêm đi kèm tăng trưởng kém, bú không hiệu quả hoặc lượng nước tiểu bất thường.

Sự kiệt sức của cha mẹ cũng là lý do chính đáng để tìm hỗ trợ. Khi thiếu ngủ kéo dài khiến người chăm sóc mất kiểm soát, có ý nghĩ làm đau bản thân hoặc trẻ, cần nhờ người thân thay ca và tìm sự trợ giúp y tế ngay. Không bao giờ rung lắc trẻ để buộc trẻ ngừng khóc.

7. Điều cha mẹ nên nhớ

Một thìa bơ có thể cung cấp thêm năng lượng, nhưng không thể “sửa” chu kỳ ngủ, đau do mọc răng, thay đổi phát triển hay thói quen cần bú mới ngủ lại.

Với trẻ dưới 6 tháng, sữa mẹ hoặc sữa công thức vẫn là nguồn dinh dưỡng chính; không nên bắt đầu ăn dặm chỉ vì trẻ thức đêm. Với trẻ đã ăn dặm, bơ có thể xuất hiện với lượng nhỏ trong một bữa ăn cân đối, dưới dạng trộn hoặc phết mỏng phù hợp độ tuổi – không phải một thìa nguyên chất được dùng như thuốc ngủ.

Cách ăn bơ để giảm mỡ bụng

SKĐS - Bơ là loại trái cây giàu dinh dưỡng, nhưng rất có lợi cho việc giảm cân, trong đó có giảm mỡ bụng.