Chế độ dinh dưỡng không lành mạnh, thói quen ít vận động khiến tỷ lệ trẻ em béo phì ngày càng gia tăng. Béo phì không chỉ ảnh hưởng đến ngoại hình mà còn gây ra nhiều hệ lụy nghiêm trọng đối với sức khỏe thể chất và tâm lý của trẻ.
Nguyên nhân gây béo phì ở trẻ em
Béo phì ở trẻ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, điển hình gồm:
- Yếu tố di truyền
Nguy cơ béo phì tăng cao nếu trẻ sinh ra trong gia đình có cha mẹ hoặc người thân bị béo phì.
- Thói quen dinh dưỡng không hợp lý
Việc thường xuyên sử dụng thực phẩm nhiều đường, dầu mỡ, thức ăn nhanh, đồ đóng gói sẵn, nước uống có ga giàu năng lượng là nguyên nhân phổ biến dẫn đến béo phì. Ngoài ra, nhiều gia đình có thói quen cho trẻ ăn ngay cả khi không đói hoặc ăn vượt quá nhu cầu năng lượng của cơ thể.
- Ít vận động
Thay vì tham gia các hoạt động thể chất, trẻ dành nhiều thời gian xem tivi, sử dụng điện thoại, chơi trò chơi điện tử. Điều này khiến năng lượng dư thừa không được tiêu hao, mỡ thừa tích tụ và làm tăng nguy cơ béo phì.
- Một số bệnh lý nội tiết
Các rối loạn như suy giáp, cường tuyến thượng thận, cường insulin nguyên phát… cũng có thể là nguyên nhân gây béo phì ở trẻ.
Hệ lụy khi trẻ bị béo phì
Trong những năm gần đây, tỷ lệ béo phì ở trẻ em ngày càng gia tăng, đặc biệt tại các quốc gia và khu vực đang phát triển. Béo phì không chỉ khiến trẻ khó đạt được chiều cao tối ưu mà còn ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe và sự phát triển toàn diện. Khi trẻ có dấu hiệu thừa cân, béo phì, cha mẹ nên đưa trẻ đi thăm khám và tư vấn chuyên khoa sớm.
Béo phì ở trẻ có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau.
Dưới đây là 8 tác hại phổ biến của béo phì ở trẻ em:
1. Suy giảm hệ miễn dịch
Béo phì làm suy yếu khả năng miễn dịch, khiến trẻ dễ mắc các bệnh nhiễm trùng và thường xuyên ốm vặt.
2. Dậy thì sớm
Thừa cân, béo phì là yếu tố làm tăng nguy cơ dậy thì sớm, đặc biệt ở bé gái. Lượng mỡ dư thừa kích thích sản sinh hormone leptin, thúc đẩy quá trình dậy thì diễn ra sớm hơn bình thường.
3. Các bệnh lý xương khớp
Sự mất cân đối giữa chiều cao và cân nặng khiến hệ xương khớp phải chịu áp lực lớn. Tình trạng kéo dài làm tăng nguy cơ đau nhức, thoái hóa khớp, loãng xương ở trẻ.
4. Bệnh tim mạch
Béo phì làm tăng cholesterol trong máu, gây tình trạng máu nhiễm mỡ. Mỡ tích tụ tại thành mạch khiến lòng mạch xơ hóa, làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh tim mạch.
5. Bệnh hô hấp
Mỡ thừa tích tụ quanh phế quản, cơ hoành gây cản trở hô hấp. Trẻ béo phì thường dễ khó thở, mắc các bệnh đường hô hấp và có nguy cơ cao mắc hội chứng ngưng thở khi ngủ, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe.
6. Rối loạn tiêu hóa
Béo phì khiến trẻ dễ bị rối loạn tiêu hóa do mỡ thừa bám quanh thành ruột, cản trở hoạt động tiêu hóa. Bên cạnh đó, việc tiêu thụ nhiều thực phẩm không lành mạnh khiến hệ tiêu hóa phải hoạt động quá mức. Đặc biệt, mỡ dư thừa tích tụ tại gan có thể dẫn đến các bệnh nguy hiểm như gan nhiễm mỡ, viêm gan, xơ gan.
7. Tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa
Béo phì ở trẻ em làm gia tăng nguy cơ mắc các bệnh chuyển hóa như kháng insulin, tiền đái tháo đường và đái tháo đường type 2 khi trưởng thành.
8. Ảnh hưởng tiêu cực đến tâm lý
Trẻ béo phì thường tự ti về ngoại hình, ngại giao tiếp, khó hòa nhập xã hội và dễ trở thành đối tượng bị trêu chọc. Điều này gây tác động tiêu cực đến tâm lý, làm giảm sự tự tin và chất lượng cuộc sống của trẻ.
Cần làm gì khi trẻ bị béo phì?
Khi trẻ bị béo phì, việc xây dựng chế độ dinh dưỡng và vận động phù hợp là giải pháp quan trọng nhất giúp kiểm soát cân nặng và hỗ trợ trẻ phát triển tối ưu.
Mặc dù trẻ đang trong giai đoạn tăng trưởng, cha mẹ chỉ nên cung cấp lượng thực phẩm vừa đủ theo nhu cầu. Cần hạn chế các loại thực phẩm giàu chất béo, đường như thức ăn nhanh, đồ chiên rán, bánh kẹo, nước ngọt.
Trong giai đoạn đầu kiểm soát cân nặng, khẩu phần ăn nên được điều chỉnh giảm dần để trẻ thích nghi một cách tự nhiên. Mục tiêu là giúp trẻ duy trì cân nặng ổn định hoặc chỉ tăng dưới 200g/tháng. Nếu băn khoăn về chế độ ăn, phụ huynh nên tham khảo ý kiến bác sĩ dinh dưỡng.
Bên cạnh đó, cha mẹ cần khuyến khích trẻ tăng cường vận động. Các hoạt động như nhảy dây, bơi lội, chạy bộ, đi bộ… nên được duy trì khoảng 60 phút mỗi ngày để giúp trẻ giảm mỡ thừa an toàn và hiệu quả.
Ngoài việc kiểm soát cân nặng, hỗ trợ tâm lý cũng đóng vai trò quan trọng giúp trẻ ổn định tinh thần, nâng cao hiệu quả điều trị. Trong một số trường hợp, bác sĩ có thể chỉ định thuốc hỗ trợ hoặc can thiệp y khoa phù hợp để điều trị béo phì cho trẻ.
