Lo âu kéo dài có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe tinh thần và thể chất của bạn. Theo y học cổ truyền, tình trạng này không chỉ làm hao tổn tâm huyết mà còn dẫn đến mất ngủ, hồi hộp và hay quên. Để khắc phục, việc dưỡng tâm là rất cần thiết nhằm ổn định thần chí và cải thiện chất lượng cuộc sống. Bên cạnh điều chỉnh lối sống và điều trị khi cần thiết, một số món ăn dưỡng sinh có thể giúp dưỡng tâm, bổ huyết, an thần, hỗ trợ cải thiện sức khỏe tinh thần.
Theo ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, Khoa Ngoại, Bệnh viện Tuệ Tĩnh, trong y học cổ truyền, tâm chủ thần minh, có vai trò chi phối hoạt động tinh thần, ý thức và giấc ngủ. Khi tâm huyết đầy đủ, thần được nuôi dưỡng thì tinh thần ổn định, ngủ ngon.
Ngược lại, do lao lực, suy nghĩ nhiều, căng thẳng kéo dài hoặc mất ngủ lâu ngày có thể làm tổn thương tâm huyết, khiến người bệnh dễ lo âu, hồi hộp, ngủ không sâu giấc. Vì vậy, chế độ ăn nên ưu tiên những thực phẩm có tác dụng dưỡng tâm, bổ huyết, kiện tỳ, dưỡng âm, từ đó giúp an thần và nâng cao chất lượng giấc ngủ.
1. Cháo hạt sen táo đỏ giúp dưỡng tâm
Đây là món ăn dưỡng sinh quen thuộc, phù hợp với người thường xuyên căng thẳng, ngủ chập chờn, hay tỉnh dậy, dân gian gọi là thính ngủ, khó ngủ lại khi tỉnh giấc giữa đêm.
Thành phần: Hạt sen tươi hoặc khô 30 - 50 g, gạo tẻ 50 g, 5 - 7 quả táo đỏ bỏ hạt, khoảng 700 ml nước.
Cách chế biến: Gạo tẻ vo sạch, ngâm khoảng 20 - 30 phút rồi để ráo; nếu dùng hạt sen khô, ngâm nước 2 - 3 giờ cho mềm; nếu dùng hạt sen tươi, bỏ tâm sen để tránh vị đắng; táo đỏ rửa sạch, bỏ hạt, ngâm nước ấm khoảng 10 phút; cho hạt sen vào nồi với khoảng 700 ml nước, đun lửa vừa đến khi hạt sen gần mềm.
Tiếp tục cho gạo tẻ vào, nấu nhỏ lửa và khuấy đều để cháo không bị khê; khi cháo nhừ, cho táo đỏ vào nấu thêm khoảng 10 - 15 phút đến khi táo nở mềm, hạt sen chín bở và cháo đạt độ sánh; có thể nêm một lượng nhỏ đường phèn nếu muốn ăn ngọt hoặc không thêm gia vị để giữ vị thanh tự nhiên của món cháo; nên dùng khi còn ấm.
Công dụng: Theo Đông y, hạt sen có vị ngọt, tính bình, quy kinh Tâm, Tỳ, Thận, có tác dụng bổ tỳ, dưỡng tâm, ích thận, an thần. Táo đỏ giúp bổ khí huyết, kiện tỳ, dưỡng huyết. Khi kết hợp thành món cháo, hai nguyên liệu này vừa dễ tiêu hóa, vừa giúp thư giãn tinh thần, thích hợp dùng vào bữa tối hoặc bữa phụ.
Cháo hạt sen táo đỏ dễ tiêu hóa, giúp thư giãn tinh thần. Ảnh: AI.
2. Gà ác hầm táo đỏ, kỷ tử
Đây là món ăn bổ dưỡng dành cho người suy nhược, làm việc trí óc nhiều hoặc mới ốm dậy. Món ăn này góp phần cải thiện tình trạng mệt mỏi, suy nhược, từ đó giúp tinh thần ổn định hơn.
Thành phần: 1 con gà ác (khoảng 300 – 500 g), 15 – 20 g kỷ tử, 5 quả táo đỏ, vài lát gừng tươi, gia vị vừa đủ.
Cách chế biến: Gà ác làm sạch, bỏ nội tạng, rửa với nước muối loãng và vài lát gừng hoặc một ít rượu để khử mùi, sau đó để ráo; táo đỏ rửa sạch, bỏ hạt; kỷ tử rửa nhanh rồi ngâm nước ấm khoảng 5 - 10 phút cho nở; gừng cạo vỏ, thái lát.
Cho gà ác vào nồi hầm cùng táo đỏ, gừng và lượng nước vừa ngập gà; hầm cách thủy hoặc hầm lửa nhỏ khoảng 60 – 90 phút cho đến khi thịt gà mềm; khi gà gần chín, cho kỷ tử vào hầm thêm khoảng 10 – 15 phút để giữ được màu sắc và hoạt chất của vị thuốc; nêm gia vị vừa ăn, tránh nêm quá mặn; dùng khi còn nóng, ăn cả thịt và nước hầm.
Công dụng: Gà ác có tác dụng bồi bổ khí huyết, kiện tỳ; táo đỏ dưỡng huyết, kiện tỳ, còn kỷ tử giúp bổ can thận, dưỡng huyết, ích tinh.
3. Canh long nhãn nấu táo đỏ
Thành phần: Long nhãn khô 20 - 30 g, 5 quả táo đỏ, 700 ml nước; có thể thêm vài lát củ sen hoặc hạt sen.
Cách chế biến: Long nhãn khô và táo đỏ rửa nhanh dưới vòi nước sạch; táo đỏ bỏ hạt, có thể thái đôi để các chất trong táo dễ hòa vào nước; nếu sử dụng hạt sen khô, ngâm nước khoảng 1 - 2 giờ trước khi nấu; củ sen gọt vỏ, rửa sạch, thái lát mỏng.
Cho 700 ml nước vào nồi, thêm hạt sen hoặc củ sen nếu sử dụng, đun sôi rồi hạ nhỏ lửa; nấu khoảng 20 - 30 phút cho hạt sen hoặc củ sen chín mềm; tiếp tục cho táo đỏ và long nhãn vào, nấu thêm khoảng 10 - 15 phút; có thể nêm một chút đường phèn nếu muốn, nhưng không nên cho quá nhiều để món ăn có vị ngọt thanh tự nhiên; múc canh ra bát, dùng khi còn ấm. Có thể ăn cả cái và uống nước canh. Mỗi lần dùng một lượng vừa phải.
Công dụng: Long nhãn có tác dụng bổ tâm tỳ, dưỡng huyết, an thần, rất phù hợp với người mất ngủ, hồi hộp, hay quên do tâm tỳ hư; có thể nấu long nhãn cùng táo đỏ thành món canh ngọt thanh dùng 1-2 lần mỗi tuần. Tuy nhiên, người đang bị nóng trong, sốt hoặc đái tháo đường cần sử dụng với lượng phù hợp do long nhãn chứa nhiều đường tự nhiên.
4. Cháo bách hợp hạt sen
Bách hợp là vị thuốc thường được dùng trong các bài thuốc dưỡng âm, thanh tâm.
Thành phần: Bách hợp tươi 40 - 50 g (hoặc bách hợp khô 15 – 20 g), hạt sen 30 g, gạo tẻ 50 g, khoảng 700 ml nước.
Cách chế biến: Gạo tẻ vo sạch, ngâm khoảng 20 - 30 phút rồi để ráo; hạt sen rửa sạch; nếu dùng hạt sen khô nên ngâm nước trước khoảng 1 - 2 giờ cho mềm; bách hợp tươi rửa sạch; nếu dùng bách hợp khô, ngâm nước cho mềm rồi rửa lại.
Cho hạt sen vào nồi cùng khoảng 700 ml nước, đun sôi rồi hạ nhỏ lửa, nấu khoảng 15 - 20 phút; tiếp tục cho gạo tẻ vào, nấu nhỏ lửa đến khi gạo và hạt sen chín nhừ; khi cháo gần được, cho bách hợp vào nấu thêm khoảng 10 - 15 phút đến khi bách hợp mềm và cháo có độ sánh vừa phải; có thể nêm một chút đường phèn nếu muốn, nhưng không nên cho quá nhiều; múc cháo ra bát, dùng khi còn ấm.
Công dụng: Bách hợp có tác dụng dưỡng âm, nhuận phế, thanh tâm, an thần; hạt sen giúp dưỡng tâm, bổ tỳ. Món cháo này đặc biệt phù hợp với người hay mất ngủ, khô miệng, nóng trong, tâm phiền, nhất là vào mùa thu khi thời tiết hanh khô.
5. Cháo yến mạch hạt sen
Đây là món ăn kết hợp giữa dinh dưỡng hiện đại và nguyên lý dưỡng sinh của Đông y.
Thành phần: Yến mạch cán dẹt 40 - 50 g, hạt sen 30 g, sữa tươi không đường hoặc nước khoảng 400 - 500 ml; có thể thêm ít hạt óc chó hoặc hạnh nhân.
Cách chế biến: Hạt sen rửa sạch; hạt sen khô ngâm 1 - 2 giờ. Cho hạt sen vào nồi với 400 - 500ml nước, đun sôi rồi hạ lửa, nấu 15 - 20 phút. Thêm yến mạch, nấu tiếp 5 - 7 phút đến khi cháo sánh. Nếu dùng sữa tươi không đường, cho vào sau cùng, đun nhỏ lửa 1 - 2 phút. Có thể thêm óc chó hoặc hạnh nhân rang chín, đập nhỏ; múc cháo ra bát, dùng khi còn ấm. Hạn chế thêm đường, nhất là người cần kiểm soát đường huyết.
