Di truyền, rối loạn nội tiết, bệnh mạn tính, bất thường bẩm sinh và tình trạng dinh dưỡng từ trong thai kỳ đều có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển của trẻ.
- Nguyên nhân khiến trẻ chậm phát triển chiều cao
- 1. Thiếu hormone tăng trưởng
- 2. Suy tuyến giáp
- 3. Yếu tố di truyền
- 4. Tăng trưởng kém từ trong thai kỳ
- 5. Dinh dưỡng không đáp ứng nhu cầu
- 6. Thiếu máu kéo dài
- 7. Bệnh mạn tính ảnh hưởng đến tăng trưởng
- Nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu nhận thấy chiều cao tăng chậm
Nguyên nhân khiến trẻ chậm phát triển chiều cao
Chiều cao của trẻ là kết quả của sự phối hợp giữa nhiều yếu tố, trong đó có di truyền, dinh dưỡng, hormone, sức khỏe tổng thể và môi trường sống. Vì vậy, khi nhận thấy trẻ thấp hơn đáng kể so với các bạn cùng tuổi hoặc tốc độ tăng chiều cao chậm lại, cha mẹ không nên tự ý bổ sung canxi, vitamin hay các sản phẩm hỗ trợ tăng chiều cao mà cần đánh giá nguyên nhân.
1. Thiếu hormone tăng trưởng
Hormone tăng trưởng (GH) được tuyến yên tiết ra, có vai trò quan trọng trong quá trình tăng trưởng của trẻ. GH kích thích gan và nhiều mô khác sản xuất IGF-1, từ đó thúc đẩy tăng trưởng xương và các mô.
Khi cơ thể thiếu hormone tăng trưởng, trẻ có thể tăng chiều cao chậm, thường thấp hơn so với trẻ cùng tuổi và có thể có tốc độ tăng trưởng giảm dần theo thời gian.
Thiếu GH có thể do bất thường bẩm sinh, tổn thương vùng tuyến yên - vùng dưới đồi, chấn thương sọ não, một số khối u hoặc tình trạng viêm nhiễm ảnh hưởng đến hệ thần kinh trung ương. Tuy nhiên, không phải mọi trẻ thấp đều cần xét nghiệm hormone tăng trưởng. Bác sĩ sẽ dựa vào biểu đồ tăng trưởng, tốc độ tăng chiều cao, tuổi xương, tiền sử bệnh và các xét nghiệm cần thiết để xác định nguyên nhân.
2. Suy tuyến giáp
Hormone tuyến giáp cần thiết cho sự phát triển của hệ thần kinh, xương và nhiều chức năng chuyển hóa. Suy tuyến giáp kéo dài ở trẻ có thể gây chậm tăng trưởng chiều cao và ảnh hưởng đến quá trình phát triển toàn diện.
Suy tuyến giáp ở trẻ có thể xuất hiện ngay từ khi sinh do tuyến giáp không phát triển bình thường, rối loạn tổng hợp hormone hoặc một số nguyên nhân khác. Ở trẻ lớn, bệnh còn có thể liên quan đến bệnh tự miễn, thiếu hoặc thừa i-ốt trong những hoàn cảnh nhất định và một số bệnh lý khác.
Nếu được phát hiện và điều trị sớm, trẻ bị suy tuyến giáp có thể cải thiện tốc độ tăng trưởng. Đây cũng là lý do sàng lọc suy giáp bẩm sinh ở trẻ sơ sinh có ý nghĩa quan trọng.
3. Yếu tố di truyền
Chiều cao chịu ảnh hưởng lớn từ gen di truyền. Trẻ có cha mẹ thấp thường có xu hướng đạt chiều cao trưởng thành thấp hơn so với trẻ có cha mẹ cao.
Tuy nhiên, di truyền không phải yếu tố duy nhất quyết định chiều cao. Dinh dưỡng, giấc ngủ, vận động, hormone và tình trạng sức khỏe cũng góp phần quyết định khả năng tăng trưởng.
Một số trẻ có chiều cao thấp nhưng vẫn tăng trưởng đều đặn theo "kênh tăng trưởng" phù hợp với gia đình. Đây có thể là tầm vóc thấp có tính gia đình, không nhất thiết là bệnh lý.
