7 bài tập giúp giảm chóng mặt và cải thiện thăng bằng

1. Chóng mặt nguy hiểm như thế nào?

Chóng mặt là cảm giác môi trường xung quanh đang quay cuồng hoặc bản thân đang chuyển động dù thực tế không hề di chuyển. Khác với cảm giác choáng váng thông thường, chóng mặt thường đi kèm mất thăng bằng, buồn nôn, nôn, khó tập trung nhìn và có thể làm tăng nguy cơ té ngã.

Theo Y học cổ truyền (YHCT), chóng mặt thuộc phạm vi chứng "huyễn vựng". "Huyễn" là cảm giác hoa mắt, nhìn mọi vật quay cuồng hoặc tối sầm. "Vựng" là cảm giác đầu óc quay cuồng, mất thăng bằng, đứng không vững. YHCT cho rằng huyễn vựng không phải là một bệnh riêng biệt mà là biểu hiện của sự mất cân bằng giữa các tạng phủ, khí, huyết và đàm thấp. Theo đó, chóng mặt là một triệu chứng, không phải là bệnh. 

Nguyên nhân gây chóng mặt rất đa dạng, trong đó thường gặp nhất là:

• Chóng mặt ngoại biên: Chiếm khoảng 80% trường hợp, xuất phát từ tai trong hoặc dây thần kinh tiền đình. Nguyên nhân phổ biến gồm chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV), viêm dây thần kinh tiền đình và bệnh Ménière. 
• Chóng mặt trung ương: Ít gặp hơn, liên quan đến não hoặc thân não như đột quỵ, đau nửa đầu, đa xơ cứng hoặc u não.

2. Cách tập giảm chóng mặt, cải thiện thăng bằng

Tùy từng nguyên nhân, bác sĩ sẽ chỉ định các bài tập phục hồi phù hợp:

2.1. Thủ thuật Epley

Epley là bài tập được sử dụng phổ biến để điều trị chóng mặt tư thế kịch phát lành tính (BPPV). Mục đích là đưa các tinh thể canxi (sỏi tai) bị lệch trở về đúng vị trí trong tai trong. Nhiều nghiên cứu cho thấy nghiệm pháp Epley có tỷ lệ cải thiện triệu chứng rất cao ở người mắc BPPV và thường hiệu quả hơn khi kết hợp với điều trị nội khoa.

Các bước thực hiện gồm:

• Ngồi trên giường, duỗi chân; quay đầu khoảng 45 độ về phía tai bị bệnh. 
• Nhanh chóng nằm ngửa, đầu hơi ngửa ra sau, giữ tư thế 30–60 giây. 
• Xoay đầu sang bên đối diện, tiếp tục giữ 30–60 giây. 
• Xoay người sang bên tương ứng và giữ thêm 30–60 giây. 
• Từ từ ngồi dậy và nghỉ khoảng 15 phút.

Nếu không xác định được tai bị ảnh hưởng, người bệnh nên được bác sĩ hoặc chuyên gia phục hồi chức năng hướng dẫn trước khi tự tập tại nhà.

2.2. Thủ thuật Semont

Semont cũng là một nghiệm pháp tái định vị sỏi tai dành cho người mắc BPPV. Nguyên lý tương tự Epley nhưng các động tác được thực hiện nhanh hơn nhằm đưa các tinh thể canxi trở lại đúng vị trí. Một số nghiên cứu cho thấy sau vài lần thực hiện, tỷ lệ cải thiện triệu chứng có thể đạt khoảng 90%. Tuy nhiên, mức giảm chóng mặt của Semont có thể thấp hơn đôi chút so với Epley.

2.3. Thủ thuật Foster (Half Somersault)

Foster còn được gọi là bài tập "nửa nhào lộn", thích hợp với những người cảm thấy quá chóng mặt khi thực hiện nghiệm pháp Epley. Bài tập này bao gồm các động tác:

• Quỳ trên sàn, ngửa đầu ra sau. 
• Cúi đầu xuống sát sàn. 
• Xoay đầu 45 độ về phía tai bị ảnh hưởng.
• Nâng thân lên sao cho đầu ngang lưng. 
• Trở lại tư thế quỳ.

Mặc dù hiệu quả có thể chậm hơn Epley nhưng nhiều người cảm thấy dễ chịu hơn sau khi tập.

2.4. Bài tập Brandt-Daroff

Đây là bài tập phục hồi tiền đình được áp dụng từ nhiều năm nay cho người mắc BPPV. Người tập sẽ:

• Ngồi trên mép giường, quay đầu 45 độ. 
• Nhanh chóng nằm nghiêng sang một bên, giữ đến khi hết chóng mặt. 
• Trở lại tư thế ngồi rồi đổi bên.

