Trong tình cảnh nền kinh tế toàn cầu vẫn còn chưa hồi phục và ở chính nước Pháp, tổ chức từ thiện Restos du Coeurs chuyên phân phát các bữa ăn miễn phí cho người nghèo vẫn đang khẩn thiết kêu gọi lòng hảo tâm của người dân thì Tổng thống Pháp N.Sarkozy lại công khai dự tính một khoản tiền 750 triệu euro đầu tư cho văn hóa. Và lần này, ông làm cả nước Pháp hoan hỉ.
Theo nguồn tin của báo Le Monde, ngài Nicolas Sarkozy, Tổng thống Nước Cộng hòa Pháp vừa loan báo dự tính của chính phủ sẽ dành một khoản đầu tư trị giá 750 triệu euro dưới hình thức các khoản vay để số hóa toàn bộ di sản văn hóa của nước cộng hòa bao gồm sách báo các dạng, phim, ảnh, tư liệu âm thanh và các tác phẩm nghệ thuật. Động thái này cho thấy mặc dù là một Tổng thống thuộc cánh hữu với chủ trương có phần gần với chủ nghĩa tự do của Mỹ nhưng ông Sarkozy vẫn không hề "lơ là" điều đã trở nên một truyền thống của nước cộng hòa: Nhà nước luôn phải là đầu tàu, là ngọn đèn pha trong sự nghiệp phát triển văn hóa, đặc biệt trong những lĩnh vực có tính hàn lâm, thứ văn hóa đích thực chứ không phải là nghệ thuật thị trường hay tuyên truyền. Và sự ủng hộ của công chúng đối với quyết định của ông N.Sarkozy chính là sự chứng tỏ của việc định hướng đó đã trở thành ý chí chung của tất cả người Pháp.
 Bảo tàng Louvre. |
Nếu trở thành hiện thực, dự án này sẽ thu hút được sự tham gia của rất nhiều thiết chế văn hóa của nước Pháp. Tất nhiên, đơn vị đầu tiên, đối tượng hưởng lợi dễ thấy nhất, chính là Thư viện Quốc gia Pháp (BNF). Đây là nơi lưu giữ phần lớn thư tịch của nước Pháp và cả những nước từng có quá khứ liên quan đến Pháp (trong đó có Việt Nam) dưới dạng ấn bản gốc bao gồm cả sách, báo, tạp chí, ấn phẩm định kỳ. Ngoài ra ở đây còn có một thư viện âm thanh và hình ảnh khổng lồ với hàng vạn tư liệu âm thanh và hình ảnh. Tất nhiên, những tài liệu có tính chuyên biệt còn được lưu giữ ở nhiều nơi khác: Trung tâm quốc gia điện ảnh và hình ảnh động (CNC) lưu giữ phim, Viện nghe nhìn quốc gia (INA) lưu giữ các chương trình radio và truyền hình, Nhà hát Opéra Paris và Viện âm nhạc với các tư liệu âm thanh và các viện bảo tàng danh giá của nước Pháp như bảo tàng Louvre, Orsay hay Trung tâm George Pompidou. Theo tờ Le Monde, mục tiêu của dự án này là rất rõ ràng: mang đến cho tất cả mọi người, chứ không phải chỉ giới tinh hoa, cơ hội tiếp cận với toàn bộ di sản văn hóa của nước Pháp.
Tất nhiên, đây không phải là bước đi đầu tiên trong sự nghiệp xây dựng một "nền cộng hòa của văn hóa". Từ nhiều năm nay, Thư viện Quốc gia Pháp đã xây dựng một dự án với website mang tên Gallica với mục tiêu số hóa và phổ biến trên mạng internet tài sản văn hóa của cơ quan này. Ngay tại thời điểm này, khi muốn đọc tập thơ Ác hoa của thi hào C. Beaudelaire bản in năm 1857, tập Một mùa ở địa ngục của thi hào A.Rimbaud bản in năm 1875 với dòng chữ in trên bìa "giá tiền: 1 quan" hay các cuốn Niên giám về Đông Dương các năm 1920 với rất nhiều số liệu thống kê có giá trị, người ta đã có thể tìm đọc và tải về (dạng ảnh chụp nguyên bản) qua website Gallica. Điều đặc biệt là để tạo nên sự tiện lợi tối đa cho người đọc, đặc biệt là người đọc trẻ, các tư liệu số hóa đã được điều chỉnh để phù hợp với những thiết bị đọc sách điện tử tối tân như Kindle. Và không phải chỉ Pháp, một dự án tương tự cũng đã được châu Âu tiến hành với website Europeana được công bố trên internet với ngôn ngữ của tất cả các thành viên của EU, từ tiếng Hung, Tiệp cho đến tiếng Thụy Điển.
Tất nhiên, vấn đề lớn cho những dự án này chính là tài chính. Cần phải có một số tiền lớn đầu tư cho công nghệ sao chụp, số hóa, trả công cho người thực hiện và đặc biệt là chi phí liên quan đến bản quyền. Chính vì lý do đó nên rõ ràng, tốc độ số hóa di sản văn hóa của những dự án như Gallica bị chậm lại một cách đáng kể. Vào website của Gallica, người ta có thể tìm thấy phả hệ gia tộc của Antoine de Saint - Exupéry nhưng cuốn Hoàng tử bé trứ danh của đại văn hào thì vẫn còn chưa được "đưa lên mạng" (nhưng bản tiếng Pháp của dự án này vẫn có thể tìm thấy ở một nguồn khác, dự án mang tên Gutenberg). Vì lý do này, BNF đã phải tìm đến những nguồn tài trợ khác như thỏa thuận với tập đoàn Google (chủ trương dự án Google Books). Thế nhưng ngay khi có tin này, ông Sarkozy đã công khai chống lại sự kết hợp đó với lý do: "không thể để các di sản của chúng ta phục vụ lợi ích của một tập đoàn, dù cho tập đoàn đó có thân thiện đến mấy, quan trọng đến mấy”. Việc công bố khoản tài chính 750 triệu euro chính là một hành động cụ thể trong việc khẳng định rằng nhà nước phải là "đầu tàu" trong những hành động văn hóa như vậy.
Tất nhiên, phải đợi đến đầu năm sau người ta mới có thể biết được rằng cụ thể khoản tiền đầu tư lớn đó sẽ được sử dụng như thế nào nhưng ít nhất, động thái mới này của ông Sarkozy cũng là một hình mẫu đáng để nhiều quốc gia khác học tập. Trước hết, nhà nước phải là người đảm bảo quyền bình đẳng về văn hóa cho tất cả mọi người thông qua việc đảm bảo quyền tiếp cận với những giá trị văn hóa đích thực. Thứ hai, tiền tài trợ cho văn hóa của nhà nước là rất cần thiết nhưng nó cũng cần phải bỏ đúng chỗ.
Xuân Thạch