Lão hóa là quá trình tự nhiên đi kèm những thay đổi về khối lượng cơ, mật độ xương, chức năng tiêu hóa và chuyển hóa. Một số người cao tuổi còn gặp tình trạng ăn uống kém, hấp thu dưỡng chất không hiệu quả hoặc mắc các bệnh mạn tính ảnh hưởng đến tình trạng dinh dưỡng. Vì vậy, xây dựng chế độ ăn đa dạng, cân đối và chú trọng những dưỡng chất thiết yếu có ý nghĩa quan trọng trong duy trì sức khỏe, khả năng vận động và chất lượng cuộc sống. Trong đó, protein, vitamin B12, chất xơ, canxi, vitamin D và omega-3 là sáu nhóm dưỡng chất cần được quan tâm.
1. Protein giúp duy trì khối lượng và sức mạnh cơ bắp
Protein cần thiết cho quá trình xây dựng, sửa chữa mô và duy trì khối lượng cơ. Khi tuổi cao, cơ thể có thể giảm khả năng đáp ứng với protein từ thực phẩm, đồng thời khối lượng và sức mạnh cơ bắp có xu hướng suy giảm.
Tình trạng mất cơ liên quan đến tuổi tác, còn gọi là thiểu cơ (sarcopenia), làm giảm khả năng vận động, tăng nguy cơ té ngã và ảnh hưởng đến khả năng tự chăm sóc bản thân. Một số nghiên cứu ghi nhận khối lượng cơ có thể giảm khoảng 3 - 8% mỗi thập kỷ, tốc độ suy giảm thường tăng lên khi tuổi cao hơn.
Theo hướng dẫn dinh dưỡng lão khoa của Hiệp hội Dinh dưỡng lâm sàng và Chuyển hóa châu Âu (ESPEN) năm 2022, người cao tuổi khỏe mạnh nên tiêu thụ ít nhất 1 g protein/kg cân nặng/ngày. Mức 1–1,2 g/kg/ngày thường được đề xuất để hỗ trợ duy trì khối lượng cơ; kết hợp chế độ ăn đủ protein với tập luyện sức mạnh thường xuyên giúp duy trì cơ bắp và khả năng vận động tốt hơn.
Nguồn protein tốt gồm thịt nạc, cá, trứng, sữa, đậu phụ, các loại đậu và hạt. Người mắc bệnh thận cần được tư vấn riêng về lượng protein phù hợp.

Chế độ ăn đa dạng, cân đối, cung cấp đủ protein, vitamin và khoáng chất giúp người cao tuổi duy trì sức khỏe cơ bắp, xương, tim mạch và chức năng não bộ. Ảnh AI.
2. Vitamin B12 hỗ trợ sức khỏe thần kinh và tạo máu
Vitamin B12 tham gia hình thành hồng cầu, tổng hợp DNA và duy trì chức năng bình thường của hệ thần kinh. Thiếu vitamin B12 có thể gây thiếu máu hồng cầu to, mệt mỏi, tê bì tay chân và các biểu hiện thần kinh; nếu kéo dài có thể dẫn đến tổn thương thần kinh.
Khi tuổi cao, một số người giảm tiết acid dạ dày, khiến cơ thể khó giải phóng vitamin B12 khỏi protein trong thực phẩm. Vì vậy, nguy cơ thiếu hụt dưỡng chất này tăng lên, đặc biệt ở người mắc bệnh lý dạ dày, người phẫu thuật đường tiêu hóa hoặc ăn chay trường.
Nguồn cung cấp vitamin B12 gồm thịt, cá, hải sản, trứng, sữa và thực phẩm được tăng cường vitamin B12. Người có nguy cơ thiếu hụt nên trao đổi với bác sĩ về việc xét nghiệm và bổ sung phù hợp.
3. Chất xơ hỗ trợ tiêu hóa và kiểm soát chuyển hóa
Chất xơ giúp duy trì hoạt động của hệ tiêu hóa, hỗ trợ nhu động ruột và phòng ngừa táo bón. Một số loại chất xơ còn góp phần kiểm soát đường huyết, cholesterol máu và nuôi dưỡng hệ vi sinh đường ruột. Đây là dưỡng chất đặc biệt cần thiết ở người cao tuổi, bởi tình trạng ít vận động, uống không đủ nước và thay đổi chức năng tiêu hóa có thể làm tăng nguy cơ táo bón.
Chất xơ có nhiều trong rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, đậu, đậu lăng, các loại hạt; nên tăng chất xơ từ từ, uống đủ nước và duy trì vận động để hỗ trợ tiêu hóa.
4. Canxi duy trì xương chắc khỏe
Tuổi tác tăng lên khiến mật độ xương có xu hướng giảm. Ở phụ nữ, quá trình mất xương có thể diễn ra nhanh hơn trong những năm đầu sau mãn kinh do sự suy giảm estrogen. Ở nam giới, tình trạng mất xương thường diễn tiến từ từ hơn.
Canxi là thành phần quan trọng của xương và răng, đồng thời tham gia hoạt động co cơ, dẫn truyền thần kinh và đông máu. Khi khẩu phần không cung cấp đủ canxi, cơ thể có thể huy động canxi từ xương để duy trì nồng độ canxi trong máu.
Nên ưu tiên canxi từ sữa, sữa chua, cá nhỏ ăn cả xương, đậu phụ có bổ sung canxi và rau xanh. Nếu chế độ ăn không đáp ứng đủ nhu cầu, có thể trao đổi với bác sĩ về việc sử dụng chế phẩm bổ sung.
5. Vitamin D giúp hấp thu canxi và duy trì chức năng cơ
Vitamin D giúp cơ thể hấp thu canxi tại ruột, góp phần duy trì mật độ xương và hỗ trợ hoạt động của cơ bắp. Thiếu vitamin D kéo dài có thể ảnh hưởng đến sức khỏe xương, làm tăng nguy cơ nhuyễn xương ở người trưởng thành. Khả năng tổng hợp vitamin D qua da dưới tác động của ánh nắng có thể giảm khi tuổi cao. Bên cạnh đó, nguồn thực phẩm tự nhiên chứa vitamin D tương đối hạn chế.
Các nguồn thực phẩm gồm cá béo như cá hồi, cá thu, lòng đỏ trứng và thực phẩm được tăng cường vitamin D như sữa. Việc bổ sung dạng chế phẩm cần căn cứ vào nhu cầu, chế độ ăn và tình trạng sức khỏe.
6. Omega-3 hỗ trợ sức khỏe tim mạch và não bộ
Omega-3 là nhóm acid béo không bão hòa đa, gồm ALA, EPA và DHA. Trong đó, ALA chủ yếu có trong thực phẩm thực vật; EPA và DHA có nhiều trong cá béo và hải sản.
Omega-3 tham gia cấu tạo màng tế bào, đặc biệt DHA có hàm lượng cao trong não và võng mạc. Một số nghiên cứu cho thấy chế độ ăn giàu omega-3, đặc biệt từ cá, có liên quan đến lợi ích đối với sức khỏe tim mạch. Vai trò của omega-3 trong duy trì chức năng nhận thức và lão hóa lành mạnh vẫn đang được nghiên cứu.
Các nguồn thực phẩm giàu omega-3 gồm cá hồi, cá mòi, cá thu, cá cơm, hạt lanh, hạt chia và quả óc chó. Người ít ăn cá có thể trao đổi với bác sĩ về nhu cầu bổ sung, thay vì tự ý sử dụng liều cao.
Lưu ý: Nhu cầu dinh dưỡng thay đổi tùy tuổi, giới tính, tình trạng sức khỏe và chế độ ăn. Người cao tuổi nên ưu tiên thực phẩm tự nhiên, đa dạng và cân đối; không tự ý sử dụng nhiều loại vitamin, khoáng chất hoặc thực phẩm bổ sung khi chưa xác định nhu cầu.