So với Epley và Semont, Brandt-Daroff thường cần nhiều ngày luyện tập hơn mới đạt hiệu quả nhưng lại dễ thực hiện tại nhà và phù hợp với người không thể thực hiện các động tác xoay đầu nhanh.

2.5. Bài tập Cawthorne

Không giống các nghiệm pháp tái định vị sỏi tai, bài tập Cawthorne giúp huấn luyện hệ thống tiền đình, cải thiện khả năng phối hợp giữa mắt, đầu và cơ thể. 

Bài tập gồm hai nhóm chính:

Bài tập mắt: Nhìn lên rồi nhìn xuống; nhìn sang trái rồi sang phải; tăng dần tốc độ khi đã quen.

Bài tập đầu: Xoay đầu sang hai bên; gật đầu lên xuống; có thể thực hiện khi mở hoặc nhắm mắt nếu thấy an toàn.

Các bài tập này thường được áp dụng cho cả chóng mặt ngoại biên và một số trường hợp chóng mặt trung ương trong chương trình phục hồi chức năng tiền đình.

2.6. Bài tập ổn định ánh nhìn

Khi bị rối loạn tiền đình, khả năng giữ hình ảnh ổn định khi đầu di chuyển thường bị suy giảm. Bài tập ổn định ánh nhìn giúp não bộ thích nghi với những thay đổi này bằng cách:

• Giữ ngón tay cái cách mặt khoảng 30–40 cm, nhìn cố định vào ngón tay vài giây. 
• Chuyển nhanh ánh nhìn sang một vật ở xa khoảng 3 m. 
• Luân phiên nhìn gần và nhìn xa trong 3–5 phút.

Việc luyện tập đều đặn có thể giúp giảm cảm giác mất thăng bằng và cải thiện khả năng phối hợp giữa mắt với hệ tiền đình.

2.7. Bài tập Romberg

Romberg là bài tập đơn giản nhằm cải thiện khả năng giữ thăng bằng.

Cách thực hiện:

• Đứng gần tường hoặc cạnh một chiếc ghế để phòng ngừa té ngã, khép hai chân, thả lỏng hai tay. 
• Giữ tư thế khoảng 30 giây. 

Khi đã thực hiện tốt, có thể thử nhắm mắt. Bài tập này đặc biệt hữu ích với người thường xuyên mất thăng bằng sau các đợt chóng mặt.

3. Lưu ý khi thực hiện các bài tập

Khi thực hiện các bài tập, người tập:

•  Chỉ nên tập sau khi đã được bác sĩ xác định nguyên nhân gây chóng mặt; không nên thực hiện tất cả các bài tập trong cùng một ngày. 
•  Nếu xuất hiện chóng mặt nhiều khi tập, hãy dừng lại và nghỉ cho đến khi triệu chứng giảm. 
•  Luôn tập ở nơi an toàn, có người hỗ trợ nếu bạn có nguy cơ té ngã. 
•  Nếu triệu chứng không cải thiện sau vài ngày hoặc trở nên nặng hơn, cần tái khám để được đánh giá lại.

Không có bài tập nào phù hợp với mọi trường hợp. Người mắc BPPV thường đáp ứng tốt với các nghiệm pháp Epley, Semont hoặc Foster. Người bị rối loạn tiền đình kéo dài hoặc chóng mặt trung ương thường cần chương trình phục hồi chức năng tiền đình với các bài tập mắt, đầu và giữ thăng bằng dưới sự hướng dẫn của chuyên gia. Điều quan trọng là cần xác định đúng nguyên nhân gây chóng mặt trước khi tập. Việc áp dụng sai bài tập không những không cải thiện triệu chứng mà còn có thể khiến người bệnh khó chịu hơn.

Người bệnh không nên tự điều trị nếu chóng mặt xuất hiện kèm theo: Đau đầu dữ dội, yếu hoặc tê một bên cơ thể, nói khó, nhìn đôi, mất ý thức, đi lại không vững, chóng mặt kéo dài hoặc tái phát nhiều lần… Đây có thể là dấu hiệu của những bệnh lý nghiêm trọng như đột quỵ hoặc tổn thương thần kinh trung ương và cần được cấp cứu ngay.

5 vị thuốc phòng và trị rối loạn tiền đình

SKĐS - Mặc dù rối loạn tiền đình không phải là một bệnh lý quá nguy hiểm, nhưng lại là một trong những nguyên nhân gây khó chịu cho người bệnh, kèm theo đó là sự lo âu, mất ngủ, giảm sút chất lượng cuộc sống.

Mời bạn xem thêm video: