Ngày 27/5/2009, Giải thưởng văn học danh giá Man Booker quốc tế 2009 vừa được công bố. Người thắng cuộc là nữ văn sĩ Canada Alice Munro. Những truyện ngắn viết theo phong cách giản dị kiểu Chekhov của bà đã vượt qua các tác phẩm của 13 ứng cử viên khác vào chung khảo, trong đó có những tên tuổi lớn như V.S. Naipaul - giải Nobel 2001, Peter Carey - tác giả người Úc từng hai lần đoạt giải Booker và tác giả người Anh James Kelman...
Nữ văn sĩ Mỹ Synthia Ozick gọi Alice Munro là “Chekhov của chúng tôi”. Câu nói này hứa hẹn trong thời gian gần đây sẽ trở thành nhận xét nổi tiếng nhất về tác phẩm của nữ văn sĩ Canada này.
Bắt đầu từ năm 1968 đến nay, Alice Munro đã công bố 15 tập truyện ngắn. Hơn nữa với tác phẩm đầu tay Dance of the Happy Shades (tạm dịch “Vũ điệu của những cái bóng hạnh phúc”) bà đã được nhận giải thưởng văn học danh giá của Canada - giải Governor General’s Award năm 1968. Sau đó thêm bốn lần bà được đề cử vào giải này và hai lần đoạt giải. Hiện nay bà được mệnh danh là một trong những nhà văn hạng nhất của Canada.
Alice Munro là tác giả của những tập truyện ngắn như Cuộc sống của những cô gái và những người đàn bà (tác phẩm này đã đoạt giải của Hiệp hội Sách Canada năm 1971), Tình yêu của người đàn bà đáng kính và Sự căm thù, tình bạn, sự ve vãn, tình yêu, hôn nhân. Tuyển tập truyện ngắn mới nhất của bà có tên gọi Quá nhiều hạnh phúc sẽ được xuất bản vào mùa thu năm nay.
Alice Munro được biết đến như một tác giả truyện ngắn, nhưng sự thông thái, sâu sắc và độ chính xác mà bà mang vào mỗi câu chuyện cũng tương đương những gì mà một tiểu thuyết gia đưa vào tác phẩm của mình. Đọc sách của bà bạn sẽ thu hoạch được nhiều thứ mà trước đó bạn chưa từng nghĩ đến” – ban giám khảo nhận xét.
Câu chuyện trong các tác phẩm của Alice Munro diễn ra tại vùng Huron quê hương của bà thuộc tỉnh Ontario. Vùng quê êm đềm, nơi sinh sống của những con người bình dị “nhỏ bé” này đối với bà đã trở thành thế giới văn học ẩn dật giống như vùng Yoknapatawpha hư cấu đâu đó ở miền Nam nước Mỹ đối với William Faulkner. Nhưng nếu như ở Faulkner, cái đời sống hằng ngày tẻ nhạt của Yoknapatawpha bỗng nhiên bị nổ tung bởi những dục vọng kiểu Shakespeare, thì ở Munro (cũng như ở Chekhov) thông thường, không có gì đặc biệt xảy ra. Các nhân vật của bà lớn lên, học hành, giao tiếp với nhau, nuôi dạy con cái, già cỗi. Cuộc sống trôi qua một cách bình lặng, còn Muro, đứng khiêm tốn bên cạnh và quan sát nó. Cái nhìn chăm chú của bà chộp bắt được những chi tiết bất ngờ, có một ý nghĩa đặc tả phổ quát. Và nếu bỗng nhiên một nhân vật nào đó của bà định thoát ra khỏi cái thường ngày thì anh ta cũng chẳng làm nên trò trống gì.
Một trong những truyện ngắn của Alice Munro, Người trong xa cách, đã được đạo diễn trẻ Canada Sara Polly chuyển thể thành phim năm 2007 (bộ phim là tác phẩm đầu tay của bà). Polly đã được đề cử ra tranh giải Oscar về kịch bản do bà viết cho bộ phim của mình trên cơ sở truyện ngắn của Alice Munro.
Trong các truyện ngắn của Alice Munro không có những chi tiết rực rỡ của đời sống châu Phi mà nhà văn Mỹ gốc Nigeria Chinua Achebe đã chinh phục ban giám khảo Booker quốc tế năm 2007. Không có những cảm hứng mãnh liệt chống lại chủ nghĩa không tưởng của Ismail Kadare được hòa quyện trong văn học dân gian vùng Balkan, giải thưởng Booker năm 2005. Tác phẩm của bà là cái nhìn của xã hội phương Tây vào bên trong, là ý đồ phân tích, nhận thức cái hào nhoáng, hạn chế, giả dối của nó.
Alice Munro không quan tâm tới cuộc sống khốn khổ của các cư dân “thế giới thứ ba”. Sự chú ý của bà tập trung vào những gì đang diễn ra gần gũi trực tiếp bên mình, trong cái “thế giới thứ nhất” giàu sang và văn minh. Nhân vật của bà cũng chạm trán với sự bất công xã hội, với một nhà nước thiếu bình đẳng, với sự trì trệ được thần thánh hóa bằng những truyền thống hàng ngàn năm. Nhưng xung đột chủ yếu nhất, sâu sắc nhất trong mỗi truyện ngắn của Alice Munro luôn luôn là con người nhỏ bé chống lại cuộc đời rộng lớn kiểu Chekhov.
Giải Booker quốc tế được trao hai năm một lần cho nhà văn viết bằng tiếng Anh hoặc tác giả có tác phẩm được dịch rộng rãi ra tiếng Anh. Giải thưởng trị giá 95.000 USD. Alice Munro sẽ nhận giải vào ngày 25/ 6/ 2009 tại Đại học Trinity, Dublin.
Trần Hậu (Theo Lenta.ru)