Tăng acid uric máu có thể diễn ra âm thầm trong thời gian dài. Nhiều người chỉ phát hiện khi xuất hiện cơn gout hoặc các biến chứng liên quan.
Trong khi đó, kiểm tra acid uric khá đơn giản, có thể thực hiện thông qua xét nghiệm máu kết hợp đánh giá các yếu tố nguy cơ. Acid uric là sản phẩm cuối cùng của quá trình chuyển hóa purin trong cơ thể. Phần lớn acid uric được đào thải qua thận, một phần qua đường tiêu hóa. Khi cơ thể sản xuất quá nhiều hoặc thận đào thải không đủ, acid uric có thể tích tụ trong máu.
Tăng acid uric máu không đồng nghĩa với việc chắc chắn mắc bệnh gout. Tuy nhiên, tình trạng này làm tăng nguy cơ hình thành các tinh thể urat, từ đó có thể dẫn đến cơn gout cấp và về lâu dài gây tổn thương khớp, hình thành hạt tophi hoặc sỏi thận ở một số người.
Đáng lưu ý, nhiều trường hợp tăng acid uric máu không có triệu chứng rõ ràng. Vì vậy, không nên chờ đến khi đau khớp mới kiểm tra.
Những yếu tố cần lưu ý khi tầm soát acid uric
1. Không chờ đến khi đau khớp mới kiểm tra
Cơn gout điển hình thường gây đau dữ dội, sưng, nóng, đỏ tại khớp, thường gặp ở khớp bàn - ngón chân cái nhưng cũng có thể xuất hiện ở các khớp khác.
Tuy nhiên, tăng acid uric máu có thể tồn tại trong thời gian dài mà chưa gây cơn gout. Những biểu hiện như đau mỏi cổ, bắp đùi, bắp chân hoặc chuột rút không phải dấu hiệu đặc hiệu của tăng acid uric. Vì vậy, không nên dựa vào các triệu chứng này để tự kết luận mình có tăng acid uric hay không.
2. Chú ý các dấu hiệu bất thường ở khớp và dưới da
Khi nồng độ urat tăng cao kéo dài, các tinh thể urat có thể lắng đọng và hình thành hạt tophi, thường gặp quanh các khớp, vành tai hoặc một số vị trí khác.
Những nốt cứng bất thường dưới da, đặc biệt ở người từng có cơn gout hoặc acid uric cao, cần được thăm khám để xác định nguyên nhân. Không nên mặc định các tổn thương da, ngứa hoặc dị ứng là do acid uric, bởi đây không phải biểu hiện điển hình của tăng acid uric máu.
3. Hạn chế rượu bia
Uống nhiều rượu bia có thể làm tăng nguy cơ tăng acid uric và cơn gout. Rượu có thể thúc đẩy sản xuất acid uric, đồng thời làm giảm khả năng đào thải acid uric của thận. Bia còn chứa purin, có thể góp phần làm tăng nồng độ urat.
Do đó, người có acid uric cao hoặc từng bị gout nên hạn chế, tốt nhất tránh rượu bia theo tư vấn của bác sĩ. Không nên áp dụng một ngưỡng cố định như "mỗi ngày hơn một ly" để tự xác định có bị tăng acid uric hay không.
Tăng acid uric máu có thể diễn ra âm thầm trong thời gian dài. Ảnh AI
4. Duy trì vận động thể chất
Ít vận động, thừa cân và béo phì có liên quan đến tăng acid uric máu và gout. Duy trì hoạt động thể lực đều đặn giúp kiểm soát cân nặng, cải thiện chuyển hóa và sức khỏe tim mạch, từ đó góp phần giảm các yếu tố nguy cơ.
Nên lựa chọn hình thức vận động phù hợp với tuổi, thể trạng và bệnh lý đi kèm. Người chưa quen tập luyện cần tăng cường độ từ từ, tránh tập quá sức hoặc mất nước, đặc biệt trong thời tiết nóng.
5. Kiểm soát cân nặng
Thừa cân, béo phì thường đi kèm với nguy cơ tăng acid uric. BMI trên 25 kg/m² được xem là thừa cân ở nhiều quần thể, nhưng chỉ số này không thể dùng để khẳng định một người có tăng acid uric hay không.
Vì vậy, người thừa cân, béo phì, đặc biệt khi có tăng huyết áp, rối loạn lipid máu, bệnh thận hoặc đái tháo đường, nên trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra acid uric và đánh giá sức khỏe chuyển hóa tổng thể.
6. Điều chỉnh chế độ ăn
Chế độ ăn nhiều thực phẩm giàu purin, đặc biệt một số loại thịt đỏ, nội tạng động vật, hải sản, cùng với việc sử dụng nhiều rượu bia và đồ uống chứa fructose, có thể làm tăng nguy cơ tăng acid uric và gout.
Không nên hiểu rằng cứ ăn thịt, cá hay gia cầm là chắc chắn bị tăng acid uric. Điều quan trọng là xây dựng khẩu phần cân đối, kiểm soát lượng thịt và thực phẩm giàu purin, tăng rau xanh, trái cây phù hợp, uống đủ nước và hạn chế đồ uống có đường, rượu bia.
7. Chú ý yếu tố gia đình
Yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến khả năng chuyển hóa và đào thải urat. Người có cha mẹ, anh chị em ruột hoặc người thân gần mắc gout có thể có nguy cơ cao hơn.
Nếu có tiền sử gia đình mắc gout, đặc biệt khi bản thân đồng thời thừa cân, có bệnh thận, tăng huyết áp hoặc thường xuyên sử dụng rượu bia, nên chủ động trao đổi với bác sĩ về việc kiểm tra acid uric định kỳ.
Xét nghiệm máu là cách đơn giản để kiểm tra acid uric
Điều quan trọng cần nhớ là không thể xác định tình trạng tăng acid uric chỉ bằng cách quan sát triệu chứng hoặc cộng số lượng yếu tố nguy cơ. Cách đơn giản để biết nồng độ acid uric trong máu là thực hiện xét nghiệm.
Kết quả xét nghiệm cần được bác sĩ đánh giá trong tổng thể tình trạng sức khỏe. Một người có acid uric tăng nhưng chưa từng bị gout không nhất thiết phải tự ý dùng thuốc hạ acid uric. Ngược lại, người đã mắc gout có thể cần điều trị nhằm đưa nồng độ urat máu về mục tiêu, tùy tình trạng cụ thể.
Bên cạnh xét nghiệm, bác sĩ có thể đánh giá chức năng thận, huyết áp, cân nặng, chế độ ăn, thuốc đang sử dụng và các bệnh lý chuyển hóa liên quan.
Người có nguy cơ nên chủ động kiểm tra thay vì chờ đến khi xuất hiện cơn đau khớp dữ dội. Phát hiện sớm tình trạng tăng acid uric giúp người bệnh có cơ hội điều chỉnh chế độ ăn, cân nặng, rượu bia và lối sống phù hợp, đồng thời được điều trị khi có chỉ định.
Đặc biệt, không nên tự mua các loại thuốc hoặc trà dược thảo với mục đích "hạ acid uric" thay cho điều trị. Hiệu quả và độ an toàn của các sản phẩm này không giống nhau, một số còn có thể ảnh hưởng đến thận hoặc tương tác với thuốc đang sử dụng. Khi acid uric tăng hoặc có dấu hiệu nghi ngờ gout, cách an toàn nhất là xét nghiệm và tham khảo ý kiến bác sĩ để có hướng xử trí phù hợp.