4. Tăng trưởng kém từ trong thai kỳ
Tình trạng thai nhi tăng trưởng hạn chế hoặc trẻ sinh ra nhỏ so với tuổi thai có thể ảnh hưởng đến quá trình phát triển sau này. Nguyên nhân có thể liên quan đến dinh dưỡng của mẹ, chức năng nhau thai, bệnh lý của mẹ hoặc các vấn đề khác trong thai kỳ.
Trẻ cần một chế độ ăn đa dạng, đủ protein, đặc biệt là canxi và vitamin D. Ảnh DK
Vì vậy, trẻ sinh nhẹ cân hoặc nhỏ so với tuổi thai cần được theo dõi cân nặng và chiều cao định kỳ để đánh giá tốc độ tăng trưởng.
5. Dinh dưỡng không đáp ứng nhu cầu
Dinh dưỡng cung cấp năng lượng, protein, vitamin và khoáng chất cần thiết cho quá trình hình thành xương và phát triển cơ thể. Trẻ ăn uống thiếu năng lượng kéo dài, thiếu protein hoặc thiếu một số vi chất có thể bị suy dinh dưỡng và chậm tăng trưởng.
Canxi và vitamin D có vai trò quan trọng đối với sức khỏe xương, nhưng chiều cao không phụ thuộc riêng vào hai chất này. Trẻ cần một chế độ ăn đa dạng, đủ protein, chất béo, carbohydrate, vitamin và khoáng chất.
Cha mẹ không nên tự ý cho trẻ sử dụng liều cao canxi hoặc vitamin D với mục đích "tăng chiều cao" nếu chưa được đánh giá nhu cầu.
6. Thiếu máu kéo dài
Thiếu máu mạn tính, đặc biệt do bệnh lý hoặc thiếu sắt kéo dài, có thể ảnh hưởng đến sức khỏe và sự phát triển của trẻ. Trẻ thiếu máu có thể mệt mỏi, giảm khả năng vận động, ăn uống kém và tăng trưởng không đạt như kỳ vọng.
Tuy nhiên, không phải mọi trường hợp trẻ thấp đều do thiếu máu. Nếu nghi ngờ, trẻ cần được khám và làm xét nghiệm để tìm nguyên nhân thay vì tự bổ sung sắt kéo dài.
7. Bệnh mạn tính ảnh hưởng đến tăng trưởng
Các bệnh mạn tính có thể khiến trẻ chậm tăng trưởng thông qua nhiều cơ chế như viêm kéo dài, rối loạn hấp thu, tăng nhu cầu năng lượng hoặc ảnh hưởng đến chuyển hóa.
Một số bệnh có thể liên quan gồm bệnh thận mạn, bệnh tim bẩm sinh hoặc tim mạn tính, bệnh viêm ruột, bệnh lý hô hấp nặng, bệnh celiac, viêm khớp tự phát thiếu niên và một số rối loạn chuyển hóa.
Ngoài ra, một số hội chứng di truyền có thể ảnh hưởng đến chiều cao và tốc độ tăng trưởng. Chẳng hạn, trẻ mắc hội chứng Turner thường có tầm vóc thấp và có thể kèm các bất thường khác; hội chứng Noonan cũng có thể liên quan đến chậm tăng trưởng.
Hội chứng Down có thể đi kèm tầm vóc thấp hơn so với quần thể chung. Tuy nhiên, mức độ ảnh hưởng rất khác nhau giữa từng trẻ.
Việc xác định nguyên nhân cần dựa vào đặc điểm lâm sàng, tiền sử gia đình và xét nghiệm di truyền khi bác sĩ nhận thấy có chỉ định.
Nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu nhận thấy chiều cao tăng chậm
Cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở y tế nếu nhận thấy chiều cao tăng rất chậm, đường biểu diễn chiều cao trên biểu đồ tăng trưởng đi xuống, trẻ thấp hơn rõ rệt so với trẻ cùng tuổi hoặc tốc độ tăng trưởng giảm bất thường.
Bác sĩ sẽ theo dõi chiều cao theo thời gian, đánh giá tốc độ tăng trưởng, cân nặng, tuổi xương, chiều cao của cha mẹ và các dấu hiệu đi kèm để xác định trẻ thuộc nhóm thấp sinh lý hay có nguyên nhân bệnh lý.
Phát hiện sớm nguyên nhân giúp trẻ có cơ hội được can thiệp đúng thời điểm. Thay vì chỉ tập trung vào các sản phẩm bổ sung chiều cao, cha mẹ nên chú trọng chế độ ăn cân bằng, ngủ đủ, vận động phù hợp và theo dõi tăng trưởng định kỳ.
