Thận là cơ quan quan trọng giúp duy trì môi trường ổn định bên trong cơ thể. Khi chức năng thận suy giảm, khả năng điều hòa vitamin, khoáng chất và các chất điện giải cũng có thể bị ảnh hưởng. Vì vậy, một số người mắc bệnh thận mạn cần được bổ sung dinh dưỡng phù hợp để phòng ngừa hoặc cải thiện tình trạng thiếu hụt, duy trì sức khỏe thận.
Tuy nhiên, việc lựa chọn sản phẩm cần căn cứ vào tình trạng sức khỏe, mức độ suy giảm chức năng thận và kết quả xét nghiệm.
1. Vitamin D giúp duy trì sức khỏe thận
Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi, duy trì sức khỏe xương và tham gia điều hòa hoạt động miễn dịch. Thận có vai trò chuyển vitamin D thành dạng hoạt động là calcitriol, giúp điều hòa chuyển hóa canxi và phospho. Ở người mắc bệnh thận mạn, đặc biệt khi bệnh tiến triển, khả năng chuyển hóa vitamin D thành dạng hoạt động có thể suy giảm. Điều này góp phần gây rối loạn khoáng chất và xương liên quan bệnh thận mạn.
Bổ sung vitamin D có thể được bác sĩ chỉ định khi người bệnh thiếu vitamin D hoặc có rối loạn chuyển hóa khoáng chất. Tuy nhiên, cần phân biệt vitamin D2, D3 với vitamin D hoạt tính như calcitriol vì chỉ định sử dụng khác nhau. Không tự ý bổ sung liều cao do nguy cơ tăng canxi và phospho máu.
2. Sắt
Sắt cần thiết cho quá trình tạo hemoglobin, thành phần của hồng cầu có nhiệm vụ vận chuyển oxy đến các mô. Thiếu sắt có thể gây thiếu máu với biểu hiện mệt mỏi, chóng mặt, da xanh xao và giảm khả năng tập trung.
Thiếu máu khá phổ biến ở người mắc bệnh thận mạn. Một nguyên nhân quan trọng là thận suy giảm khả năng sản xuất erythropoietin, hormone kích thích tủy xương tạo hồng cầu. Bên cạnh đó, thiếu sắt cũng có thể góp phần làm tình trạng thiếu máu nặng hơn.
Bổ sung sắt đường uống hoặc truyền tĩnh mạch có thể được chỉ định tùy tình trạng thiếu sắt, mức độ thiếu máu và phương pháp điều trị. Người bệnh cần được đánh giá hemoglobin, ferritin và độ bão hòa transferrin trước khi sử dụng.
Thận đóng vai trò quan trọng trong lọc máu, đào thải chất thải và duy trì cân bằng các chất trong cơ thể. Chế độ dinh dưỡng hợp lý và bổ sung vi chất đúng chỉ định góp phần bảo vệ sức khỏe thận.
3. Canxi
Canxi cần thiết cho quá trình hình thành xương, hoạt động co cơ và dẫn truyền thần kinh. Ở người mắc bệnh thận mạn, sự mất cân bằng giữa canxi, phospho, vitamin D và hormone tuyến cận giáp có thể gây rối loạn khoáng chất, ảnh hưởng đến sức khỏe xương.
Tuy nhiên, bổ sung canxi không phù hợp có thể làm tăng nguy cơ tăng canxi máu và vôi hóa mạch máu, đặc biệt ở người bệnh thận mạn. Vì vậy, không nên tự ý sử dụng viên uống canxi để phòng loãng xương hoặc cải thiện sức khỏe tim mạch. Lượng canxi cần bổ sung phải được bác sĩ đánh giá dựa trên chế độ ăn và kết quả xét nghiệm.
4. Vitamin nhóm B
Các vitamin nhóm B tham gia nhiều quá trình chuyển hóa, tạo năng lượng và duy trì hoạt động của hệ thần kinh. Trong đó, vitamin B6, B12 và acid folic (vitamin B9) có vai trò quan trọng đối với quá trình tạo hồng cầu. Người mắc bệnh thận mạn có thể bị thiếu một số vitamin nhóm B do chế độ ăn hạn chế, giảm hấp thu hoặc thất thoát vitamin trong quá trình lọc máu. Bổ sung có thể giúp cải thiện tình trạng thiếu hụt khi được xác định, giúp duy trì sức khỏe thận.
Lưu ý, không phải tất cả người bệnh thận đều cần uống vitamin nhóm B. Việc lựa chọn chế phẩm và liều lượng cần phù hợp với tình trạng dinh dưỡng, chức năng thận và chỉ định điều trị.
5. Acid béo omega-3
Omega-3 là nhóm acid béo không bão hòa đa, có trong cá béo và một số nguồn thực phẩm khác. Các acid béo này có vai trò đối với sức khỏe tim mạch và tham gia điều hòa phản ứng viêm. Người mắc bệnh thận mạn có nguy cơ mắc bệnh tim mạch cao hơn người bình thường. Vì vậy, bổ sung omega-3 có thể được cân nhắc trong một số trường hợp, tùy tình trạng lipid máu và nguy cơ tim mạch.
Lưu ý, chưa có đủ bằng chứng để khẳng định viên uống omega-3 có thể ngăn ngừa bệnh thận mạn hoặc làm chậm tiến triển suy thận ở tất cả mọi người. Bạn nên ưu tiên bổ sung qua thực phẩm như cá béo trong chế độ ăn phù hợp với tình trạng bệnh.
6. Magie
Magie tham gia hoạt động của cơ, thần kinh, tim mạch và nhiều phản ứng chuyển hóa trong cơ thể. Người mắc bệnh thận mạn có thể bị rối loạn nồng độ magie do chế độ ăn, thuốc điều trị và sự thay đổi khả năng đào thải của thận.
Một số nghiên cứu ghi nhận mối liên quan giữa nồng độ magie thấp và nguy cơ gặp các biến chứng ở người bệnh thận, nhưng chưa đủ căn cứ để kết luận bổ sung magie có thể ngăn ngừa hoặc làm chậm tiến triển bệnh thận mạn. Đặc biệt, khi chức năng thận suy giảm, magie có thể tích tụ trong cơ thể nếu sử dụng quá mức. Người bệnh cần hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng các chế phẩm chứa magie.
7. Men vi sinh
Men vi sinh (probiotics) là các vi sinh vật sống có lợi, có thể giúp duy trì sự cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Một nghiên cứu trên động vật cho thấy chủng Lactobacillus casei có khả năng làm giảm độc tố urê huyết ở chuột. Nghiên cứu cũng ghi nhận tác động tiềm năng đối với tình trạng viêm và stress oxy hóa.
Đây là những cơ chế đang được quan tâm trong nghiên cứu bệnh thận mạn. Tuy nhiên, kết quả trên động vật chưa thể khẳng định men vi sinh có tác dụng tương tự ở người. Cần thêm nghiên cứu lâm sàng để xác định hiệu quả, chủng vi khuẩn và liều lượng phù hợp.
8. Vitamin C
Vitamin C là chất chống oxy hóa, tham gia tổng hợp collagen, hỗ trợ miễn dịch và phục hồi mô. Người mắc bệnh thận mạn, đặc biệt người đang lọc máu, có thể bị thiếu hụt vitamin C do chế độ ăn hạn chế hoặc thất thoát trong quá trình điều trị.
Bổ sung vitamin C có thể cần thiết khi cơ thể thiếu hụt sẽ tốt cho sức khỏe thận, nhưng khi sử dụng liều cao có thể làm tăng lượng oxalate trong nước tiểu, góp phần hình thành sỏi thận ở người có yếu tố nguy cơ. Ở người suy thận nặng, oxalate còn có thể tích tụ và lắng đọng trong xương, mô mềm. Do đó, người bệnh thận cần được tư vấn về liều lượng phù hợp, tránh tự ý sử dụng các chế phẩm vitamin C liều cao.
Những thực phẩm chức năng cần thận trọng khi mắc bệnh thận
Để bảo vệ sức khỏe thận, người mắc bệnh thận mạn cần thận trọng với vitamin A, E và K. Đây là những vitamin tan trong chất béo, có thể tích lũy trong cơ thể khi sử dụng quá mức. Đặc biệt, vitamin A có thể tăng cao ở người suy thận. Việc bổ sung các vitamin này chỉ nên thực hiện khi có chỉ định.
Các sản phẩm thảo dược cũng cần được kiểm tra kỹ thành phần. Một số chế phẩm có thể chứa kali, phospho hoặc các hoạt chất gây độc cho thận, tương tác với thuốc điều trị. Đặc biệt, acid aristolochic có trong một số dược liệu đã được xác định có độc tính trên thận và liên quan đến bệnh thận mạn.
Người bệnh không nên tự ý dùng các sản phẩm được quảng cáo có tác dụng thải độc, thanh lọc hoặc phục hồi chức năng thận.
Cách bảo vệ sức khỏe thận hiệu quả
Bên cạnh chế độ dinh dưỡng phù hợp, kiểm soát các yếu tố nguy cơ là biện pháp quan trọng để bảo vệ thận, phòng ngừa và làm chậm tiến triển bệnh thận mạn:
Kiểm soát huyết áp và đường huyết: Tăng huyết áp và đái tháo đường là những nguyên nhân quan trọng gây tổn thương thận. Người mắc các bệnh này cần tuân thủ điều trị và theo dõi định kỳ.
Ăn uống cân bằng: Ưu tiên thực phẩm tươi, hạn chế muối và thực phẩm chế biến sẵn. Người mắc bệnh thận cần điều chỉnh lượng protein, kali, phospho và natri theo giai đoạn bệnh.
Duy trì vận động: Tập thể dục thường xuyên, kiểm soát cân nặng giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và chuyển hóa.
Không hút thuốc, hạn chế rượu bia: Những thói quen này có thể làm tăng nguy cơ mắc các bệnh ảnh hưởng đến thận.
Thận trọng với thuốc: Không tự ý sử dụng kéo dài thuốc chống viêm không steroid (NSAID) như ibuprofen, naproxen vì có thể gây tổn thương thận.
Khám và xét nghiệm định kỳ: Xét nghiệm creatinin máu, mức lọc cầu thận ước tính (eGFR) và albumin niệu giúp đánh giá, phát hiện sớm tổn thương thận.
Trước khi sử dụng bất kỳ thực phẩm chức năng nào, người bệnh nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc dược sĩ, đặc biệt khi đang điều trị bệnh thận mạn hoặc chạy thận nhân tạo.
Lưu ý: Thực phẩm chức năng không thay thế thuốc điều trị và không có tác dụng phục hồi chức năng lọc máu của thận. Dinh dưỡng hợp lý, kiểm soát bệnh nền và tuân thủ điều trị vẫn là những yếu tố quan trọng để bảo vệ sức khỏe thận.
