AI trong siêu âm sản khoa: Phát hiện sớm bất thường thai nhi

AI hỗ trợ bác sĩ nhìn rõ hơn những dấu hiệu bất thường

Trong sản khoa, siêu âm giữ vai trò quan trọng trong theo dõi sự phát triển của thai nhi, khảo sát cấu trúc giải phẫu và phát hiện những dấu hiệu nghi ngờ bất thường trước sinh. Tuy nhiên, chất lượng đánh giá còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố như tuổi thai, tư thế thai nhi, chất lượng hình ảnh và kinh nghiệm của người thực hiện. Sự phát triển của trí tuệ nhân tạo (AI) đang mở ra thêm hướng hỗ trợ bác sĩ trong quá trình phân tích hình ảnh và đánh giá nguy cơ.

Theo bác sĩ Bùi Thị Thu Hà, Trưởng khoa Chẩn đoán hình ảnh, Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Ninh Bình, AI có tiềm năng đáng kể trong lĩnh vực sản khoa, đặc biệt là chẩn đoán hình ảnh siêu âm, theo dõi sự phát triển của thai nhi và hỗ trợ sàng lọc các bất thường trước sinh.

“Đây là lĩnh vực có yêu cầu cao về độ chính xác, khả năng phát hiện những thay đổi nhỏ trên hình ảnh và sự nhất quán trong đánh giá giữa các lần thăm khám”, bác sĩ Hà nhận định.

Một trong những hướng ứng dụng được quan tâm là tự động nhận diện mặt cắt siêu âm phù hợp, xác định các mốc giải phẫu và hỗ trợ đo những chỉ số sinh trắc học của thai nhi như đường kính lưỡng đỉnh, chu vi đầu, chu vi bụng và chiều dài xương đùi. Dựa trên các thông số này, hệ thống có thể hỗ trợ ước tính cân nặng thai nhi, đánh giá sự phát triển theo tuổi thai và cung cấp dữ liệu để bác sĩ theo dõi qua các lần khám.

Việc tự động hóa một số thao tác có thể giúp giảm thời gian thực hiện, đồng thời hạn chế sự khác biệt trong đo đạc giữa các lần thăm khám. Tuy nhiên, kết quả vẫn cần được kiểm tra trên cơ sở chất lượng hình ảnh, tiêu chuẩn kỹ thuật và tình trạng cụ thể của thai phụ.

AI cũng được nghiên cứu và phát triển theo hướng hỗ trợ nhận diện những dấu hiệu nghi ngờ bất thường cấu trúc. Trong khảo sát hình thái thai nhi, công nghệ có thể giúp bác sĩ kiểm tra có hệ thống các mặt cắt và cấu trúc cần đánh giá, từ đó lưu ý những vị trí cần khảo sát kỹ hơn.

Đối với tim thai, việc phân tích các mặt cắt như mặt cắt bốn buồng tim, đường ra thất trái, đường ra thất phải và mặt cắt ba mạch máu – khí quản có ý nghĩa trong quá trình khảo sát cấu trúc tim. Các công cụ hỗ trợ phân tích hình ảnh có tiềm năng giúp nhận diện những dấu hiệu nghi ngờ, qua đó hỗ trợ bác sĩ cân nhắc việc đánh giá chuyên sâu khi cần thiết.

Bác sĩ Hà cho biết: “AI có thể hỗ trợ phân tích hình ảnh, nhận diện những dấu hiệu nghi ngờ và cảnh báo các trường hợp cần được khảo sát kỹ hơn”.

Điều này đặc biệt có ý nghĩa trong sàng lọc trước sinh, khi việc phát hiện dấu hiệu nghi ngờ từ sớm có thể giúp thai phụ được tư vấn, theo dõi hoặc chuyển đến cơ sở chuyên sâu phù hợp. Dù vậy, vẫn cần phân biệt giữa việc AI hỗ trợ phát hiện dấu hiệu bất thường và việc xác lập chẩn đoán.

