Béo phì ảnh hưởng thế nào đến sức khỏe sinh lý?
TS. BS. Trần Khánh Vân, Trưởng khoa Vi chất, Viện Dinh dưỡng Quốc gia cho biết, thừa cân - béo phì không chỉ làm tăng nguy cơ mắc bệnh tim mạch, đái tháo đường và rối loạn chuyển hóa mà còn có thể ảnh hưởng đến sức khỏe sinh lý nam giới. Theo đó, một cơ chế đáng chú ý là hoạt động của enzyme aromatase có trong mô mỡ. Enzyme này chuyển đổi một phần testosterone thành estrogen. Khi lượng mỡ cơ thể tăng cao, quá trình chuyển đổi hormone có thể gia tăng, góp phần làm giảm nồng độ testosterone ở nam giới. Tình trạng testosterone thấp có thể liên quan đến giảm ham muốn, mệt mỏi và suy giảm chức năng sinh dục.
Bên cạnh đó, béo phì thường đi kèm tình trạng viêm mạn tính mức độ thấp, kháng insulin và tổn thương mạch máu. Những yếu tố này có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone, sức khỏe tim mạch và khả năng cương dương. Mỡ bụng tích tụ nhiều cũng làm tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa vốn có liên quan đến rối loạn chức năng sinh lý. Bên cạnh đó, chế độ ăn thiếu cân đối còn khiến cơ thể không được cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng, vitamin và khoáng chất cần thiết, ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng sinh sản. Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp dù ăn các thực phẩm giàu năng lượng và cảm thấy no nhưng cơ thể vẫn có thể thiếu hụt các vi chất quan trọng như magie, vitamin D, vitamin A, folate, vitamin B12 và selen.
Vì vậy, kiểm soát cân nặng không đơn thuần là giảm lượng thức ăn mà cần cải thiện chất lượng dinh dưỡng và duy trì lối sống lành mạnh. Giảm cân ở người thừa cân, béo phì có thể giúp cải thiện một số chỉ số chuyển hóa và hormone, qua đó hỗ trợ sức khỏe sinh lý. Tuy nhiên, hiệu quả tùy thuộc tình trạng sức khỏe và nguyên nhân gây suy giảm chức năng sinh lý của mỗi người.
Ăn vừa đủ, tránh dư thừa năng lượng là nguyên tắc đầu tiên giúp nam giới duy trì phong độ.
Nguyên tắc xây dựng bữa ăn
Để duy trì sức khỏe sinh lý, nam giới không nhất thiết phải sử dụng thực phẩm đắt tiền hoặc các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng tăng cường sinh lực. Điều quan trọng là lựa chọn thực phẩm tươi, an toàn, đa dạng và phù hợp với nhu cầu năng lượng của cơ thể.
Thứ nhất, ăn vừa đủ, tránh dư thừa năng lượng: Khẩu phần ăn cần phù hợp với tuổi, thể trạng và mức độ vận động. Ăn quá nhiều trong thời gian dài dễ gây tích tụ mỡ, làm tăng nguy cơ béo phì và rối loạn chuyển hóa. Nên duy trì giờ ăn tương đối ổn định, hạn chế ăn quá no và giảm các món chiên rán nhiều dầu mỡ.
Thứ hai, bảo đảm đủ các nhóm chất dinh dưỡng: Bữa ăn nên có nguồn protein từ cá, thịt nạc, trứng, sữa hoặc các loại đậu; tinh bột từ gạo, khoai và ngũ cốc; chất béo lành mạnh từ cá, quả bơ và các loại hạt. Rau xanh và trái cây giúp bổ sung chất xơ, vitamin và khoáng chất. Cá béo, trứng, sữa, rau lá xanh và các loại đậu cũng góp phần cung cấp những vi chất cần thiết cho hoạt động sinh lý.
Thứ ba, hạn chế rượu bia và thực phẩm nhiều đường: Uống nhiều rượu bia có thể ảnh hưởng đến quá trình sản xuất hormone, chất lượng tinh trùng và chức năng cương dương. Nước ngọt, bánh kẹo và thực phẩm siêu chế biến nếu sử dụng thường xuyên cũng có thể làm tăng tổng năng lượng khẩu phần, góp phần gây tăng cân và rối loạn chuyển hóa.
Thứ tư, kết hợp dinh dưỡng với vận động và nghỉ ngơi: Tập thể dục thường xuyên giúp kiểm soát cân nặng, cải thiện sức khỏe tim mạch và hỗ trợ tinh thần. Hoạt động ngoài trời hợp lý có thể góp phần duy trì vitamin D, nhưng không nên phơi nắng quá mức. Ngủ đủ giấc, giảm căng thẳng và duy trì sự chia sẻ, đồng hành trong gia đình cũng giúp cải thiện chất lượng cuộc sống.
Gợi ý thực đơn trong ngày tốt cho sức khỏe sinh lý
Một thực đơn cân đối có thể được xây dựng từ những thực phẩm quen thuộc, dễ tìm và phù hợp với điều kiện kinh tế của mỗi gia đình. TS.BS Trần Khánh Vân gợi ý thực đơn cho một ngày như sau:
Bữa sáng: Một quả trứng luộc hoặc trứng tráng ít dầu, bánh mì nguyên cám và một ly sữa không đường. Bữa ăn cung cấp protein, tinh bột và một số vitamin, khoáng chất cần thiết để bắt đầu ngày mới.
Bữa trưa: Một bát cơm với cá kho hoặc cá hấp, một đĩa rau luộc và canh rau. Có thể lựa chọn cá trê, cá mòi hoặc những loại cá phù hợp với điều kiện gia đình để bổ sung protein và các dưỡng chất có lợi.
Bữa phụ chiều: Một quả chuối, cam hoặc một nắm nhỏ các loại hạt không thêm muối, đường. Đây là cách bổ sung chất xơ, vitamin và chất béo lành mạnh giữa các bữa ăn.
Bữa tối: Một bát cơm vừa phải, thịt gà hoặc tôm, rau xanh và canh. Nên ưu tiên cách chế biến hấp, luộc, kho hoặc nấu canh, hạn chế món chiên nhiều dầu mỡ.
Khẩu phần cụ thể cần điều chỉnh theo nhu cầu năng lượng, thể trạng và mức độ vận động. Người thừa cân nên chú ý kiểm soát tổng năng lượng nhưng không cắt bỏ cực đoan các nhóm thực phẩm hoặc tự ý sử dụng vitamin, khoáng chất liều cao.
