Thực phẩm chức năng (trong đó có thực phẩm bổ sung) tại Việt Nam được quản lý bởi Luật An toàn thực phẩm và Nghị định số 15/2018/NĐ-CP của Chính phủ quy định chi tiết thi hành một số điều của Luật an toàn thực phẩm.
Các mặt hàng là thực phẩm bổ sung được thực hiện tự công bố sản phẩm; doanh nghiệp được quyền sản xuất, kinh doanh sản phẩm ngay sau khi tự công bố sản phẩm và chịu trách nhiệm hoàn toàn về an toàn của sản phẩm đó.
Hiện nay, vẫn có tình trạng một số doanh nghiệp lợi dụng cơ chế này đã không tự công bố, tự công bố nhưng không đúng quy định hoặc tự công bố nhưng không gửi hồ sơ tự công bố đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền dẫn đến việc cơ quan quản lý không quản lý được sản phẩm, sản phẩm không được hậu kiểm và có nguy cơ dẫn đến sản phẩm không an toàn.
Bên cạnh đó, thực phẩm bổ sung chỉ là sản phẩm giúp cung cấp vitamin, khoáng chất và một số dưỡng chất cần thiết cho cơ thể. Tuy nhiên, trên mạng xã hội, không ít sản phẩm được quảng cáo với những lời hứa vượt xa công dụng đã công bố của sản phẩm, thậm chí nhiều sản phẩm được quảng cáo khiến người dùng tin rằng chúng có thể điều trị bệnh, chữa khỏi bệnh. Nhận biết các dấu hiệu quảng cáo sai sự thật giúp người tiêu dùng thận trọng hơn trước khi quyết định mua và sử dụng thực phẩm bổ sung.
1. Những dấu hiệu quảng cáo thực phẩm bổ sung sai sự thật trên mạng
Cảnh báo quảng cáo thực phẩm bổ sung đáng ngờ. Ảnh minh họa AI
Thực phẩm bổ sung được quảng cáo có thể điều trị bệnh, chữa khỏi bệnh
Đây là dấu hiệu đáng cảnh giác hàng đầu. Những lời giới thiệu như chữa khỏi đái tháo đường, điều trị ung thư, làm tan khối u, phục hồi chức năng gan, thận hoặc thay thế thuốc điều trị đều cần được xem xét thận trọng.
Thực phẩm bổ sung là thực phẩm thông thường được bổ sung vi chất và các yếu tố có lợi cho sức khỏe như vitamin, khoáng chất, acid amin, acid béo, enzyme, probiotic, prebiotic và chất có hoạt tính sinh học khác, bổ sung vào chế độ ăn uống, không mặc nhiên có tác dụng điều trị bệnh hay chữa khỏi bệnh. Người đang mắc bệnh cần được thăm khám và điều trị theo hướng dẫn của bác sĩ, không tự ý ngừng thuốc để dùng sản phẩm theo các nội dung quảng cáo trên mạng.
Thực phẩm bổ sung cam kết khỏi bệnh trong thời gian ngắn
Các quảng cáo sử dụng những cụm từ như khỏi bệnh sau vài ngày, giảm cân cấp tốc, phục hồi cơ thể tức thì hoặc cam kết khỏi hoàn toàn thường nhằm tạo tâm lý muốn mua ngay.
Trên thực tế, việc đáp ứng của cơ thể với một thành phần dinh dưỡng có thể khác nhau tùy tình trạng sức khỏe, chế độ ăn, liều lượng và nhiều yếu tố khác. Không thể lấy trải nghiệm của một vài người để bảo đảm mọi người đều đạt kết quả tương tự. Những lời hứa chắc chắn, không kèm căn cứ khoa học đáng tin cậy là dấu hiệu cần cảnh giác.
Thực phẩm bổ sung được giới thiệu là an toàn tuyệt đối khi sử dụng
Không có cơ sở để khẳng định mọi sản phẩm bổ sung đều phù hợp với tất cả mọi người hoặc không gây tác dụng không mong muốn.
Vitamin, khoáng chất và các thành phần có nguồn gốc thảo dược vẫn có thể gây phản ứng bất lợi khi sử dụng không phù hợp. Một số thành phần còn có khả năng tương tác với thuốc đang dùng. Nguy cơ phụ thuộc vào loại chất, hàm lượng, liều dùng, tình trạng sức khỏe và cách phối hợp.
Vì vậy, những lời quảng cáo như không có tác dụng phụ, dùng bao nhiêu cũng được hoặc phù hợp với mọi đối tượng đều thiếu thận trọng và có thể gây hiểu lầm.
Thực phẩm bổ sung mượn danh bác sĩ, nhân viên y tế hay cơ sở y tế bệnh viện để tạo niềm tin
Hình ảnh bác sĩ mặc áo blouse, nhân viên y tế, bệnh viện hoặc cơ sở khám chữa bệnh thường được sử dụng để khiến người xem tin rằng sản phẩm đã được giới chuyên môn xác nhận.
Tuy nhiên, hình ảnh một người mặc áo blouse không chứng minh sản phẩm có công dụng như quảng cáo. Tại khoản 2 Điều 27 Nghị định 15/2018/NĐ-CP ngày 02/02/2018 của Chính phủ đã quy định rõ: "Không sử dụng hình ảnh, thiết bị, trang phục, tên, thư tín của các đơn vị, cơ sở y tế, bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế, thư cảm ơn của người bệnh, bài viết của bác sĩ, dược sĩ, nhân viên y tế để quảng cáo thực phẩm".
Người tiêu dùng nên kiểm tra thông tin sản phẩm thay vì quyết định mua chỉ vì lời giới thiệu mang danh nghĩa đã được cơ quan chuyên môn xác nhận.
