Trong kinh tế học, chỉ số giá tiêu dùng (CPI) là một thước đo quan trọng, khi tăng liên tục trong khoảng thời gian nhất định, người ta nghĩ ngay đến lạm phát. Tháng 5/2009, CPI của nước ta đã tăng 0,44%, cao so với 2 tháng trước đó và đây cũng là tháng tăng cao nhất kể từ cuối năm 2008 đến nay. Điều này trước hết nói lên gói kích cầu thứ nhất 17.000 tỷ đồng đã phát huy tác dụng, bắt đầu "ngấm" vào thị trường, vào doanh nghiệp. Song mặt trái của việc giảm lãi suất, đưa lượng tiền lớn vào lưu thông trong thời gian ngắn, bên cạnh đó thâm hụt ngân sách vẫn gia tăng sẽ là những mầm mống dẫn tới bùng nổ lạm phát. Bài học nhỡn tiền giai đoạn 2004-2007 về số tiền lưu thông quá lớn để năm 2008 gánh hậu quả lạm phát, là sự cảnh báo cần thiết trong điều hành nền kinh tế từ nay đến năm 2010. Rõ ràng sau thời kỳ giảm phát vào cuối năm ngoái và mấy tháng đầu năm nay, nỗi ám ảnh lạm phát đang hiện hữu trong nền kinh tế nước ta. Điểm lại những số tiền ngân sách lưu thông thời gian qua và sắp tới, để ngay từ giờ đưa ra những giải pháp kịp thời và cần thiết nhằm điều tiết nền kinh tế phát triển một cách lành mạnh, bền vững.
Theo tổng hợp của Bộ Kế hoạch & Đầu tư, quy mô các gói kích cầu đến nay ước khoảng 143.000 tỷ đồng, tương đương 8 tỷ USD, chưa kể phần bảo lĩnh tín dụng(17.000 tỷ đồng), trong số này có cả những khoản sử dụng cho năm nay và một số khoản chi cho năm tới. Chiếm một tỷ lệ đáng kể trong tổng gói kích cầu là các khoản ứng trước ngân sách Nhà nước để thực hiện một số dự án cấp bách, tổng chi lên đến 37.200 tỷ đồng, bên cạnh đó phần vốn đầu tư kế hoạch năm 2008 chuyển sang dùng cho năm nay cũng khá lớn, 30.200 tỷ đồng. TS. Lê Xuân Nghĩa, Phó chủ tịch Ủy ban Giám sát tài chính quốc gia cho rằng, để kích thích kinh tế, đương nhiên phải chấp nhận mức thâm hụt ngân sách cao hơn bình thường. Singapore nhiều năm qua có mức thâm hụt bằng 0, mà trước tác động của khủng hoảng kinh tế toàn cầu cũng phải chấp nhận mức thâm hụt lên tới 6,5%GDP. Trong kỳ họp Quốc hội lần này, Chính phủ yêu cầu chấp nhận mức thâm hụt ngân sách là 8%, nhìn lại những năm qua mức thâm hụt trung bình không vượt quá 5%, thì yêu cầu trên là cao, nhiều đại biểu đề nghị giảm xuống dưới 7%. Song chuyên gia kinh tế Nguyễn Đức Thành cho là, trong thời điểm hiện nay mức bội chi 8% là có thể chấp nhận được, mặc dù chúng ta đang phải đối mặt với rủi ro về mất cân đối vĩ mô và lạm phát quay trở lại. Theo sự phân tích của Phó chủ tịch Quốc hội Nguyễn Đức Kiên, dù bội chi ngân sách được kiến nghị không quá 8% hay 7% thì không có nghĩa là cứ nhất thiết phải chi cho hết mức đó, bởi như thế sẽ để lại hậu quả xấu cho trung và dài hạn.
Giải pháp hàng đầu nhằm bù đắp vào thiếu hụt ngân sách là phát hành trái phiếu Chính phủ, tình hình hiện nay cho thấy, trước mắt, Chính phủ không phải vay nguồn tiền từ bên ngoài mà có thể huy động từ nội địa. Về giải pháp này, ông Vũ Đình Ánh, Phó viện trưởng Viện nghiên Cứu thị trường giá cả, Bộ Tài chính cho rằng: "Từ trước tới nay việc phát hành trái phiếu Chính phủ luôn chịu áp lực cạnh tranh lãi suất với các định chế tín dụng khác. Nếu lãi suất thấp thì không ai mua và nếu thời hạn càng dài thì càng khó phát hành do nền kinh tế Việt Nam có mức lạm phát tương đối cao khiến áp lực lãi suất thường xuyên lớn". Cũng theo ông Ánh, việc huy động nguồn lực từ phát hành 20.000 tỷ đồng trái phiếu, nếu không có những biện pháp hợp lý sẽ khó thành công. Nên nhớ rằng, lạm phát năm 2008 trong bối cảnh vẫn tăng trưởng khá, trên 6%, nếu lạm phát quay trở lại vào cuối năm nay khi chỉ tiêu tăng trưởng GDP chỉ là 5% thì mức độ nguy hiểm cho nền kinh tế sẽ cao hơn nhiều. Cũng cần đề cập thêm những thông tin không mấy "vui vẻ", sẽ gián tiếp tác động xấu cho nền kinh tế. Theo Tổng cục Thống kê, tháng 5/2009 nước ta nhập siêu 1,5 tỷ USD, trong khi 4 tháng trước đó chỉ ở mức 1,12 tỷ USD; thu hút vốn đầu tư nước ngoài (FDI) 5 tháng đầu năm cũng giảm 76,3%...
Biện pháp ngăn ngừa lạm phát tốt nhất như nhiều đại biểu Quốc hội đã đề ra trong kỳ họp này là phải tăng cường kiểm tra, giám sát thật tốt nguồn tiền ngân sách chi ra, đánh giá đúng hiệu quả các gói kích cầu và chỉ hỗ trợ những dự án quan trọng, có tính thanh khoản cao, những doanh nghiệp làm ăn tốt. Bên cạnh đó vẫn phải tiếp tục tăng cường các biện pháp thường xuyên, lâu dài về thực hành tiết kiệm và giảm tới mức thấp nhất lãng phí, tệ quan liêu, phiền hà trong thủ tục hành chính va nạn hối lộ, tham nhũng.
Phạm Quang Đẩu