Bệnh thận mạn đang trở thành gánh nặng sức khỏe đáng lưu ý. Một nghiên cứu cộng đồng tại Việt Nam ghi nhận tỷ lệ mắc bệnh thận mạn khoảng 13,1%, tương đương cứ 7 - 8 người trưởng thành thì có một người có tổn thương thận ở mức độ nào đó. Một số tài liệu y tế cũng ước tính Việt Nam có hơn 10 triệu người mắc bệnh thận mạn.
Bên cạnh bệnh thận mạn, sỏi tiết niệu cũng khá phổ biến. Nhiều tổng quan trong nước ước tính tỷ lệ mắc sỏi tiết niệu dao động khoảng 2-12% dân số, tùy khu vực và nhóm tuổi. Nhiễm khuẩn tiết niệu cũng là bệnh lý thường gặp, trong khi tình trạng kháng kháng sinh ngày càng khiến việc điều trị trở nên khó khăn.
Sức khỏe hệ tiết niệu - thận chịu tác động bởi nhiều yếu tố, trong đó có các bệnh nền như tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì; lối sống, chế độ ăn uống và lượng nước đưa vào cơ thể; việc sử dụng thuốc, kháng sinh hoặc thuốc nam không hợp lý. Bên cạnh đó, một số yếu tố môi trường cũng có thể ảnh hưởng đến sức khỏe nói chung và chức năng thận nói riêng.
Chủ động thay đổi lối sống, kiểm soát các bệnh nền và kiểm tra sức khỏe định kỳ là những cách quan trọng giúp bảo vệ chức năng thận.
1. Uống đủ nước, không nhịn tiểu
Nước đóng vai trò quan trọng đối với hoạt động của thận. Một trong những thói quen đơn giản và ít tốn kém để bảo vệ thận là uống nước phù hợp với nhu cầu của cơ thể.
Không nên đợi đến khi khát mới uống nước. Với đa số người trưởng thành không mắc suy tim hoặc suy thận nặng, lượng nước đưa vào cơ thể có thể tham khảo khoảng 30 - 35 ml/kg cân nặng mỗi ngày và cần điều chỉnh tùy tình trạng sức khỏe, mức độ vận động, thời tiết và môi trường làm việc.
Nước tiểu màu vàng nhạt và đi tiểu đều đặn có thể là dấu hiệu cho thấy cơ thể được cung cấp đủ nước. Tuy nhiên, nhu cầu nước không giống nhau ở tất cả mọi người. Người mắc bệnh tim mạch, bệnh thận hoặc có tình trạng giữ nước cần được bác sĩ tư vấn cụ thể.
Ở người có tiền sử sỏi tiết niệu, uống đủ nước giúp tăng lượng nước tiểu, từ đó làm loãng các chất có khả năng hình thành sỏi. Bên cạnh đó, cần hạn chế thói quen nhịn tiểu, đặc biệt ở những người làm công việc phải ngồi lâu hoặc khó chủ động thời gian đi vệ sinh.
2. Ăn uống khoa học, giảm muối
Chế độ ăn uống có ảnh hưởng đến sức khỏe thận. Trong đó, giảm lượng muối là một trong những nguyên tắc quan trọng, không chỉ giúp kiểm soát huyết áp mà còn hạn chế tình trạng giữ nước và giảm gánh nặng cho thận.
Người dân nên hạn chế các thực phẩm chứa nhiều muối như đồ ăn chế biến sẵn, thực phẩm đóng hộp, đồ muối chua, thức ăn nhanh và các loại nước chấm có hàm lượng natri cao.
Bên cạnh đó, cần hạn chế đồ uống nhiều đường như nước ngọt, trà sữa và nước tăng lực. Sử dụng thường xuyên có thể góp phần làm tăng nguy cơ thừa cân, béo phì, rối loạn chuyển hóa và đái tháo đường - những yếu tố liên quan chặt chẽ đến bệnh thận mạn.
Đạm không phải thành phần cần loại bỏ hoàn toàn. Người khỏe mạnh vẫn cần bổ sung đủ protein theo nhu cầu. Tuy nhiên, không nên lạm dụng thịt đỏ, đạm động vật hoặc tự ý sử dụng các sản phẩm được quảng cáo là "bổ thận". Với người đã mắc bệnh thận mạn, lượng protein cần được cá thể hóa dựa trên giai đoạn bệnh, chức năng thận và tình trạng dinh dưỡng theo hướng dẫn của bác sĩ.
Bệnh thận mạn đang trở thành gánh nặng sức khỏe đáng lưu ý. Ảnh AI.
3. Không tự ý sử dụng thuốc
Một trong những nguy cơ đối với thận là sử dụng thuốc không đúng cách, đặc biệt là thuốc giảm đau chống viêm không steroid (NSAID).
Nhóm thuốc này có thể ảnh hưởng đến chức năng thận, gây giữ muối và nước, đồng thời làm tăng huyết áp. Nguy cơ tổn thương thận càng đáng lưu ý ở người cao tuổi, người đang mất nước, sốt, tiêu chảy hoặc có bệnh lý nền.
Vì vậy, không nên tự ý sử dụng thuốc giảm đau kéo dài hoặc dùng thuốc như một thói quen. Khi cần sử dụng thuốc, nên tham khảo ý kiến bác sĩ, đặc biệt nếu đang mắc bệnh thận, tim mạch hoặc tăng huyết áp.
4. Cẩn trọng với thuốc nam, thuốc gia truyền
Các sản phẩm được quảng cáo với công dụng như "mát thận", "bổ thận", "tan sỏi", "lợi tiểu" có thể khiến người sử dụng chủ quan. Đặc biệt, những sản phẩm không rõ nguồn gốc, không công khai đầy đủ thành phần có thể tiềm ẩn nguy cơ gây độc cho thận hoặc tương tác với các thuốc đang sử dụng.
Do đó, không nên tự mua và sử dụng thuốc nam, thuốc gia truyền hoặc thực phẩm bảo vệ sức khỏe chỉ dựa trên lời truyền miệng. Khi có bệnh lý tiết niệu, người bệnh cần được thăm khám và điều trị theo nguyên nhân.
5. Không tự mua kháng sinh điều trị nhiễm khuẩn tiết niệu
Tiểu buốt, tiểu rắt là những biểu hiện thường gặp của nhiễm khuẩn tiết niệu, nhưng không phải trường hợp nào cũng có thể tự điều trị bằng kháng sinh.
Tự mua thuốc, sử dụng không đúng loại hoặc không đúng thời gian có thể làm tăng nguy cơ kháng kháng sinh. Khi có biểu hiện nghi ngờ nhiễm khuẩn tiết niệu, người bệnh nên được thăm khám và làm xét nghiệm nước tiểu; một số trường hợp cần cấy nước tiểu để xác định tác nhân gây bệnh và lựa chọn kháng sinh phù hợp.
Đặc biệt, người có sốt, đau vùng hông lưng, phụ nữ mang thai, nam giới, người mắc đái tháo đường hoặc có tiền sử nhiễm khuẩn tiết niệu tái phát cần được đánh giá y tế sớm.
6. Duy trì lối sống lành mạnh
Bảo vệ thận cũng đồng nghĩa với bảo vệ hệ thống mạch máu. Tăng huyết áp và đái tháo đường là những yếu tố nguy cơ quan trọng của bệnh thận mạn. Vì vậy, cần duy trì cân nặng hợp lý, vận động thường xuyên, ngủ đủ giấc và hạn chế căng thẳng.
Mỗi người nên chủ động kiểm tra huyết áp, đường huyết và các yếu tố nguy cơ chuyển hóa phù hợp với độ tuổi và tình trạng sức khỏe. Duy trì hoạt động thể lực đều đặn, chẳng hạn đi bộ nhanh khoảng 30 phút mỗi ngày, có thể mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe tổng thể.
7. Tầm soát sớm, không chờ có triệu chứng
Bệnh thận mạn thường tiến triển âm thầm. Nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi tổn thương thận đã tiến triển đáng kể.
Những người có nguy cơ cao như mắc tăng huyết áp, đái tháo đường, béo phì, có tiền sử gia đình mắc bệnh thận hoặc thường xuyên bị sỏi tiết niệu nên kiểm tra sức khỏe định kỳ. Một số xét nghiệm thường được sử dụng để đánh giá chức năng thận gồm creatinin máu, mức lọc cầu thận ước tính (eGFR), tổng phân tích nước tiểu và tỷ lệ albumin/creatinin niệu khi có chỉ định.
Người có tiền sử sỏi tiết niệu, đau quặn thận hoặc tiểu ra máu cũng cần được thăm khám và thực hiện các phương pháp chẩn đoán hình ảnh như siêu âm hệ tiết niệu theo chỉ định.
Một chế độ ăn hợp lý, uống đủ nước, không nhịn tiểu, sử dụng thuốc đúng chỉ định, kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết, đồng thời tầm soát bệnh định kỳ là những việc đơn giản nhưng có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ thận.
Đừng chờ đến khi xuất hiện triệu chứng mới quan tâm đến sức khỏe của cơ quan thường "im lặng" cho đến khi đã bị tổn thương đáng kể.