AI mở thêm hướng tiếp cận trong sàng lọc trước sinh

Tiềm năng của AI không chỉ nằm ở khả năng phân tích hình ảnh mà còn ở việc hỗ trợ chuẩn hóa quy trình thăm khám. Khi được ứng dụng phù hợp, công nghệ có thể cung cấp thêm thông tin cho bác sĩ, hỗ trợ so sánh kết quả giữa các lần kiểm tra và giúp tập trung hơn vào những trường hợp cần đánh giá kỹ.

Tuy nhiên, hiệu quả của AI phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó có chất lượng dữ liệu dùng để phát triển thuật toán, loại bất thường cần phát hiện, tuổi thai, chất lượng hình ảnh và điều kiện sử dụng thực tế. Không phải mọi công cụ AI đều có cùng chức năng hoặc khả năng phát hiện các nhóm bất thường khác nhau.

Bác sĩ Hà nhấn mạnh: “Tuy nhiên, chúng tôi cũng nhìn nhận rằng AI không phải là công cụ có thể phát hiện chính xác tất cả các dị tật thai nhi”.

Theo bác sĩ, kết quả do hệ thống hỗ trợ cần được bác sĩ có chuyên môn kiểm tra, đối chiếu và kết luận theo quy trình chuyên môn; những trường hợp nghi ngờ phải được đánh giá chuyên sâu khi cần thiết.

Việc đánh giá nguy cơ bất thường thai nhi thường cần kết hợp nhiều nguồn thông tin, gồm siêu âm hình thái, tiền sử sản khoa, kết quả xét nghiệm sàng lọc và các dữ liệu liên quan. Tùy từng trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thêm xét nghiệm hoặc phương pháp chẩn đoán chuyên sâu để làm rõ nguy cơ.

Do đó, AI nên được nhìn nhận là công cụ hỗ trợ quá trình ra quyết định, không phải phương tiện thay thế việc thăm khám, đánh giá lâm sàng hay trách nhiệm chuyên môn của bác sĩ. Việc sử dụng công nghệ cũng cần đi kèm quy trình kiểm chứng để đánh giá độ chính xác, khả năng áp dụng và những giới hạn trong từng bối cảnh cụ thể.

Chuẩn bị dữ liệu, nhân lực để từng bước tiếp cận AI

Tại Bệnh viện Sản Nhi tỉnh Ninh Bình, việc tiếp cận các công nghệ mới được đặt trong định hướng chuyển đổi số và nâng cao chất lượng chuyên môn. Theo bác sĩ Trương Công Thành, Trưởng phòng Kế hoạch tổng hợp, bệnh viện định hướng chuẩn hóa dữ liệu, hoàn thiện hạ tầng công nghệ và nghiên cứu các giải pháp AI phù hợp với lĩnh vực sản khoa, nhi khoa. 

Về hạ tầng, hệ thống lưu trữ và truyền tải hình ảnh y tế (PACS) của bệnh viện đã được hoàn thiện. Hệ thống bệnh án điện tử (EMR) được dự kiến hoàn thiện và vận hành từ ngày 1/1/2027, theo thông tin do bệnh viện cung cấp. Việc chuẩn hóa dữ liệu và quy trình ghi nhận hình ảnh được xác định là nền tảng để có thể xem xét tích hợp các công cụ hỗ trợ thông minh trong tương lai.

Bác sĩ Thành cho biết, định hướng của bệnh viện là tiếp cận các giải pháp phần mềm AI hỗ trợ siêu âm thai, tự động đo một số chỉ số hình thái, hỗ trợ sàng lọc dấu hiệu bất thường cấu trúc và đánh giá nguy cơ trong thai kỳ. Bệnh viện cũng quan tâm đến khả năng ứng dụng công nghệ trong theo dõi chuyển dạ và chăm sóc sơ sinh.

Đây là những định hướng tiếp cận, việc lựa chọn giải pháp cụ thể cần căn cứ vào nhu cầu chuyên môn, tính năng thực tế, điều kiện hạ tầng và kết quả đánh giá trước khi đưa vào sử dụng.

Theo bác sĩ Thành, để AI có thể được ứng dụng rộng rãi, các cơ sở y tế cần chuẩn bị đồng bộ về nhân lực, cơ sở vật chất, dữ liệu và quy trình chuyên môn. Đội ngũ bác sĩ, kỹ thuật viên cần được trang bị kiến thức để hiểu, kiểm tra và phản biện kết quả do AI cung cấp; đồng thời, hệ thống công nghệ phải bảo đảm khả năng lưu trữ, kết nối và bảo mật dữ liệu.

Bên cạnh đó, các ứng dụng dự kiến đưa vào sử dụng cần được thử nghiệm, đánh giá độ chính xác và so sánh với kết quả chuyên môn trước khi xem xét triển khai rộng hơn. Việc bảo vệ thông tin cá nhân và dữ liệu sức khỏe của người bệnh cũng cần được đặt ra ngay từ khâu xây dựng, quản lý và sử dụng hệ thống.

“AI không thay thế bác sĩ mà đóng vai trò là công cụ hỗ trợ để bác sĩ đưa ra quyết định tốt hơn”, bác sĩ Thành nhấn mạnh.

Cùng với hạ tầng và công nghệ, đào tạo nhân lực và tăng cường phối hợp chuyên khoa cũng là những yếu tố quan trọng. Trong lĩnh vực sản khoa, các kết quả siêu âm cần được đặt trong bối cảnh theo dõi thai kỳ và kết hợp với đánh giá của những chuyên khoa liên quan. Với trường hợp nghi ngờ bất thường phức tạp, việc hội chẩn hoặc chuyển đến cơ sở có khả năng đánh giá chuyên sâu vẫn cần được thực hiện theo chỉ định chuyên môn. 

Hướng tới phát hiện sớm, tư vấn kịp thời cho thai phụ

Phát hiện sớm dấu hiệu bất thường trước sinh không chỉ phụ thuộc vào công nghệ mà còn liên quan đến việc khám thai đúng lịch, thực hiện các mốc siêu âm phù hợp và tuân thủ hướng dẫn của nhân viên y tế. AI có thể góp phần hỗ trợ quá trình này khi được kiểm chứng và sử dụng đúng mục đích, nhưng không thay thế việc khám thai định kỳ hoặc bảo đảm phát hiện được mọi bất thường.

Với các cơ sở y tế địa phương, việc tiếp cận công nghệ mới cần gắn với năng lực chuyên môn, điều kiện triển khai và nhu cầu thực tế của người bệnh. Khi được lựa chọn và sử dụng phù hợp, các công cụ hỗ trợ phân tích hình ảnh có thể góp phần nâng cao tính nhất quán trong thăm khám, cung cấp thêm thông tin cho bác sĩ và hỗ trợ tư vấn cho thai phụ.

Theo bác sĩ Hà, mục tiêu của việc ứng dụng công nghệ là giúp người bệnh được thăm khám tốt hơn, phát hiện nguy cơ sớm hơn và tiếp cận dịch vụ y tế chất lượng ngay tại địa phương trong điều kiện chuyên môn cho phép.

AI trong chẩn đoán hình ảnh sản khoa vì thế mở ra thêm khả năng hỗ trợ sàng lọc và theo dõi thai kỳ. Để những tiềm năng này chuyển thành giá trị thực tế, công nghệ cần được triển khai có kiểm soát, dựa trên bằng chứng khoa học và gắn chặt với chuyên môn của bác sĩ, nhằm hỗ trợ phát hiện nguy cơ, tư vấn phù hợp và chăm sóc sức khỏe bà mẹ, trẻ em tốt hơn.