Khi corticoid trở thành "thần dược"
Hơn 6 tháng trước, bà Trần Thị Hoa (70 tuổi, xã Quỳnh Tam, Nghệ An) được người quen giới thiệu một loại "thuốc bổ xương khớp gia truyền". Những gói thuốc bột màu vàng không nhãn mác, không hướng dẫn sử dụng nhưng lại cho hiệu quả rất nhanh. Mỗi lần đau nhức xương khớp, bà uống một đến hai gói. Chỉ sau vài giờ, cơn đau dịu xuống, cơ thể cảm thấy khỏe khoắn hơn nên bà tin tưởng sử dụng thường xuyên. Thế nhưng, sự dễ chịu ấy chỉ kéo dài trong thời gian ngắn.
Bà Hoa sau đó phải nhập viện và được chẩn đoán bị suy tuyến thượng thận cấp do lạm dụng thuốc chứa corticoid kéo dài.
Bà Trần Thị Hoa đang được theo dõi, điều trị tại bệnh viện sau thời gian dài sử dụng thuốc không rõ nguồn gốc chứa corticoid.
Tại Khoa Nội tổng hợp, Bệnh viện Nội tiết Nghệ An, những trường hợp tương tự không hiếm gặp. Nhiều bệnh nhân nhập viện với khuôn mặt phù tròn bất thường, da mỏng, tăng đường huyết, mệt mỏi kéo dài hoặc tụt huyết áp sau thời gian sử dụng các loại thuốc đông y, thuốc nam, thuốc gia truyền không rõ nguồn gốc. Kết quả xét nghiệm cho thấy tuyến thượng thận của họ đã bị ức chế nghiêm trọng do hấp thu corticoid ngoại sinh trong thời gian dài.
Theo các bác sĩ, điều đáng lo ngại là phần lớn người bệnh không hề biết loại thuốc mình sử dụng có chứa corticoid. Họ chỉ cảm nhận được hiệu quả giảm đau, giảm viêm nhanh chóng và tiếp tục dùng trong nhiều tháng, thậm chí nhiều năm.
BS.CKII Lê Thị Thuỷ, Phó trưởng Khoa Nội tổng hợp Bệnh viện Nội tiết Nghệ An, cho biết, corticoid là nhóm thuốc chống viêm mạnh, được sử dụng trong điều trị nhiều bệnh lý như hen phế quản, viêm khớp, lupus ban đỏ, dị ứng nặng hay suy tuyến thượng thận. Đây là nhóm thuốc rất hiệu quả nếu được sử dụng đúng chỉ định, đúng liều lượng và được theo dõi chặt chẽ bởi bác sĩ. Tuy nhiên, khi bị lạm dụng hoặc sử dụng tùy tiện, corticoid có thể gây ra hàng loạt biến chứng nguy hiểm.
Nhiều bệnh nhân nhập viện trong tình trạng suy tuyến thượng thận, tăng đường huyết hoặc nhiễm trùng nặng do lạm dụng corticoid kéo dài.
"Rất nhiều bệnh nhân tìm đến thuốc đông y, thuốc nam hoặc thuốc gia truyền vì nghĩ lành tính hơn thuốc tây. Nhưng nhiều sản phẩm không rõ nguồn gốc lại bị trộn corticoid để tạo hiệu quả nhanh, khiến người bệnh dễ lệ thuộc mà không hề hay biết", BS Thủy nói.
Việc sử dụng corticoid kéo dài từ 3-6 tháng có thể khiến tuyến thượng thận bị teo và mất dần khả năng sản xuất hormone tự nhiên. Khi đó, người bệnh có nguy cơ mắc suy tuyến thượng thận, một bệnh lý nguy hiểm có thể dẫn đến sốc, rối loạn điện giải, hôn mê hoặc tử vong nếu không được điều trị kịp thời. Ngoài ra, corticoid còn làm tăng nguy cơ đái tháo đường, tăng huyết áp, loãng xương, rối loạn mỡ máu, viêm loét dạ dày, đục thủy tinh thể và suy giảm miễn dịch.
"Chúng tôi từng tiếp nhận nhiều bệnh nhân bị nhiễm khuẩn huyết, nhiễm trùng nặng do sử dụng corticoid kéo dài. Khi hệ miễn dịch bị suy yếu, cơ thể rất dễ bị các tác nhân gây bệnh tấn công", BS Thủy cảnh báo.
Đừng đánh đổi sức khỏe vì hiệu quả tức thì
Không chỉ xuất hiện trong các loại thuốc trị đau khớp, corticoid còn được phát hiện trong nhiều sản phẩm được quảng cáo là thuốc gia truyền, thuốc tăng cân, thuốc trị viêm xoang, thuốc dị ứng hoặc các loại mỹ phẩm làm trắng da cấp tốc.
Nhiều sản phẩm được rao bán tràn lan trên mạng xã hội, các sàn thương mại điện tử hoặc truyền tay nhau qua hình thức giới thiệu cá nhân. Điểm chung là không ghi rõ thành phần, không có nguồn gốc xuất xứ hoặc công bố thông tin rất sơ sài.
Các loại thuốc dạng gói, không nhãn mác, không công bố thành phần tiềm ẩn nhiều nguy cơ đối với sức khỏe người sử dụng.
Theo TS.BS Nguyễn Thái Dũng, Phó Giám đốc Bệnh viện Da liễu Nghệ An, bệnh viện thường xuyên tiếp nhận bệnh nhân bị biến chứng do sử dụng các loại kem trộn chứa corticoid. Nhiều người đến viện trong tình trạng da mỏng, nổi mạch máu, viêm da kéo dài, nổi mụn dày đặc hoặc nhiễm trùng tái phát sau thời gian sử dụng mỹ phẩm không rõ nguồn gốc.
Các chuyên gia cho rằng việc kiểm soát các sản phẩm chứa corticoid trá hình hiện vẫn gặp nhiều khó khăn do chúng được lưu hành dưới nhiều hình thức khác nhau, từ thuốc, thực phẩm bảo vệ sức khỏe đến mỹ phẩm. Trong khi đó, tâm lý muốn khỏi bệnh nhanh, ít tốn kém vẫn khiến nhiều người dễ tin vào các lời quảng cáo "uống là khỏi", "gia truyền", "đặc trị".
Theo các bác sĩ, suy tuyến thượng thận do lạm dụng corticoid có thể hồi phục nhưng quá trình điều trị thường kéo dài. Có trường hợp mất vài tháng, nhưng cũng có người phải dùng thuốc thay thế suốt đời nếu tuyến thượng thận bị tổn thương quá nặng.
BS Thủy khuyến cáo người dân tuyệt đối không tự ý sử dụng các loại thuốc không rõ nguồn gốc, thuốc gia truyền hoặc sản phẩm được quảng cáo quá mức về công dụng. Khi mắc các bệnh mạn tính như đau khớp, gout, viêm xoang hay dị ứng, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được khám và điều trị đúng phác đồ. "Corticoid là thuốc kê đơn. Hiệu quả giảm đau, giảm viêm nhanh chóng có thể khiến người bệnh chủ quan. Nhưng cái giá phải trả đôi khi là sức khỏe cả đời, thậm chí là tính mạng", BS Thủy nhấn mạnh.
