Tinh bột nghệ là một trong những dược liệu quý giá được sử dụng rộng rãi trong y học cổ truyền và hiện đại.
Theo y học cổ truyền, nghệ vàng (khương hoàng) có vị cay, đắng, tính ôn, thường được sử dụng với công năng hành khí, phá ứ, thông kinh. Trong y học hiện đại, nghệ được quan tâm bởi các hợp chất curcuminoid, trong đó curcumin là thành phần được nghiên cứu nhiều nhất.
Tinh bột nghệ được chế biến từ củ nghệ tươi (khương hoàng) qua các công đoạn nghiền, lọc, lắng và sấy khô. Khác với bột nghệ được nghiền từ củ nghệ đã phơi hoặc sấy khô, tinh bột nghệ đã loại bỏ phần lớn chất xơ và một phần tinh dầu. Thành phần chủ yếu là tinh bột, ngoài ra còn chứa curcuminoid, trong đó có curcumin – hoạt chất được nghiên cứu về đặc tính chống viêm và chống oxy hóa.
Cần phân biệt tinh bột nghệ với bột nghệ nguyên củ và chế phẩm curcumin cô đặc vì hàm lượng hoạt chất trong mỗi loại sản phẩm khác nhau. Theo Trung tâm Quốc gia về Sức khỏe Bổ sung và Tích hợp Hoa Kỳ (NCCIH), một số chế phẩm nghệ đường uống có thể gây rối loạn tiêu hóa; sản phẩm curcumin tăng hấp thu còn được ghi nhận có nguy cơ gây tổn thương gan. Vì vậy, một số nhóm người cần thận trọng khi sử dụng.
1. Ai cần thận trọng khi dùng tinh bột nghệ
1.1. Phụ nữ mang thai: Phụ nữ mang thai nên tránh tự ý sử dụng tinh bột nghệ với liều cao hoặc các chế phẩm bổ sung curcumin. NCCIH cảnh báo việc sử dụng thực phẩm bổ sung nghệ trong thai kỳ có thể không an toàn.
Tuy nhiên, hiện chưa có đủ bằng chứng lâm sàng ở người để khẳng định curcumin kích thích tử cung co bóp, trực tiếp gây sảy thai hoặc sinh non như một số thông tin thường được chia sẻ. Việc sử dụng nghệ làm gia vị trong món ăn với lượng thông thường cần được phân biệt với việc dùng sản phẩm bổ sung có hàm lượng hoạt chất cao.
Người mắc bệnh mạn tính, đang dùng thuốc hoặc thuộc nhóm có nguy cơ cần tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng tinh bột nghệ và các chế phẩm curcumin. Ảnh AI.
1.2. Người mắc bệnh sỏi mật hoặc tắc đường mật: Hoạt chất curcumin kích thích túi mật co bóp mạnh và tăng tiết dịch mật. Ở người đã có sỏi hoặc bị tắc đường mật, sự co bóp này có thể làm sỏi di chuyển gây ra cơn đau quặn mật dữ dội hoặc tắc nghẽn đường mật nghiêm trọng hơn. Vì vậy, người mắc các bệnh lý này không nên tự ý sử dụng tinh bột nghệ liều cao hay thực phẩm bổ sung curcumin khi chưa được bác sĩ tư vấn.
1.3. Người bị rối loạn đông máu hoặc đang dùng thuốc chống đông: Curcumin được nghiên cứu về khả năng ảnh hưởng đến hoạt động kết tập tiểu cầu. Một số báo cáo cũng ghi nhận khả năng tương tác giữa chế phẩm nghệ và warfarin, làm thay đổi tác dụng chống đông. Người đang dùng warfarin, thuốc chống đông đường uống hoặc thuốc chống kết tập tiểu cầu như aspirin, clopidogrel cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng chế phẩm curcumin. Không nên tự ý phối hợp vì có thể làm tăng nguy cơ chảy máu ở một số trường hợp.
Cần lưu ý, nguy cơ tương tác chủ yếu được quan tâm đối với các chế phẩm bổ sung, không đồng nghĩa với việc phải kiêng hoàn toàn nghệ dùng làm gia vị.
1.4. Người chuẩn bị phẫu thuật: Do tác dụng làm chậm quá trình đông máu, người bệnh cần ngưng sử dụng tinh bột nghệ hoặc các chế phẩm chứa curcumin trước khi phẫu thuật ít nhất 2 tuần để tránh nguy cơ xuất huyết trong và sau can thiệp.
1.5. Người mắc đái tháo đường đang dùng thuốc hạ đường huyết: Một số nghiên cứu cho thấy curcumin có tiềm năng cải thiện một số chỉ số kiểm soát đường huyết ở người mắc đái tháo đường type 2. Tuy nhiên, kết quả còn khác nhau giữa các nghiên cứu và phụ thuộc liều lượng, dạng bào chế.
Do đó, người đang sử dụng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết cần thận trọng khi bổ sung curcumin liều cao, đồng thời theo dõi đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ. Không tự ý giảm liều thuốc điều trị hoặc thay thế thuốc bằng tinh bột nghệ.
1.6. Người bị thiếu máu do thiếu sắt: Curcumin có khả năng liên kết với sắt trong các nghiên cứu thực nghiệm. Một số báo cáo ca bệnh cũng ghi nhận tình trạng thiếu sắt ở người sử dụng nghệ liều cao kéo dài. Tuy nhiên, tác động này không giống nhau giữa các dạng sản phẩm. Người bị thiếu máu thiếu sắt nên trao đổi với bác sĩ trước khi dùng các chế phẩm nghệ liều cao, đồng thời tuân thủ phác đồ bổ sung sắt nếu được chỉ định.
1.7. Người bị sỏi thận hoặc có nguy cơ hình thành sỏi thận: Củ nghệ chứa hàm lượng oxalat tương đối cao. Khi oxalat tích tụ nhiều trong cơ thể có thể kết tinh và lắng đọng tại thận, gây ra bệnh sỏi thận oxalat. Vì vậy, người từng bị sỏi thận oxalat calci hoặc có nguy cơ tái phát nên hạn chế tự ý sử dụng các sản phẩm nghệ liều cao, đặc biệt khi chưa biết rõ hàm lượng oxalat trong sản phẩm.
1.8. Người có tiền sử dị ứng với nghệ: Một số người có thể xuất hiện phản ứng dị ứng khi tiếp xúc hoặc sử dụng nghệ. Biểu hiện có thể gồm ngứa, nổi mẩn, mề đay hoặc các triệu chứng dị ứng khác. Người từng có phản ứng dị ứng với nghệ nên tránh sử dụng lại sản phẩm chứa thành phần này. Nếu xuất hiện khó thở, sưng môi, lưỡi hoặc họng sau khi sử dụng, cần cấp cứu ngay.
1.9. Người mắc bệnh gan hoặc có tiền sử tổn thương gan: Mặc dù curcumin từng được nghiên cứu về tiềm năng chống oxy hóa và bảo vệ gan, một số trường hợp tổn thương gan cấp liên quan đến việc sử dụng thực phẩm bổ sung nghệ đã được ghi nhận. Theo LiverTox thuộc Thư viện Y khoa Quốc gia Hoa Kỳ, các báo cáo tổn thương gan liên quan đến nghệ và curcumin đã xuất hiện trong những năm gần đây. Đáng chú ý, một số trường hợp liên quan đến sản phẩm có công thức tăng khả năng hấp thu curcumin.
Người mắc bệnh gan mạn tính, từng bị tổn thương gan do thuốc hoặc đang điều trị bệnh gan nên tham khảo ý kiến bác sĩ trước khi sử dụng các chế phẩm curcumin. Nếu xuất hiện mệt mỏi bất thường, chán ăn, buồn nôn, nước tiểu sẫm màu hoặc vàng da, cần ngừng sản phẩm và đi khám sớm.
2. Một số lưu ý khi dùng tinh bột nghệ
Tinh bột nghệ không phải là thuốc và không thể thay thế thuốc điều trị. Khi lựa chọn sản phẩm, người dùng cần chú ý nguồn gốc, thành phần, quy trình sản xuất và hướng dẫn sử dụng; không tự ý tăng liều hoặc sử dụng kéo dài với mục đích phòng và chữa bệnh.
Đặc biệt, cần phân biệt tinh bột nghệ thông thường với các chế phẩm curcumin cô đặc, curcumin kết hợp piperine hoặc công thức tăng sinh khả dụng. Những sản phẩm này có thể có mức độ hấp thu và nguy cơ tác dụng không mong muốn khác nhau.
Người đang mắc bệnh mạn tính, dùng thuốc thường xuyên, phụ nữ mang thai hoặc chuẩn bị phẫu thuật nên tham khảo ý kiến nhân viên y tế trước khi sử dụng tinh bột nghệ. Khi có biểu hiện bất thường sau khi dùng, cần ngừng sản phẩm và được đánh giá y tế phù hợp.
Bài viết mang tính chất tham khảo.
