Vì sao một số loại cá chứa nhiều thủy ngân?
Thủy ngân tồn tại tự nhiên trong môi trường, đồng thời được thải ra từ các hoạt động công nghiệp, khai thác khoáng sản và đốt nhiên liệu hóa thạch. Khi đi vào môi trường nước, thủy ngân có thể được vi sinh vật chuyển hóa thành methylmercury - dạng thủy ngân hữu cơ dễ tích lũy trong cơ thể sinh vật.
Methylmercury đi vào chuỗi thức ăn thủy sinh. Cá hấp thụ chất này qua thức ăn; những loài cá lớn ăn nhiều cá nhỏ và sống lâu thường tích lũy thủy ngân nhiều hơn theo thời gian. Vì vậy, cá săn mồi ở vị trí cao trong chuỗi thức ăn thường có nguy cơ chứa hàm lượng methylmercury cao.
Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), con người chủ yếu phơi nhiễm methylmercury qua việc ăn cá và hải sản nhiễm chất này. Chất này đặc biệt đáng lo ngại đối với sự phát triển não bộ và hệ thần kinh của thai nhi, trẻ nhỏ.
7 loại cá có hàm lượng thủy ngân cao nhất theo FDA
Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA) và Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA) cùng đưa ra hướng dẫn lựa chọn cá dựa trên hàm lượng thủy ngân. Trong đó, 7 loài dưới đây thuộc nhóm "Choices to Avoid" (những lựa chọn nên tránh) - nhóm có hàm lượng thủy ngân cao nhất khuyến cáo phụ nữ có kế hoạch mang thai, đang mang thai, cho con bú và trẻ em nên tránh ăn.
Cá thu vua
Cá thu vua là một trong những loài cá có hàm lượng thủy ngân cao nhất.
Cá thu vua là loài cá săn mồi lớn, có khả năng tích lũy thủy ngân trong mô cơ. Cần phân biệt loài này với các loại cá thu khác. Chẳng hạn, cá thu Đại Tây Dương và cá thu Chub Thái Bình Dương được FDA xếp vào nhóm lựa chọn tốt hơn, trong khi cá thu vua thuộc nhóm cần tránh.
Cá cờ
Cá cờ (marlin) là nhóm cá biển lớn, săn mồi và thường ăn cá, mực. Do đứng ở vị trí cao trong chuỗi thức ăn, loài cá này có khả năng tích lũy methylmercury. FDA xếp cá cờ vào nhóm có hàm lượng thủy ngân cao nhất, dù mức trung bình trong dữ liệu giám sát thấp hơn một số loài khác cùng nhóm.
Cá orange roughy (cá mú cam, cá tráp cam hoặc cá rô đỏ biển sâu)
Đây là loài cá biển sâu, có tuổi thọ rất dài và sinh trưởng chậm. Đặc điểm sống lâu khiến thủy ngân có nhiều thời gian tích lũy trong cơ thể. Loài này được FDA xếp vào nhóm có hàm lượng thủy ngân cao nhất.
Cá mập
Cá mập nằm ở vị trí cao trong chuỗi thức ăn biển. Nhiều loài có kích thước lớn, tuổi thọ dài và ăn các loài cá khác, khiến thủy ngân tích lũy qua thời gian. FDA xếp cá mập vào nhóm cần tránh do có hàm lượng thủy ngân cao.
Cá kiếm
Cá kiếm là loài cá săn mồi lớn, ăn nhiều loại cá và mực. FDA xếp loài này vào nhóm có hàm lượng thủy ngân cao nhất. Một số khảo sát thủy sản tại Việt Nam từng lấy mẫu cá kiếm để phân tích kim loại nặng nhưng không đủ cơ sở để kết luận về hàm lượng thủy ngân của cá kiếm đang lưu thông trên thị trường hiện nay.
Cá tilefish vùng vịnh Mexico
FDA xếp cá tilefish (cá ngói) đánh bắt tại vùng vịnh Mexico vào nhóm có hàm lượng thủy ngân cao nhất. Tuy nhiên, tilefish ở vùng Đại Tây Dương lại thuộc nhóm lựa chọn tốt hơn. Sự khác biệt về vùng đánh bắt cũng cho thấy hàm lượng thủy ngân có thể thay đổi giữa các quần thể cùng loài.
Cá ngừ mắt to (Bigeye tuna)
Không phải tất cả các loài cá ngừ đều có hàm lượng thủy ngân giống nhau. Cá ngừ mắt to được FDA xếp vào nhóm cần tránh. Trong khi đó, cá ngừ đóng hộp thường gồm cá ngừ vằn, thuộc nhóm lựa chọn tốt; cá ngừ vây dài và cá ngừ vây vàng thuộc nhóm có thể ăn với mức độ phù hợp.
Cách ăn cá hạn chế phơi nhiễm thủy ngân
Thủy ngân không phải lý do để loại bỏ tất cả các loại cá khỏi chế độ ăn. Cá vẫn cung cấp protein, omega-3 và nhiều vi chất quan trọng. Người tiêu dùng nên đa dạng các loài cá, ưu tiên những loại có hàm lượng thủy ngân thấp như cá hồi, cá mòi, cá cơm, cá trích và cá rô phi…
Phụ nữ đang mang thai, dự định mang thai, cho con bú và trẻ nhỏ cần đặc biệt chú ý lựa chọn cá. FDA khuyến cáo những nhóm này tránh 7 loài kể trên và ưu tiên các loại cá ít thủy ngân.
Rửa, ngâm hay nấu chín không loại bỏ đáng kể thủy ngân đã tích lũy trong thịt cá. Cách hiệu quả hơn là chọn đúng loài, thay đổi thực phẩm trong các bữa ăn và hạn chế những loại cá có hàm lượng thủy ngân cao.
