Mang thai là hành trình có nhiều thay đổi về sinh lý và sức khỏe. Trong suốt thời gian này, một số bệnh lý ở người mẹ có thể diễn tiến âm thầm, trong khi những bất thường về di truyền, cấu trúc hoặc phát triển của thai nhi không phải lúc nào cũng biểu hiện qua triệu chứng.
Dưới đây là 6 nhóm xét nghiệm thiết yếu trong thai kỳ mẹ bầu nào cũng nên biết:
- 1. Xét nghiệm máu tổng quát: Đánh giá sức khỏe của mẹ
- 2. Xét nghiệm các bệnh truyền nhiễm từ mẹ sang con
- 3. Xét nghiệm nước tiểu: Phát hiện bất thường đường tiết niệu và nguy cơ tiền sản giật
- 4. Sàng lọc dị tật bẩm sinh: Đánh giá nguy cơ bất thường của thai nhi
- 5. Xét nghiệm dung nạp glucose: Phát hiện đái tháo đường thai kỳ
- 6. Xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B: Bảo vệ trẻ trong cuộc sinh
1. Xét nghiệm máu tổng quát: Đánh giá sức khỏe của mẹ
Ngay trong lần khám thai đầu tiên, sản phụ thường được chỉ định công thức máu và xác định nhóm máu ABO, Rh. Công thức máu giúp phát hiện thiếu máu thông qua chỉ số huyết sắc tố, đồng thời đánh giá số lượng bạch cầu và tiểu cầu. Thiếu máu trong thai kỳ có thể khiến mẹ mệt mỏi, giảm khả năng lao động và làm tăng nguy cơ biến chứng nếu nặng hoặc không được điều trị.
Khám thai và thực hiện các xét nghiệm đúng thời điểm có vai trò quan trọng, giúp phát hiện sớm nguy cơ, can thiệp kịp thời và bảo đảm an toàn cho cả mẹ và bé. Ảnh BV Phụ sản TW
Xác định nhóm máu và yếu tố Rh giúp dự phòng bất đồng nhóm máu mẹ - con. Đặc biệt, phụ nữ Rh âm tính có thể tạo kháng thể chống lại hồng cầu Rh dương tính của thai nhi, gây bệnh tan máu ở thai nhi và trẻ sơ sinh. Những trường hợp này cần được theo dõi kháng thể và tư vấn dự phòng bằng globulin miễn dịch anti-D theo chỉ định, thường vào khoảng tuần 28 và sau sinh nếu có chỉ định.
2. Xét nghiệm các bệnh truyền nhiễm từ mẹ sang con
Một số tác nhân như HIV, viêm gan B và giang mai có thể truyền từ mẹ sang con trong thai kỳ, khi sinh hoặc sau sinh. Điều đáng lo ngại là người mẹ có thể không có triệu chứng nhưng vẫn mang mầm bệnh và có khả năng lây truyền cho trẻ.
Vì vậy, xét nghiệm HIV, giang mai và kháng nguyên bề mặt viêm gan B (HBsAg) cần được thực hiện càng sớm càng tốt, tốt nhất ngay trong lần khám thai đầu tiên. Khi phát hiện nhiễm bệnh, bác sĩ có thể triển khai các biện pháp điều trị, dự phòng lây truyền và xây dựng kế hoạch chăm sóc trẻ sau sinh. Tùy nguy cơ và tiền sử, một số xét nghiệm có thể cần được lặp lại trong thai kỳ.
3. Xét nghiệm nước tiểu: Phát hiện bất thường đường tiết niệu và nguy cơ tiền sản giật
Tổng phân tích nước tiểu giúp phát hiện protein, đường, hồng cầu, bạch cầu và một số dấu hiệu bất thường khác. Qua đó, bác sĩ có thể nhận biết tình trạng nhiễm khuẩn đường tiết niệu, tiểu máu hoặc protein niệu để đánh giá thêm.
Đặc biệt, nhiễm khuẩn tiết niệu ở phụ nữ mang thai đôi khi không gây triệu chứng nhưng vẫn có thể tiến triển thành viêm thận – bể thận, làm tăng nguy cơ biến chứng thai kỳ. Vì vậy, bác sĩ có thể chỉ định cấy nước tiểu ở giai đoạn đầu thai kỳ để phát hiện vi khuẩn niệu không triệu chứng. Cần lưu ý, xét nghiệm tổng phân tích nước tiểu không thay thế được cấy nước tiểu.
Từ tuần 20 trở đi, phát hiện protein trong nước tiểu kết hợp với tăng huyết áp có thể gợi ý tiền sản giật và cần được đánh giá chuyên sâu.
4. Sàng lọc dị tật bẩm sinh: Đánh giá nguy cơ bất thường của thai nhi
Đây là nhóm xét nghiệm giúp đánh giá nguy cơ thai nhi mắc một số bất thường nhiễm sắc thể hoặc dị tật cấu trúc. Trong 3 tháng đầu, sản phụ có thể được lựa chọn sàng lọc kết hợp xét nghiệm máu và đo độ mờ da gáy ở tuần 11–13 tuần 6 ngày; hoặc xét nghiệm ADN tự do của thai nhi trong máu mẹ (NIPT), thường thực hiện từ tuần thứ 10.
Trong 3 tháng giữa, xét nghiệm huyết thanh mẹ có thể được thực hiện khoảng tuần 15–22 nếu phù hợp với phương pháp sàng lọc đã lựa chọn. Siêu âm hình thái học vào khoảng tuần 18–22 giúp khảo sát cấu trúc não, tim, cột sống, mặt, thành bụng và các chi của thai nhi.
Cần nhấn mạnh, kết quả sàng lọc chỉ cho biết nguy cơ cao hay thấp, không khẳng định chắc chắn thai nhi mắc hoặc không mắc dị tật. Khi có kết quả nguy cơ cao, sản phụ cần được tư vấn di truyền và cân nhắc xét nghiệm chẩn đoán như chọc ối theo chỉ định.
5. Xét nghiệm dung nạp glucose: Phát hiện đái tháo đường thai kỳ
Đái tháo đường thai kỳ có thể làm tăng nguy cơ thai to, đa ối, tiền sản giật, sinh khó và hạ đường huyết ở trẻ sơ sinh. Đáng chú ý, nhiều sản phụ không có biểu hiện rõ ràng nên chỉ được phát hiện thông qua xét nghiệm.
Sáu nhóm xét nghiệm trên giúp phát hiện sớm những nguy cơ quan trọng đối với sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Ảnh minh họa Nguồn: BVĐK BS
Thời điểm thường được khuyến cáo là tuần 24–28. Nghiệm pháp dung nạp glucose đường uống 75 g được sử dụng phổ biến, với việc đo đường huyết lúc đói, sau 1 giờ và sau 2 giờ uống glucose. Người có yếu tố nguy cơ cao có thể cần được đánh giá sớm hơn. Nếu được chẩn đoán, sản phụ cần kiểm soát dinh dưỡng, vận động và đường huyết theo hướng dẫn của bác sĩ.
6. Xét nghiệm liên cầu khuẩn nhóm B: Bảo vệ trẻ trong cuộc sinh
Liên cầu khuẩn nhóm B (GBS) có thể cư trú ở đường tiêu hóa và sinh dục của người mẹ mà không gây triệu chứng. Tuy nhiên, vi khuẩn có thể truyền sang trẻ khi sinh qua đường âm đạo, gây nhiễm khuẩn huyết, viêm phổi hoặc viêm màng não sơ sinh.
Xét nghiệm thường được thực hiện ở tuần 35–37 hoặc 36–37 tùy hướng dẫn áp dụng, bằng cách lấy mẫu phết âm đạo và trực tràng. Nếu kết quả dương tính, sản phụ thường được chỉ định kháng sinh trong chuyển dạ để giảm nguy cơ lây nhiễm cho trẻ. Kết quả dương tính không có nghĩa người mẹ đang mắc bệnh và cũng không đồng nghĩa phải điều trị kháng sinh ngay trong thai kỳ.
Thông điệp dành cho cộng đồng: Sáu nhóm xét nghiệm trên giúp phát hiện sớm những nguy cơ quan trọng đối với sức khỏe của mẹ và sự phát triển của thai nhi. Tuy nhiên, không có một lịch xét nghiệm duy nhất phù hợp với tất cả sản phụ. Hãy khám thai đúng hẹn, thực hiện xét nghiệm theo từng mốc tuổi thai và tư vấn của bác sĩ. Đừng tự ý bỏ xét nghiệm, cũng không nên làm tràn lan những xét nghiệm không có chỉ định. Phát hiện sớm, đánh giá đúng và can thiệp kịp thời chính là nền tảng để mỗi thai kỳ diễn ra an toàn, khỏe mạnh.
