Acid uric là sản phẩm được tạo ra trong quá trình cơ thể phân hủy purin - một chất có trong tế bào và nhiều loại thực phẩm. Bình thường, acid uric được đào thải chủ yếu qua thận. Khi cơ thể sản xuất quá nhiều hoặc thận không đào thải đủ, nồng độ acid uric trong máu có thể tăng lên, được gọi là tăng acid uric máu.
Ở nhiều người, tình trạng này không gây biểu hiện rõ ràng. Tuy nhiên, nếu acid uric duy trì ở mức cao, các tinh thể urat có thể hình thành và lắng đọng tại khớp, gây ra những cơn gút cấp. Acid uric cao cũng có thể liên quan đến sự hình thành sỏi uric trong đường tiết niệu.
Tăng acid uric máu thường gặp ở người thừa cân, béo phì, tăng huyết áp, bệnh tim mạch hoặc bệnh thận mạn. Tuy nhiên, mối liên quan này không đồng nghĩa acid uric là nguyên nhân trực tiếp gây ra tất cả các bệnh lý trên.
1. Ai nên kiểm tra acid uric máu?
Người dân nên đến cơ sở y tế để được bác sĩ thăm khám và cân nhắc xét nghiệm acid uric nếu thuộc một trong các nhóm sau:
- Có cơn đau khớp đột ngột, dữ dội, kèm sưng, nóng, đỏ, đặc biệt tại khớp ngón chân cái, nghi ngờ bệnh gút.
- Đã được chẩn đoán bệnh gút và cần theo dõi điều trị.
- Có tiền sử sỏi tiết niệu tái phát hoặc nghi ngờ sỏi uric.
- Mắc bệnh thận mạn.
- Thừa cân, béo phì, đái tháo đường, tăng huyết áp hoặc hội chứng chuyển hóa, nhất là khi có nhiều yếu tố nguy cơ cùng lúc.
- Đang sử dụng một số thuốc có thể làm tăng acid uric máu, chẳng hạn thuốc lợi tiểu, và được bác sĩ chỉ định theo dõi.
- Đang hoặc chuẩn bị điều trị hóa chất, xạ trị hoặc mắc bệnh lý có nguy cơ ly giải tế bào nhanh.
Người có acid uric cao nên hạn chế ăn nội tạng động vật. Ảnh MH
2. Người tăng acid uric máu nên làm gì?
Bên cạnh thuốc nếu có chỉ định, chế độ ăn hợp lý góp phần kiểm soát acid uric, duy trì cân nặng và giảm nguy cơ xuất hiện các cơn gút. Tuy nhiên, chế độ ăn không thể thay thế thuốc hạ acid uric khi người bệnh đã được bác sĩ chỉ định điều trị.
Hạn chế hoặc tránh
Người có acid uric cao nên hạn chế các thực phẩm và đồ uống có thể làm tăng acid uric hoặc ảnh hưởng bất lợi đến sức khỏe chuyển hóa như:
- Nội tạng động vật.
- Cá cơm, cá mòi, cá trích và một số loại cá thu.
- Trứng cá.
- Một số loại hải sản giàu purin, đặc biệt là động vật có vỏ.
- Rượu, bia.
- Nước ngọt có đường, nước tăng lực và các đồ uống chứa nhiều fructose.
Ăn với khẩu phần phù hợp
Không nhất thiết phải kiêng hoàn toàn thịt bò, thịt lợn, thịt gà, thịt vịt hoặc các loại cá, hải sản. Điều quan trọng là kiểm soát khẩu phần và xây dựng chế độ ăn cân đối.
Thịt chế biến sẵn như xúc xích, thịt xông khói, thịt nguội cũng nên được hạn chế. Các món ăn nên ưu tiên phương pháp luộc, hấp, kho hoặc áp chảo ít dầu, đồng thời hạn chế đồ chiên, xào nhiều dầu mỡ để kiểm soát cân nặng và bảo vệ sức khỏe tim mạch.
Ưu tiên thực phẩm lành mạnh
Rau xanh, rau củ, trái cây tươi nguyên quả, sữa ít béo hoặc tách béo, trứng, đậu phụ, đậu nành, các loại đậu, hạt và ngũ cốc nguyên hạt là những lựa chọn phù hợp.
Các loại trái cây như táo, chuối, ổi, cam, bưởi, nho hoặc cherry có thể được sử dụng với khẩu phần hợp lý. Nên ưu tiên ăn nguyên quả thay vì uống nước ép, đặc biệt là nước ép có thêm đường.
Một số thực phẩm có nguồn gốc thực vật như đậu, đậu phụ, nấm, măng tây có chứa purin nhưng thường không cần loại bỏ khỏi chế độ ăn chỉ vì lý do này. Người bệnh nên duy trì chế độ ăn đa dạng, cân đối thay vì kiêng khem quá mức.
Uống đủ nước, thay đổi lối sống
Uống đủ nước giúp duy trì lượng nước tiểu và hỗ trợ quá trình đào thải các chất qua thận. Nhiều người trưởng thành có thể cần khoảng 2-3 lít tổng lượng dịch mỗi ngày nếu không có chống chỉ định. Tuy nhiên, nhu cầu thực tế phụ thuộc vào thể trạng, mức độ vận động, thời tiết và bệnh lý đi kèm.
Người mắc bệnh thận, suy tim, bệnh gan, phù hoặc được bác sĩ yêu cầu hạn chế dịch cần tuân thủ lượng nước được hướng dẫn, không tự áp dụng mức 2-3 lít mỗi ngày.
Bên cạnh chế độ ăn, người bệnh nên duy trì cân nặng hợp lý, giảm cân từ từ nếu thừa cân, đồng thời hướng đến ít nhất 150 phút vận động thể lực mức độ vừa mỗi tuần nếu sức khỏe cho phép.
Cần hạn chế rượu bia, đồ uống nhiều đường, không nhịn đói kéo dài hoặc giảm cân quá nhanh. Đặc biệt, người bệnh không tự ý ngừng, tăng, giảm hoặc thay đổi thuốc đang sử dụng mà cần tuân thủ hướng dẫn và tái khám đúng lịch.
Tăng acid uric máu là yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh gút nhưng không phải ai có acid uric cao cũng sẽ mắc gút. Kiểm soát cân nặng, ăn uống cân đối, vận động thường xuyên và điều trị đúng chỉ định là những yếu tố quan trọng giúp kiểm soát acid uric, giảm nguy cơ xuất hiện cơn gút và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
