Dưỡng não theo y học cổ truyền không chỉ chú trọng bổ sung dưỡng chất mà còn hướng đến điều hòa tạng phủ, đặc biệt là tâm, tỳ và thận để nuôi dưỡng tinh, huyết và tủy.
Dưới góc nhìn của y học hiện đại, não bộ chỉ chiếm khoảng 2% trọng lượng cơ thể nhưng tiêu thụ khoảng 20% năng lượng mỗi ngày, do đó cần được cung cấp đầy đủ dưỡng chất thông qua chế độ ăn uống cân bằng. Thay vì phụ thuộc vào một loại thực phẩm hay thực phẩm bổ sung, việc kết hợp đa dạng các thực phẩm có lợi mới là cách chăm sóc sức khỏe não bộ bền vững.
Dưới đây là những thực phẩm giàu dưỡng chất có lợi cho não bộ mà bạn có thể bổ sung thường xuyên:
1. Mè đen
Theo y học cổ truyền, mè đen có tác dụng bổ can thận, dưỡng huyết, nhuận táo. Do thận là gốc của tinh, còn tinh sinh tủy và nuôi dưỡng não, nên mè đen thường được sử dụng trong các món ăn dưỡng sinh nhằm hỗ trợ dưỡng não, ích trí và làm chậm suy giảm chức năng nhận thức.
Dưới góc độ dinh dưỡng hiện đại, loại hạt này cung cấp nhiều chất béo không bão hòa, vitamin E, lignan, protein cùng các khoáng chất như canxi, magie và sắt. Vitamin E là chất chống oxy hóa giúp bảo vệ tế bào khỏi tổn thương do gốc tự do, trong khi chất béo không bão hòa góp phần duy trì sức khỏe tim mạch - yếu tố có liên quan mật thiết đến chức năng não.
Mè đen có thể được rang chín rồi xay thành bột để thêm vào cháo, sữa, ngũ cốc hoặc rắc lên cơm, giúp tăng giá trị dinh dưỡng của bữa ăn.
2. Cá biển béo
Theo y học cổ truyền, nhiều loại cá biển như cá hồi, cá thu, cá ngừ, cá mòi có vị ngọt, tính bình hoặc ôn (tùy từng loài), có tác dụng bổ khí huyết, kiện tỳ vị, ích tinh và hỗ trợ bồi bổ cơ thể. Đông y cho rằng "não là bể của tủy", còn "thận sinh tủy", vì vậy những thực phẩm có tác dụng bổ thận, ích tinh thường được xem là gián tiếp góp phần nuôi dưỡng não bộ và tăng cường trí nhớ.
Các loại cá béo là nguồn cung cấp axit béo omega-3, đặc biệt là DHA và EPA. DHA là thành phần cấu tạo quan trọng của màng tế bào thần kinh và võng mạc. Nhiều nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu omega-3 có liên quan đến việc duy trì chức năng nhận thức khi tuổi cao và hỗ trợ sức khỏe tim mạch. Các hướng dẫn dinh dưỡng quốc tế khuyến nghị nên ăn cá khoảng hai bữa mỗi tuần, ưu tiên các loại cá giàu omega-3. Để hạn chế thất thoát dưỡng chất, nên chế biến bằng cách hấp, luộc hoặc áp chảo với ít dầu thay vì chiên ngập dầu.
Một số thực phẩm giàu dưỡng chất có lợi cho não bộ (dưỡng não).
3. Trứng gà
Theo y học cổ truyền, trứng gà có vị ngọt, tính bình, quy kinh tâm, tỳ và vị. Trứng có tác dụng bổ khí huyết, dưỡng âm, nhuận táo, an thần và bồi bổ cơ thể sau ốm. Khi khí huyết đầy đủ, tạng phủ được nuôi dưỡng tốt hơn, từ đó góp phần duy trì tinh thần minh mẫn và hỗ trợ chức năng não bộ theo quan niệm Đông y.
Trứng là thực phẩm giàu protein chất lượng cao và chứa choline - dưỡng chất tham gia hình thành acetylcholine, một chất dẫn truyền thần kinh liên quan đến trí nhớ và khả năng học tập. Ngoài choline, trứng còn cung cấp vitamin B12, folate, lutein và nhiều vi chất khác có lợi cho hệ thần kinh.
Đối với đa số người khỏe mạnh, ăn một quả trứng mỗi ngày có thể là một phần của chế độ ăn cân bằng. Những người mắc bệnh tim mạch hoặc rối loạn lipid máu nên tham khảo ý kiến bác sĩ hoặc chuyên gia dinh dưỡng để điều chỉnh lượng trứng phù hợp.
4. Hạt sen
Theo y học cổ truyền, hạt sen có vị ngọt, tính bình, quy kinh tỳ, tâm và thận. Đây là thực phẩm vừa có giá trị dinh dưỡng, vừa là vị thuốc có tác dụng bổ tỳ, dưỡng tâm, ích thận, an thần, thường được dùng cho người mất ngủ, hồi hộp, suy nhược cơ thể hoặc tinh thần mệt mỏi.
Đông y cho rằng "tâm tàng thần", tâm khỏe thì tinh thần ổn định, trí nhớ và khả năng tập trung cũng được duy trì tốt hơn. Bên cạnh đó, hạt sen còn giúp kiện tỳ, hỗ trợ tiêu hóa và tăng cường hấp thu dưỡng chất, từ đó góp phần nuôi dưỡng cơ thể toàn diện.
Dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, hạt sen chứa carbohydrate phức hợp, protein, vitamin nhóm B, magie, kali và nhiều hợp chất chống oxy hóa. Những dưỡng chất này giúp cung cấp năng lượng ổn định, hỗ trợ hoạt động của hệ thần kinh và góp phần duy trì chức năng nhận thức khi kết hợp với chế độ ăn uống cân bằng.
Hạt sen có thể được chế biến thành chè, cháo, súp hoặc hầm cùng các nguyên liệu khác. Tuy nhiên, nên sử dụng với lượng vừa phải và hạn chế thêm nhiều đường khi chế biến để đảm bảo lợi ích cho sức khỏe.
5. Quả óc chó
Theo y học cổ truyền, quả óc chó (hồ đào nhục) có vị ngọt, tính ấm, quy kinh thận, phế và đại tràng. Loại hạt này có tác dụng bổ thận, ôn phế, ích tinh, cường gân cốt và nhuận tràng, thường được sử dụng cho người suy nhược, đau lưng mỏi gối, ho kéo dài do phế hư hoặc táo bón.
Đông y cho rằng "thận tàng tinh, tinh sinh tủy, não là bể của tủy". Vì vậy, những thực phẩm có tác dụng bổ thận, ích tinh như quả óc chó được cho là góp phần nuôi dưỡng tủy não, hỗ trợ duy trì trí nhớ và sự minh mẫn.
Dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, quả óc chó giàu chất béo không bão hòa, đặc biệt là axit alpha-linolenic (ALA) – một dạng omega-3 có nguồn gốc thực vật, cùng vitamin E và các hợp chất chống oxy hóa. Khi được sử dụng trong chế độ ăn cân bằng, quả óc chó có thể góp phần hỗ trợ sức khỏe tim mạch và chức năng nhận thức.
6. Kỷ tử
Theo y học cổ truyền, kỷ tử có vị ngọt, tính bình, quy kinh can, thận và phế. Kỷ tử có tác dụng bổ can thận, dưỡng huyết, ích tinh, minh mục, thường được dùng cho người hoa mắt, chóng mặt, suy giảm thị lực, mệt mỏi hoặc cơ thể suy nhược.
Đông y cho rằng can tàng huyết, thận tàng tinh, tinh sinh tủy, não là bể của tủy. Vì vậy, việc bổ can thận và dưỡng tinh huyết giúp nuôi dưỡng tủy não (dưỡng não), góp phần duy trì sự minh mẫn và tinh thần tỉnh táo.
Dưới góc nhìn dinh dưỡng hiện đại, kỷ tử chứa vitamin C, carotenoid (đặc biệt là zeaxanthin), polysaccharide cùng nhiều hợp chất chống oxy hóa. Những thành phần này góp phần bảo vệ tế bào trước stress oxy hóa và hỗ trợ sức khỏe mắt cũng như hệ thần kinh.
7. Táo đỏ
Theo y học cổ truyền, táo đỏ có vị ngọt, tính ôn, quy kinh tỳ và vị. Táo đỏ có công dụng bổ trung ích khí, kiện tỳ, dưỡng huyết và an thần, thường được dùng cho người ăn uống kém, cơ thể mệt mỏi, mất ngủ hoặc khí huyết hư.
Theo quan niệm Đông y, tỳ là nguồn sinh hóa khí huyết. Khi tỳ vị khỏe mạnh, khí huyết được sinh đủ để nuôi dưỡng các tạng phủ, trong đó có tâm và não. Vì vậy, táo đỏ thường được sử dụng trong các món ăn, bài thuốc dưỡng sinh nhằm hỗ trợ cải thiện thể trạng và giúp tinh thần thư thái.
Dưới góc độ dinh dưỡng hiện đại, táo đỏ cung cấp chất xơ, vitamin C, kali và các hợp chất polyphenol có hoạt tính chống oxy hóa. Khi sử dụng với lượng hợp lý trong chế độ ăn cân bằng, táo đỏ có thể góp phần bổ sung vi chất và hỗ trợ sức khỏe tổng thể.
Ăn đúng đúng cách kết hợp lối sống lành mạnh – Bí quyết dưỡng não khỏe mạnh
Dinh dưỡng chỉ là một phần trong việc chăm sóc não bộ. Các chuyên gia khuyến cáo nên kết hợp chế độ ăn cân bằng với những thói quen sống khoa học như:
- Ngủ đủ 7-9 giờ mỗi đêm.
- Tập thể dục ít nhất 150 phút mỗi tuần.
- Kiểm soát huyết áp, đường huyết và mỡ máu.
- Không hút thuốc, hạn chế rượu bia.
- Thường xuyên đọc sách, học kỹ năng mới và duy trì giao tiếp xã hội để kích thích hoạt động của não.
Các thực phẩm trên đều chứa nhiều dưỡng chất có lợi cho não, nhưng không có thực phẩm nào đủ khả năng thay thế một chế độ ăn uống cân bằng. Do đó, bạn nên ăn đa dạng thực phẩm, ưu tiên ngũ cốc nguyên hạt, rau xanh, trái cây, các loại đậu, hạt và cá theo mô hình ăn uống lành mạnh như chế độ ăn Địa Trung Hải hoặc MIND. Đây là những mô hình được nhiều nghiên cứu ghi nhận có liên quan đến việc hỗ trợ duy trì sức khỏe nhận thức khi về già.
Mời độc giả xem thêm:
