Trào ngược dạ dày thực quản thường có xu hướng nặng hơn vào buổi tối, đặc biệt khi người bệnh ăn quá no hoặc nằm xuống ngay sau bữa ăn.
Tình trạng này không chỉ gây ợ nóng, ợ chua, buồn nôn mà còn ảnh hưởng đến giấc ngủ và chất lượng cuộc sống. Điều chỉnh chế độ ăn uống, sinh hoạt và tư thế ngủ là những biện pháp hữu ích giúp kiểm soát triệu chứng.
1. Vì sao trào ngược dạ dày thực quản thường nặng hơn vào buổi tối?
Trào ngược dạ dày thực quản xảy ra khi dịch và thức ăn trong dạ dày trào ngược lên thực quản. Nguyên nhân chủ yếu liên quan đến sự suy giảm chức năng của cơ thắt thực quản dưới - bộ phận có nhiệm vụ ngăn các chất trong dạ dày trào ngược lên trên.
Ở người khỏe mạnh, cơ thắt thực quản dưới đóng kín trong phần lớn thời gian và chỉ mở ra khi nuốt. Tuy nhiên, khi cơ này hoạt động không hiệu quả hoặc giãn ra không đúng thời điểm, acid và dịch dạ dày có thể trào lên thực quản, gây kích ứng niêm mạc.
Vào buổi tối, tình trạng trào ngược dễ xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn do người bệnh thường ăn tối muộn, ăn quá nhiều hoặc nằm xuống ngay sau khi ăn. Khi nằm, tác dụng hỗ trợ của trọng lực trong việc giữ dịch dạ dày ở vị trí thấp giảm đi, khiến acid dễ trào ngược và tiếp xúc với thực quản hơn.
Các triệu chứng thường gặp bao gồm ợ nóng, nóng rát sau xương ức, ợ chua, có vị acid trong miệng, buồn nôn hoặc đầy bụng. Một số người còn bị ho về đêm, khàn tiếng, đau họng hoặc cảm giác vướng ở cổ. Tuy nhiên, những biểu hiện này cũng có thể liên quan đến các bệnh lý khác, do đó không nên tự xác định mắc trào ngược dạ dày thực quản chỉ dựa vào một triệu chứng đơn lẻ.
Nếu triệu chứng xuất hiện thường xuyên, kéo dài hoặc ảnh hưởng đến sinh hoạt, người bệnh nên đi khám để được đánh giá và xác định nguyên nhân.
2. Những biện pháp giúp giảm trào ngược acid dạ dày vào buổi tối
- Hạn chế thực phẩm dễ kích thích trào ngược
Một số thực phẩm và đồ uống có thể làm khởi phát hoặc khiến triệu chứng trào ngược nặng hơn ở từng người, chẳng hạn như đồ ăn nhiều chất béo, thức ăn cay, chocolate, bạc hà, cà phê, trà chứa caffeine, rượu bia, cà chua, hành và tỏi.
Tuy nhiên, không phải người bệnh nào cũng nhạy cảm với tất cả những thực phẩm này. Thay vì kiêng khem quá mức, người bệnh nên theo dõi những món ăn khiến triệu chứng xuất hiện hoặc trở nên nghiêm trọng hơn để điều chỉnh chế độ ăn phù hợp.
Đặc biệt, nên hạn chế các bữa ăn nhiều dầu mỡ vào buổi tối vì chất béo có thể làm chậm quá trình làm rỗng dạ dày, kéo dài thời gian thức ăn lưu lại trong dạ dày.
- Ăn tối vừa đủ, tránh ăn quá no
Ăn quá nhiều trong một bữa khiến dạ dày căng giãn, làm tăng nguy cơ trào ngược. Vì vậy, người có triệu chứng nên điều chỉnh khẩu phần hợp lý, ăn vừa đủ no và tránh cố ăn thêm khi đã cảm thấy đầy bụng.
Nếu thường xuyên bị trào ngược vào ban đêm, người bệnh cần đặc biệt chú ý đến lượng thức ăn trong bữa tối. Nên lựa chọn những món dễ tiêu, hạn chế thực phẩm nhiều dầu mỡ và tránh ăn quá sát giờ đi ngủ.
Trào ngược dạ dày thực quản thường có xu hướng nặng hơn vào buổi tối. Ảnh AI.
- Không nằm ngay sau khi ăn
Duy trì tư thế thẳng sau bữa ăn là một trong những nguyên tắc quan trọng giúp hạn chế trào ngược dạ dày thực quản.
Người bệnh nên ăn tối trước giờ đi ngủ ít nhất 3 giờ. Sau khi ăn, có thể ngồi thư giãn hoặc đi bộ nhẹ nhàng; tránh nằm ngay, cúi gập người hoặc vận động mạnh.
Thói quen này giúp giảm nguy cơ dịch dạ dày trào ngược lên thực quản, đặc biệt ở những người thường xuyên bị ợ nóng vào ban đêm.
- Kê cao đầu giường khi ngủ
Đối với người thường xuyên bị trào ngược vào ban đêm, nâng cao phần đầu và thân trên khi ngủ có thể giúp cải thiện triệu chứng.
Người bệnh có thể nâng đầu giường hoặc sử dụng đệm hình nêm để nâng phần thân trên khoảng 15 - 20cm. Việc chỉ kê nhiều gối dưới đầu thường không mang lại hiệu quả như mong muốn, thậm chí có thể khiến cơ thể gập lại ở vùng bụng, làm tăng áp lực lên dạ dày.
Ngoài ra, người bệnh có thể thử nằm nghiêng bên trái khi ngủ. Tư thế này được ghi nhận có thể giúp giảm thời gian acid tiếp xúc với thực quản ở một số người.
- Giảm cân nếu thừa cân, béo phì
Thừa cân, béo phì, đặc biệt là tình trạng tích tụ mỡ vùng bụng, có thể làm tăng áp lực trong ổ bụng, tạo điều kiện thuận lợi cho dịch dạ dày trào ngược lên thực quản.
Ở người thừa cân hoặc béo phì, giảm cân hợp lý có thể giúp cải thiện triệu chứng. Người bệnh nên kết hợp chế độ ăn uống cân đối, kiểm soát khẩu phần và duy trì vận động thường xuyên. Tránh giảm cân quá nhanh hoặc áp dụng các chế độ ăn thiếu chất.
- Bỏ thuốc lá, hạn chế rượu bia
Nicotine trong thuốc lá có thể ảnh hưởng đến hoạt động của cơ thắt thực quản dưới, làm tăng nguy cơ trào ngược. Hút thuốc còn gây kích ứng đường hô hấp, khiến người bệnh dễ ho và làm các triệu chứng khó chịu trở nên rõ rệt hơn.
Vì vậy, bỏ thuốc lá, thuốc lào và hạn chế rượu bia là những thay đổi có lợi cho sức khỏe hệ tiêu hóa nói riêng và sức khỏe tổng thể nói chung.
- Sử dụng thuốc đúng hướng dẫn khi cần thiết
Nếu các biện pháp điều chỉnh lối sống không giúp kiểm soát triệu chứng, bác sĩ có thể chỉ định một số loại thuốc phù hợp, chẳng hạn như thuốc kháng acid, thuốc chứa alginate hoặc thuốc ức chế tiết acid.
Người bệnh không nên tự ý sử dụng thuốc kéo dài, đặc biệt khi triệu chứng tái diễn thường xuyên. Việc điều trị cần căn cứ vào mức độ bệnh, tình trạng sức khỏe và các loại thuốc người bệnh đang sử dụng.
3. Khi nào cần đi khám?
Người thường xuyên bị ợ nóng, ợ chua, trào ngược vào ban đêm hoặc có triệu chứng ảnh hưởng đến giấc ngủ nên đến cơ sở y tế để được thăm khám và đánh giá.
Đặc biệt, nếu xuất hiện các dấu hiệu như khó nuốt, nuốt đau, nôn kéo dài, nôn ra máu, đi ngoài phân đen hoặc sụt cân không rõ nguyên nhân, người bệnh cần đi khám sớm.
Trường hợp đau ngực dữ dội, nhất là khi kèm theo khó thở, vã mồ hôi hoặc đau lan ra cánh tay, hàm hay lưng, cần được cấp cứu kịp thời vì đây có thể là dấu hiệu của bệnh lý tim mạch. Người bệnh không nên mặc định những biểu hiện này là do trào ngược dạ dày thực quản.
Kiểm soát trào ngược acid dạ dày vào buổi tối không chỉ phụ thuộc vào việc sử dụng thuốc mà còn liên quan chặt chẽ đến thói quen ăn uống, sinh hoạt và tư thế ngủ. Duy trì những thay đổi phù hợp, kết hợp thăm khám khi cần thiết sẽ giúp người bệnh giảm triệu chứng khó chịu, cải thiện chất lượng giấc ngủ và hạn chế nguy cơ biến chứng.