Thực phẩm bổ sung sử dụng lời chứng thực để thay thế bằng chứng khoa học
Một số quảng cáo đăng video người dùng kể chuyện khỏi bệnh, hình ảnh trước và sau khi sử dụng hoặc lời cảm ơn của người bệnh để chứng minh công dụng.
Những câu chuyện cá nhân không thể thay thế nghiên cứu khoa học. Một người cải thiện sức khỏe sau khi dùng sản phẩm không đồng nghĩa sản phẩm là nguyên nhân trực tiếp. Kết quả còn có thể liên quan đến thuốc điều trị, chế độ ăn, vận động hoặc diễn biến tự nhiên của bệnh.
Đặc biệt, người tiêu dùng cần thận trọng với hình ảnh được dàn dựng, chỉnh sửa hoặc không có thông tin xác thực về người chia sẻ.
Thực phẩm bổ sung gắn mác chứng nhận để khẳng định công dụng
Các cụm từ như đạt chuẩn quốc tế, công nghệ độc quyền, được chuyên gia kiểm nghiệm hoặc chứng nhận từ nước ngoài có thể tạo cảm giác sản phẩm đáng tin cậy. Tuy nhiên, cần phân biệt chứng nhận về quy trình sản xuất, chất lượng hay an toàn với bằng chứng chứng minh một sản phẩm có thể điều trị bệnh.
Chẳng hạn, chứng nhận cơ sở sản xuất đủ điều kiện an toàn thực phẩm đạt tiêu chuẩn không đồng nghĩa sản phẩm đã được chứng minh có tác dụng chữa bệnh trên người. Người mua nên yêu cầu thông tin cụ thể về đơn vị cấp chứng nhận, phạm vi chứng nhận và tài liệu liên quan, thay vì chỉ tin vào biểu tượng hoặc con dấu xuất hiện trên quảng cáo.
Thực phẩm bổ sung viện dẫn nghiên cứu nhưng diễn giải sai kết quả
Quảng cáo có thể trích dẫn một nghiên cứu về vitamin, thảo dược hoặc hoạt chất để khẳng định sản phẩm giúp phòng ngừa hay điều trị bệnh. Tuy nhiên, nghiên cứu trên tế bào, động vật hoặc trong phòng thí nghiệm không đủ để kết luận sản phẩm có tác dụng tương tự ở người.
Ngay cả nghiên cứu trên người cũng cần xem xét thiết kế, số lượng người tham gia, liều dùng, thời gian theo dõi và kết quả thực tế. Đặc biệt, kết quả của một thành phần riêng lẻ không tự động chứng minh công dụng của sản phẩm phối hợp nhiều thành phần đang được bán trên thị trường.
Người tiêu dùng nên cảnh giác với quảng cáo chỉ nêu tên nghiên cứu nhưng không cung cấp nguồn, hoặc diễn giải kết quả theo hướng chắc chắn hơn bằng chứng thực tế.
Quảng cáo không rõ nguồn gốc, người bán và hồ sơ sản phẩm
Một dấu hiệu khác là quảng cáo không công khai tên đơn vị chịu trách nhiệm, nhà sản xuất, thành phần, hàm lượng, hướng dẫn sử dụng hoặc thông tin liên hệ. Người bán chỉ yêu cầu nhắn tin riêng, chuyển khoản nhanh mà không cung cấp hóa đơn hay thông tin sản phẩm rõ ràng cũng tiềm ẩn rủi ro.
Người mua cần kiểm tra nhãn, nguồn gốc, hạn sử dụng và thông tin công bố sản phẩm. Với thực phẩm bảo vệ sức khỏe, Cục An toàn thực phẩm khuyến nghị tra cứu thông tin giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm và giấy xác nhận nội dung quảng cáo trên các kênh thông tin chính thức của cơ quan quản lý trước khi mua.
Cần lưu ý, thực phẩm bổ sung và thực phẩm bảo vệ sức khỏe là những nhóm sản phẩm có cách quản lý khác nhau. Không nên mặc định mọi thực phẩm bổ sung đều phải có giấy tiếp nhận đăng ký bản công bố sản phẩm hay giấy xác nhận nội dung quảng cáo như thực phẩm bảo vệ sức khỏe.
2. Người tiêu dùng cần làm gì trước quảng cáo thực phẩm bổ sung?
Khi gặp nội dung quảng cáo có một hoặc nhiều dấu hiệu trên, người tiêu dùng nên dừng lại để kiểm tra thông tin thay vì mua hàng theo cảm xúc. Hãy đối chiếu tên sản phẩm, đơn vị chịu trách nhiệm, thành phần và hồ sơ đăng ký bản công bố sản phẩm hoặc tự công bố với thông tin từ cơ quan quản lý; đồng thời tìm hiểu bằng chứng khoa học phù hợp với công dụng được giới thiệu.
Luật Quảng cáo sửa đổi năm 2025, có hiệu lực từ ngày 1/1/2026 cũng quy định trách nhiệm của người chuyển tải sản phẩm quảng cáo. Người có ảnh hưởng khi quảng cáo phải xác minh độ tin cậy của người quảng cáo, kiểm tra tài liệu liên quan và thông báo việc quảng cáo trước, trong khi thực hiện.
Thực phẩm bổ sung có thể góp phần bổ sung dưỡng chất khi được lựa chọn và sử dụng phù hợp, nhưng không thay thế chế độ ăn cân đối hay điều trị y tế. Trước những lời quảng cáo hứa hẹn công dụng vượt trội, người tiêu dùng nên ưu tiên thông tin minh bạch, có căn cứ và được cơ quan có thẩm quyền xác nhận theo quy định để bảo vệ chính mình và cả cộng đồng.