Công dụng: Yến mạch giàu chất xơ, vitamin nhóm B và magiê - những dưỡng chất tham gia vào hoạt động của hệ thần kinh. Khi kết hợp với hạt sen giúp tăng giá trị dinh dưỡng, đồng thời hỗ trợ dưỡng tâm, kiện tỳ. Món ăn phù hợp với người làm việc căng thẳng, thường xuyên thức khuya hoặc chịu nhiều áp lực, là bữa sáng thanh đạm cho người ăn chay.
6. Canh rau ngót nấu thịt nạc
Thành phần: Rau ngót 200 g, thịt nạc băm 100 g, hành khô, gia vị vừa đủ.
Cách chế biến: Rau ngót tuốt lấy lá, rửa sạch, vò nhẹ hoặc thái nhỏ; thịt nạc băm ướp với một chút gia vị trong khoảng 10 phút; hành khô bóc vỏ, băm nhỏ. Phi thơm hành khô với một lượng nhỏ dầu ăn, cho thịt nạc vào xào sơ đến khi thịt săn lại; thêm khoảng 500 - 600 ml nước, đun sôi và hớt bọt nếu có; khi nước sôi, cho rau ngót vào, khuấy đều và nấu khoảng 3 - 5 phút đến khi rau chín mềm; nêm gia vị vừa ăn rồi tắt bếp, tránh nấu rau quá lâu. Canh nên dùng khi còn ấm, có thể ăn cùng cơm trong bữa chính; không nên nêm quá mặn để phù hợp với chế độ ăn lành mạnh.
Công dụng: Rau ngót có tính mát, giúp thanh nhiệt, sinh tân. Kết hợp với thịt nạc giàu protein sẽ tạo thành món ăn thanh đạm, dễ tiêu, thích hợp với người có biểu hiện tâm phiền, nóng trong, khó ngủ. Đây cũng là món ăn phù hợp trong những ngày thời tiết oi bức hoặc giao mùa.
7. Cháo đậu xanh hạt sen
Thành phần: Đậu xanh đã cà vỏ 30 g, hạt sen 30 g, gạo tẻ 50 g, khoảng 700 ml nước.
Cách chế biến: Đậu xanh đã cà vỏ và hạt sen rửa sạch; nếu dùng hạt sen khô, ngâm nước khoảng 1–2 giờ cho mềm; gạo tẻ vo sạch, có thể ngâm khoảng 20 - 30 phút rồi để ráo. Cho đậu xanh và hạt sen vào nồi cùng khoảng 700 ml nước, đun sôi rồi hạ nhỏ lửa, nấu khoảng 15 - 20 phút; tiếp tục cho gạo tẻ vào, nấu nhỏ lửa và khuấy đều để cháo không bị khê; nấu đến khi gạo, đậu xanh và hạt sen đều chín nhừ, cháo có độ sánh vừa phải; có thể thêm một chút đường phèn nếu muốn ăn ngọt, nhưng không nên cho quá nhiều; múc cháo ra bát, dùng khi còn ấm.
Công dụng: Đậu xanh có vị ngọt, tính hàn, giúp thanh nhiệt, giải độc, trừ phiền. Khi nấu cùng hạt sen sẽ tạo thành món cháo vừa giúp thanh tâm, vừa dưỡng tâm, an thần. Món ăn thích hợp với người thường xuyên căng thẳng, nóng nảy, ngủ không ngon hoặc cảm thấy mệt mỏi sau những ngày làm việc áp lực.
Theo ThS.BS. Nguyễn Quang Dương, thực phẩm chỉ là một phần trong quá trình dưỡng tâm. Để cải thiện tình trạng lo âu và mất ngủ, cần kết hợp chế độ sinh hoạt hợp lý.
Người hay lo âu nên:
- Ngủ trước 21h30 để tâm huyết được nuôi dưỡng.
- Hạn chế cà phê, trà đặc và rượu bia vào buổi tối.
- Tập dưỡng sinh, thái cực quyền hoặc đi bộ khoảng 30 phút mỗi ngày.
- Thực hành thiền, hít thở sâu hoặc xoa bóp các huyệt Thần môn, Nội quan để thư giãn tinh thần.
- Duy trì chế độ làm việc, nghỉ ngơi cân bằng, tránh suy nghĩ quá mức.
Các món ăn trên chỉ có tác dụng hỗ trợ dưỡng sinh, không thay thế thuốc điều trị. Nếu tình trạng lo âu kéo dài, mất ngủ nhiều ngày, hồi hộp, đánh trống ngực hoặc ảnh hưởng đến công việc và cuộc sống, người bệnh cần đến cơ sở y tế để được khám, xác định nguyên nhân và điều trị kịp thời.
Xem thêm bài đang được quan tâm:
